سرمایه های اجتماعی پیش ران اشتغال در حوزه گردشگری

حمید مسعودی پژوهشگر اجتماعی جهاد دانشگاهی

کد خبر: ۶۰۰۲

تاریخ : ۰۸ مهر ۱۳۹۸ - ۰۸:۵۰

نوشته

گردشگری در عصر حاضر توانسته است، شبکه ای جامع از مشاغل مختلف را پوشش دهد. اغلب کشورهای پیش رو در این صنعت توانسته اند با زمینه سازی های مختلف، گردشگری را محور اصلی توسعه اقتصادی خود قرار دهند. برای مثال در دنیا چین، آمریکا و آلمان و در کشورهای خاورمیانه نیز ترکیه، امارات و عربستان بیشترین سرمایه گذاری و هزینه را در این میان انجام داده اند. قدر مسلم سرمایه گذاری صرفاً در حوزه مقاصد گردشگری و زیرساخت ها نیست و ابعاد اجتماعی و فرهنگی را نیز شامل می َشود. مزیت های اقتصادی گردشگری بر همگان مبرهن است و با سرمایه گذاری در این حوزه، اقتصاد کشورها، دیگر به سرمایه هایی همچون نفت، گاز و صنایع معدنی وابسته نخواهد بود. متأسفانه رتبه ایران در حوزه سرمایه گذاری های گردشگری و همچنین کسب درآمد از این محل متناسب با ظرفیت ها و توانمندی های آن نیست. کشورهایی همچون ترکیه در سال گذشته حدود 38 میلیون گردشگر خارجی داشته اند، اما ایران تنها توانسته است حدود 5میلیون نفر را جذب نماید. توسعه گردشگری به زمینه های مختلفی همچون زیرساخت ها، جذابیت مقاصد، بازار، حمل و نقل و فرهنگ جامعه میزبان وابسته است. در صورتی که جامعه میزبان از آگاهی لازم در حوزه گردشگری برخوردار باشد و فرصت های آن را شناسایی کند، می تواند جاذب اصلی گردشگر باشد. جامعه میزبان در حوزه های مختلف با گردشگران در ارتباط است و به دلیل شبکه وسیعی که پیرامون گردشگر دارد، اهمیت بسزایی در جذب گردشگر و در نتیجه توسعه اشتغال در این حوزه دارد. اصلی ترین نقش بر عهده بخشی از این جامعه میزبان است که فعالیت های اقتصادی انجام می دهد. کسبه مستقر در بازارها و مراکز تجاری، رانندگان تاکسی، مدیران و پرسنل مجموعه های اقامتی، فعالان حوزه های رفاهی و تفریحی و در چندسال اخیر جامعه پزشکی و پرستاری بخش عمده شبکه اجتماعی پیرامون گردشگران در شهرهایی همچون مشهد است. با تعامل گردشگران و بخش اقتصادی جامعه میزبان، اعتماد اجتماعی مستحکم شده و سرمایه اجتماعی توسعه می یابد و بالعکس در صورتی که گردشگران در مراودات اقتصادی خود احساس ناامنی و ابهام کنند، اعتمادشان سلب شده و سرمایه اجتماعی آسیب می بیند. با بروز مشکلاتی در این باره، گردشگران که ارتباط اجتماعی با یکدیگر دارند، از سفر به کشور خودداری کرده و در نتیجه درآمدهای اقتصادی کاهش می یابد.در بخش دیگر آگاه سازی، فرهنگ سازی و انتقال فرهنگ بومی به گردشگران اهمیت پیدا می کنند. رفتارهایی که جامعه میزبان در زمینه فرهنگی انجام می دهند، در ذهن گردشگران باقی می ماند و نگرش آن ها را نسبت به جامعه میزبان تغییر می دهد. اکنون احساس می شود، در شهرهای کلان آگاهی لازم در حوزه تعامل با گردشگران ضعیف است و نیازمند فرهنگ سازی و آموزش های بیشتری است. حتی مزیت های اقتصادی حضور گردشگران برای جامعه میزبان روشن نشده و آن ها شناخت کافی از شبکه اقتصادی و چرخه اقتصادی گردشگری ندارند. گاهی احساس می شود که جامعه میزبان به سرعت زبان، رفتار و سبک زندگی خود را به نفع گردشگر تغییر می دهد و توان ارزش آفرینی در زمینه آداب و رسوم خود را ندارد، غافل از اینکه فرهنگ بومی یکی از جاذبه های گردشگری در دنیاست. در رفتارهای دیگری همچون فرهنگ رانندگی، آداب معاشرت اجتماعی و راهنمایی و هدایت گردشگران نیز باید آموزش های بیشتری در جامعه میزبان صورت گیرد.به طور خلاصه هرگاه گردشگران به جامعه میزبان، بالأخص فعالان حوزه های اقتصادی اعتماد بیشتری کنند، به سرعت در شبکه های دوستی و اجتماعی خود منتشر می کنند و حضور بیشتری خواهند داشت. مدیران فعال در حوزه های گردشگری اعم از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، شهرداری ها و استانداری نیز باید به این مقوله در کنار توسعه زیرساخت ها توجه جدی نمایند. پیش ران گردشگری و در نتیجه اقتصاد وابسته به گردشگری، سرمایه اجتماعی است که به سختی و در زمانی طولانی فراهم شده است، اما به سادگی و به سرعت از بین می رود.