رویدادهای آیینی و فضاهای شهری

آزاده حسینی معاون شهرسازی شهرداری منطقه9

کد خبر: ۴۵۵۰

تاریخ : ۱۳ شهريور ۱۳۹۸ - ۱۰:۴۶

نوشته

رابطه شهروند و فضای شهری مستقیم و دوسویه است.مکان های شهری بستر رخدادها و رفتار شهروندان است و رفتارهای شهروندی نیازمند ظرفی برای بروز.میزان و نوع این ارتباط در ایجاد پیوندهای عاطفی شهروند با محیط شهری و حس تعلق موثر است. تصویر ذهنی و مفهوم مکان به میزان حضور و نوع ارتباط با محیط و شکل گیری خاطرات فردی و جمعی از فضاها وابسته است. مناسبت‌های آیینی و مذهبی بخشی از عمیق‌ترین خاطره‌های جمعی شهروندان است. تأثیر این رویدادها بر ادراک و ذهنیت شهروندان بخشی از محتوای معنایی مکان‌های شهری است که برای شکل‌گیری نیازمند کالبد و ظرف مکانی مناسبی هستند. فضاهای شهری گذشته سرشارند از نمونه‌های مناسب مکانی و فضاهای تعریف شده که ماهیت وجودی خود را از این آیین‌ها و رویدادها گرفته‌اند، همانند تکایا، میادین و راسته‌های محلی و شهری که این فضاها را در شکل یکپارچه به همدیگر پیوند می‌دادند.
با ورود مدرنیسم و صنعتی شدن فرم کالبد شهر، تغییر ساختار و شاکله محلات و فضاهای عمومی، مکان‌های یادشده کم کم تغییر شکل داده‌اند و شیوه استفاده از آن‌ها نیز تغییر کرده است؛ در بیشتر محلات مشاهده می‌کنیم که دیگر اثری از آن مکان‌های تعریف شده نیست.
این درحالیست که بزرگ‌ترین رویداد آیینی سال‌ها و قرن‌هاست به‌طور کاملا خودجوش، مردمی و در درجه اعلای مشارکتی، سرتاسر شهرهای ایران را یک‌رنگ و یک‌صدا می‌کند.
با شروع ماه محرم، در نقاط مختلف شهر، مکان‌هایی مخصوص حضور و عزاداری برپا می‌شود تا شهروندان به سهم خود از این مناسبت مذهبی برداشت کنند. نکته حائز اهمیت این است که فضاهای عمومی مشهد تا چه میزان مهیای برگزاری این شکل رویداد و ظرف مناسبی برای این نوع رفتارهای مشارکتی هستند. اغلب هیئت‌ها و دسته‌های عزاداری در زمین‌های باز و بایر، حاشیه معابر و میدان‌ها، با برپاکردن سازه‌ای موقت شکل فضا را تعریف می‌کنند.
استفاده منعطف از این فضاها نقطه قوت و ارزشمندی است که می‌توان با گونه‌شناسی و همچنین رفتارشناسی شهروندان به سامان‌دهی و طراحی این فضاها دست یافت.
برداشت الگوهای رفتاری شهروندان چه به‌عنوان میزبان و چه استفاده‌کننده این رویدادها از مهم‌ترین لایه‌هایی است که می‌تواند ایده‌ها و سرنخ‌های طراحی را در اختیار مدیران شهری قرار دهد.
حرکت دسته‌های عزاداری، مکان‌های مکث، مکان‌های توزیع نذری، محل‌های برپایی مراسم عاشورا و تاسوعا به‌عنوان نقطه عطفی در این ایام و اجرای آن‌ها بر نقشه‌های ذهنی و شناختی شهروندان پایه طراحی فضاهای مناسبتی و آیینی خواهد بود.
منطقه۹ با ترکیب و اختلاط قشرهای مختلف اجتماعی و اقتصادی و همچنین بهره‌مندی از عرصه‌ها و فضاهای باز نیز به سهم خود در این فضاها و رویدادها سهیم است.
امید می‌رود با طراحی فضاهای منعطف چند عملکردی در بازه‌های زمانی مختلف شاهد برگزاری این آیین‌ها و مناسبت‌ها درخور و شأن شهروندان منطقه۹ باشیم.