این قنات از تمیزترین آب‌های شهر است...

وقتی که آبِ شهر مشهد را قنات‌های قاسم‌آباد تأمین می‌کردند

کد خبر: ۴۸۳۰

تاریخ : ۲۰ شهريور ۱۳۹۸ - ۰۱:۵۳

نوشته

کاملان - نام قاسم‌آباد برای اولین‌بار زمانی به صورت جدی مطرح شد و به قول معروف در دهان‌ها افتاد که مهندس خازنی و همکارانش در سال 1356 اولین طرح تفصیلی مشهد را نوشتند و با برآوردی که از جمعیت مشهد داشتند، به این نتیجه رسیده بودند که شهر مشهد باید به سمت غرب گسترش پیدا کند و برای این کار جایی بهتر از قاسم‌آباد که تلی از زمین‌های بایر خالی از سکنه داشت پیدا نکردند وگرنه تا پیش از آن این بخش از شهر مشهد برای مشهدی‌ها کلاً ناشناخته بود و آن‌طور که در اسناد و نوشته‌های تاریخی آمده است، آن‌هایی که ناچار از این منطقه باید عبور می‌کردند، با وجود اینکه 2 روستای آباد امامیه و قاسم‌آباد بر سر راهشان قرارداشت، دائم ذکر می‌گفتند و نذر و نیاز می‌کردند که اسیر دست راهزن‌ها نشوند و به قول خودشان از این مسیر دهشتناک عبور نکنند. البته نام قاسم‌آباد خیلی قبل‌تر از طرح خازنی و سفرنامه ناصرالدین شاه، در وقف‌نامه معروف یُلداش بیگ آمده و جالب است که آن زمان اینجا را به نام قریه یوسفیه می‌شناختند.
در واقع خیابان یوسفیه امروز که سردمدار تخلفات ساختمانی در منطقه است، بخشی از آن قریه بزرگی بوده که یلداش بیگ وقف مصرف شب‌های احیای ماه رمضان و تأمین هزینه سالانه سوخت صحن مقدس و مسجد گوهرشاد می‌کند و البته امروز چیزی از اراضی قاسم‌آباد در تصرف وقف یُلداش بیگ نیست. آن‌طور که مهدی سیدی در کتاب نگاهی به جغرافیای تاریخی شهر مشهد نوشته، از نیمه دوم قرن 13هجری قمری در محل یوسفیه پیشین روستای قاسم‌آباد شهرت یافته است. روستایی که برای مشهدی‌ها بسیار مهم بوده است، چون بخشی از چاه‌ها و قنات‌هایی که آب شرب مشهد را تأمین می‌کردند، در اراضی قاسم‌آباد حفر شده بودند.

آبی که رنگ و روی مردم مشهد را باز می کرد
رکن‌آباد یکی از معروف‌ترین این قنات‌ها بود که معمرین و قدیمی‌های مشهد اسم و وصفش را زیاد شنیده‌اند.
قناتی که می‌گفتند آبش سبک است و گرمابه‌هایی که از آب رکن‌آباد استفاده می‌کردند همیشه شلوغ بودند. چون مردم اعتقاد داشتند که این آب رنگ و رویشان را باز می‌کند. براساس گزارش مکتب شاهپور مبدأ این قنات جنوب قاسم‌آباد بود و مظهرش پشت باغ منبع و آن‌طور که پیرمردهای مشهدی تعریف می‌کنند، بخشی از آب رکن‌آباد درست از وسط با‌غ‌ملی عبور می‌کرد. اراضی باغ مستوفی مشهد، حوض نصرت‌الملک و حوض مونس که اثری از آن‌‌ها نیست، از جمله مکان‌هایی بود که با رکن‌آباد قاسم‌آباد سراب می‌شده است.

تمیزترین آب شهر
از دیگر قنات‌های معروف قاسم‌آباد، قناتی موسوم به آب منبع است که مثل بقیه قنوات سیراب کننده مشهد، خشک شده و از بین رفته است. درست مثل رکن‌آباد ابتدای این قنات هم از قاسم‌آباد شروع می‌شد و مظهرش در باغ منبع، جایی پشت دروازه سراب بود.
مرحوم مدرس رضوی در گزارش مکتب شاهپور درباره آب منبع می‌نویسد: زمین‌های باغ منبع و مسجد گوهرشاد از طریق قنات آب منبع مشروب می‌شود. از باغ منبع لوله‌ای کشیده شده است که از محله سراب و چهارباغ و بازار بزرگ گذشته، به مسجد گوهرشاد منتهی می‌شود. به واسطه همین لوله و نیز به علت آنکه روی مجرا در همه‌جا بیش از ورود به منبع پوشیده شده است، این آب از تمیزترین آب‌های شهر است.