مدرسه در عصر هوش مصنوعی؛ ممنوعیت یا مهارت؟

«شهرآرانیوز-گروه جامعه»، با نزدیک‌شدن به بازگشایی مدارس، یک مهمان تازه وارد کلاس‌های درس شده است؛ هوش مصنوعی. فناوری‌ای که اگر درست هدایت شود، می‌تواند ابزار یادگیری باشد و اگر رها شود، به میان‌بری برای حذف فکر کردن تبدیل شود.

کد خبر: ۴۴۳۴۵۰

تاریخ : ۱۶ شهريور ۱۴۰۵ - ۱۵:۲۴

نوشته

مجتبی سالاری|شهرآرانیوز، با نزدیک‌شدن به آغاز سال تحصیلی، مدرسه دوباره به یکی از مهم‌ترین میدان‌های تربیت نسل آینده تبدیل می‌شود؛ اما این میدان نسبت به سال‌های گذشته یک تفاوت جدی دارد. دانش‌آموز امروز تنها با کتاب، معلم و کلاس مواجه نیست؛ او همزمان در معرض حجم گسترده‌ای از اطلاعات، شبکه‌های اجتماعی و ابزار‌های هوش مصنوعی قرار دارد.

محمدمهدی حسین‌پور، فعال فرهنگی و تربیتی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهرآرانیوز، اظهار کرد: مواجهه مدرسه با هوش مصنوعی باید از سطح ممنوعیت و نگرانی فراتر برود و به سمت سواد، سیاست‌گذاری و تربیت حرکت کند.

وی افزود: ما با یک فناوری معمولی مواجه نیستیم که صرفاً یک ابزار جدید به ابزار‌های قبلی اضافه شده باشد. هوش مصنوعی می‌تواند بخشی از فرآیند فکرکردن، جست‌وجوکردن و تولیدکردن را برای انسان انجام دهد؛ بنابراین اگر بخواهیم با همان قواعد آموزشی گذشته با این فناوری مواجه شویم، احتمالاً بخش مهمی از مسئله را ندیده‌ایم.

مسئله فقط تقلب نیست، مسئله یادگیری است

این فعال فرهنگی و تربیتی یادگیری را صرفاً از روی محصول نهایی ارزیابی کنیم. ممکن است یک متن بسیار خوب باشد، اما دانش‌آموز هیچ ارتباطی با فرآیند تولید آن نداشته باشد.

حسین‌پور اضافه کرد: این اتفاق ما را مجبور می‌کند یک سؤال جدی درباره شیوه آموزش و ارزیابی بپرسیم؛ آیا هدف ما تولید یک تحقیق پنج‌صفحه‌ای است یا قرار است دانش‌آموز تحقیق‌کردن را یاد بگیرد؟ اگر هدف دوم است، باید فرآیند را هم ببینیم.

وی تأکید کرد: در عصر هوش مصنوعی، تکلیف خوب تکلیفی نیست که صرفاً خروجی خوبی داشته باشد؛ تکلیف خوب باید دانش‌آموز را وادار به مشاهده، پرسش، تحلیل، تجربه و دفاع از نظر خودش کند.

تقلب را باید دوباره تعریف کنیم

این فعال فرهنگی و تربیتی با اشاره به ضرورت پرهیز از نگاه صفر و یکی به استفاده از هوش مصنوعی، اظهار کرد: اگر بگوییم هر نوع استفاده از هوش مصنوعی تقلب است، عملاً فناوری را از زندگی واقعی دانش‌آموز جدا کرده‌ایم. از طرف دیگر، اگر هیچ قاعده‌ای نداشته باشیم، ممکن است دانش‌آموز تمام فرآیند یادگیری را به ابزار واگذار کند.

حسین‌پور پیشنهاد کرد: به جای ممنوعیت کلی، باید برای استفاده از هوش مصنوعی سطح‌بندی داشته باشیم. مثلاً در یک فعالیت، دانش‌آموز بتواند برای ایده‌پردازی از هوش مصنوعی کمک بگیرد؛ در فعالیت دیگری اجازه داشته باشد پاسخ را نقد و اصلاح کند و در بعضی تکالیف نیز لازم باشد کاملاً مستقل کار کند.

وی اضافه کرد: این کار هم مرز تقلب را روشن می‌کند و هم به دانش‌آموز یاد می‌دهد استفاده مسئولانه از فناوری یعنی چه.

{$sepehr_key_245891}

هوش مصنوعی باید دستیار یادگیری باشد، نه جانشین تفکر

این فعال فرهنگی تربیتی درباره مرز استفاده درست و نادرست از هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: یک قاعده ساده می‌توانیم داشته باشیم؛ هر جا هوش مصنوعی باعث شد دانش‌آموز بهتر فکر کند، سؤال دقیق‌تری بپرسد یا موضوع را عمیق‌تر بفهمد، از آن استفاده کنیم؛ اما هر جا قرار شد به جای او فکر کند و تصمیم بگیرد، باید مکث کنیم.

حسین‌پور ادامه داد: این تفاوت شاید در ظاهر کوچک باشد، اما از نظر تربیتی بسیار مهم است. تربیت یعنی شکل‌دادن به یک انسان صاحب اراده و قدرت تشخیص. اگر نوجوان را به مصرف‌کننده پاسخ‌های آماده تبدیل کنیم، ممکن است از نظر اطلاعاتی جلو برود، اما از نظر استقلال فکری عقب بماند.

سواد هوش مصنوعی، یک مهارت تربیتی جدید

وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم سواد در عصر فناوری گفت: آموزش هوش مصنوعی نباید به آموزش چند ابزار و تکنیک خلاصه شود.

این فعال فرهنگی تربیتی اظهار کرد: سواد هوش مصنوعی فقط این نیست که دانش‌آموز بداند چه دستوری به یک ابزار بدهد تا جواب بهتری بگیرد. او باید بداند اطلاعات چگونه تولید می‌شود، خطا کجاست، سوگیری چیست، چرا یک پاسخ ظاهراً دقیق می‌تواند غلط باشد و چگونه باید یک ادعا را راستی‌آزمایی کرد.

حسین‌پور خاطرنشان کرد: در واقع ما باید از یک نسل صرفاً "کاربر فناوری" به سمت نسلی برویم که "فهم فناوری" دارد. این همان جایی است که موضوع از آموزش صرف، وارد حوزه تربیت می‌شود.

خانواده‌ها هم باید از کنترل به گفت‌و‌گو برسند

وی درباره نقش خانواده‌ها در مواجهه با هوش مصنوعی اظهار کرد: اگر خانواده فقط بگوید موبایل دست نگیر یا از هوش مصنوعی استفاده نکن، احتمالاً بخش مهمی از واقعیت زندگی نوجوان را نادیده گرفته است.

این فعال فرهنگی تربیتی افزود: والدین بهتر است به جای اینکه فقط مصرف فناوری را کنترل کنند، درباره آن با فرزندشان گفت‌و‌گو کنند. مثلاً بپرسند چه چیزی از هوش مصنوعی گرفتی؟ از کجا فهمیدی پاسخ درست است؟ اگر پاسخ اشتباه باشد چه کار می‌کنی؟

حسین‌پور اضافه کرد: همین پرسش‌های ساده می‌تواند به شکل‌گیری قدرت تحلیل در نوجوان کمک کند.

{$sepehr_key_245892}

بازگشایی مدارس، فرصتی برای یک بازنگری

وی با اشاره به نزدیک‌شدن به آغاز سال تحصیلی خاطرنشان کرد: بازگشایی مدارس می‌تواند فقط آغاز یک سال تحصیلی دیگر باشد یا فرصتی برای بازنگری در شیوه مواجهه ما با نسل جدید. دانش‌آموزی که با هوش مصنوعی زندگی می‌کند، با مدرسه‌ای متفاوت از مدرسه نسل قبل مواجه خواهد شد.

این فعال فرهنگی تربیتی تأکید کرد: قرار نیست هوش مصنوعی را از مدرسه بیرون کنیم و قرار هم نیست مدرسه را به یک کلاس آموزش ابزار‌های هوش مصنوعی تبدیل کنیم. مسئله اصلی این است که فناوری را در خدمت رشد انسان قرار دهیم.

حسین‌پور اضافه کرد: اگر دانش‌آموز بعد از استفاده از هوش مصنوعی، کنجکاوتر، تحلیلگرتر، خلاق‌تر و مسئول‌تر شود، ما برنده‌ایم؛ اما اگر فقط سریع‌تر جواب بگیرد، بدون اینکه عمیق‌تر فکر کند، در واقع فناوری به جای اینکه توانایی او را بیشتر کند، بخشی از توانایی‌هایش را از او گرفته است.

وی در پایان گفت: شاید مهم‌ترین سؤال برای سال تحصیلی جدید همین باشد، در مدرسه‌ای که هوش مصنوعی می‌تواند پاسخ بسیاری از سؤال‌ها را بدهد، ما قرار است به دانش‌آموز چه چیزی را یاد بدهیم که هنوز نیازمند فکر کردن خودش باشد؟