چند روایت از خطاهای آزمایشگاهی در مسیر درمان بیماران

دردهای مداوم دست از سر بیمار برنمی‌دارد اما متوجه می‌شود سنگ کلیه و آپاندیس، هیچ‌کدام دلیل اصلی دردهای طاقت‌فرسای او نبوده‌اند. بلکه بیمار به نوعی سندرم روده بزرگ مبتلا بوده است که با داروی خاصی رفع می‌شود!...

کد خبر: ۶۲۱۴

تاریخ : ۱۱ مهر ۱۳۹۸ - ۰۸:۲۴

نوشته

سعیده ساجدی‌نیا - روایت اول:
از نتیجه آزمایش سر در نمی‌آورد اما وقتی آن را در اختیار پزشک قرار می‌دهد و متوجه می‌شود آزمایش غربالگری، سندرم داون را نشان داده است، حال و روزش دگرگون می‌شود. اشک‌ریزان پله‌های ساختمان پزشکان را زیر پا می‌گذارد. تا صبح فردا که به توصیه پزشکش به آزمایشگاه دیگری می‌رود، فکر و خیال دست از سرش برنمی‌دارد. جالب است که در آزمایش دوم اثری از سندرم داون نیست. پزشکش می‌گوید: کم نیستند تعداد افرادی که به دلیل تشخیص‌های نادرست آزمایشگاهی به این حال‌و‌‌روز می‌افتند!
روایت دوم:
داخل اورژانس بیمارستان از دل‌درد به خودش می‌پیچد. پزشک اورژانس نسخه‌ای دست همراه بیمار می‌دهد و می‌گوید بیمار را سریعا به آزمایشگاه ببرند. می‌گوید ممکن است سنگ‌کلیه یا آپاندیسش عود کرده باشد. پزشک اورژانس، ساعتی بعد با دیدن نتیجه سونوگرافی کمی مکث می‌کند و می‌گوید: سنگ کلیه. پزشک توصیه کرده بود بیمار تحرک و حتی پرش داشته باشد تا سنگ زودتر دفع شود. ظاهرا سونوگرافی سنگ‌ریزی را نشان داده بود اما با وجود رعایت همه موارد پزشکی از سوی بیمار خبری از سنگ نیست و بیمار همچنان از درد به خود می‌پیچید. وقتی این‌بار نزد پزشک می‌رود آزمایش دیگری برای او نوشته می‌شود که احتمال آپاندیس هم در نتیجه آن وجود دارد. اما پزشکان نمی‌توانند بر اساس آزمایشات نظر قطعی بدهند و دوباره احتمال سنگ کلیه شدت می‌گیرد. دردهای مداوم دست از سر بیمار برنمی‌دارد تا اینکه وقتی برای عمل جراحی به دلیل سنگ کلیه، نزد پزشک متخصص می‌رود و آزمایش‌‌ها را در آزمایشگاهی که پزشک بر آن تأکید کرده تکرار می‌کند، متوجه می‌شود سنگ کلیه و آپاندیس، هیچ‌کدام دلیل اصلی دردهای طاقت‌فرسای او نبوده‌اند. بلکه بیمار به نوعی سندرم روده بزرگ مبتلا بوده است که با داروی خاصی رفع می‌شود!
روایت سوم:
از شنیدن نام سرطان خون، خون در رگ‌هایش یخ می‌زند. تا‌به‌حال چنین واژه‌ای را درباره خودش نشنیده بود و چنین بیماری‌ای را به خودش نزدیک هم نمی‌دید. چند‌روز پیش کهبه دلیل تب‌ولرز شدید به پزشک مراجعه می‌کند و آزمایش خون می‌دهد، پزشک می‌گوید تعداد پلاکت‌های خونش بسیار پایین است. 2 هفته تمام یک پایش در آزمایشگاه است و پای دیگرش در مطب‌های پزشکی. یک آزمایش تعداد پلاکت‌های خون را طبیعی نشان می‌دهد و در آزمایش دیگر او پلاکت‌های سفید خون غیرطبیعی تفسیر می‌شود. بالاخره یک فوق‌تخصص خون‌شناسی خیال او را راحت می‌کند و می‌گوید کسی که تب‌و‌لرز شدید می‌کند، فاکتورهای خونی‌اش به هم می‌ریزد و تعداد پلاکت‌ها افت می‌کند.

بی‌تجربگی کارکنان یا تبانی برخی پزشکان و آزمایشگاه‌ها
تشخیص‌های نادرست آزمایشگاه‌ها با اینکه موضوع تازه‌ای نیست، همیشه دغدغه‌های تازه‌ای برای بیماران به همراه می‌آورد. در موارد فوق که شهروندان با روزنامه شهرآرا تماس گرفته‌ و از ما خواسته‌اند مسئله را پیگیری کنیم، بیش از هر چیز، از اینکه تا مدتی مسیر درمانشان تغییر کرده و درمان قطعی به تأخیر افتاده است گله می‌کنند. آن‌ها بر این باورند که نتایج نادرست آزمایشگاهی شدیدتر از آن است که بشود آن را خطای جزئی نامید و به یک بار تکرار آزمایش بسنده کرد.
محبی، شهروندی که به سندرم روده بزرگ دچار شده بود، بی‌تجربگی پرسنل آزمایشگاه را دلیل مهم خطای آزمایشاتش می‌داند و شریعتی، بیماری که آزمایشش سندرم داون را نشان داده بود، معتقد است تبانی برخی پزشکان و آزمایشگاه‌ها دلیل اصلی این خطاهاست. او می‌گوید: پس از آنکه پزشک همسرم را عوض کردم، متوجه شدم با وجود اینکه بیش از 50 درصد نتایج آزمایشگاه مذکور سندرم داون را نشان می‌دهد باز هم پزشک نسخه را به همان آزمایشگاه ارجاع می‌دهد.

تمهیداتی برای به حداقل رساندن خطا
وقتی این موضوع را با رئیس آزمایشگاه مرجع دانشگاه علوم‌پزشکی مشهد در میان می‌گذاریم، سیمین هیرادفر سعی می‌کند خطاهای آزمایشگاهی را تشریح کند. او این خطاها را به 3 دسته پیش از آزمون، در مرحله آزمون و پس از آزمون تقسیم می‌کند و می‌گوید:مرحله پیش از آزمون شامل مراحل پذیرش، نمونه‌گیری،برچسب‌گذاری، جداسازی سرم و مرحله آزمون شامل عملیات پیچیده‌ای روی نمونه و مرحله پس از آزمون نیز شامل مراحل ثبت پاسخ در دفترها یا سیستم کامپیوتری، چاپ جواب، پاکت کردن، به رؤیت رساندن جواب‌ها به مسئول فنی یا متخصص آزمایشگاه است.
دکتر هیرادفر با بیان اینکه تمامی این مراحل خود شامل مرحله‌های مختلف کنترل کیفی و استاندارد‌سازی است که سالانه چندین بار از سوی کارشناسان متبحر، ممیزی می‌شود می‌گوید: از زمان ورود مراجعه‌کننده تا آماده شدن پاسخ آزمایش فرایندهای متفاوتی دخیل هستند و هر‌کدام می‌توانند واجد خطاهای انسانی، تجهیزاتی، کیت و مواد، عوامل محیطی و حتی آمادگی مراجعه‌کننده و وضعیت پیش از نمونه‌گیری فرد باشد، بنابراین بروز خطا اجتناب‌ناپذیر است اما باید برای به حداقل رساندن خطا، تمهیداتی به‌کار برد که از ایجاد خطاهای ماژور و مهم جلوگیری شود. به گفته او در صورت بروز خطا موضوع پیگیری و طبق مقررات برخورد خواهد شد.
استفاده از کارکنان با تجربه و کارآزموده، استفاده از تجهیزات به‌روز، دقیق و گاهی بسیار گران‌قیمت که با مشکلات اقتصادی امروزه دشوار خواهد بود و استفاده از کیت‌ها و مواد آزمایشگاهی تأیید‌شده از جمله مواردی است که دکتر هیرادفر به منظور کاهش خطاها در مؤسسات پاراکلینیک به آن‌ها اشاره می‌کند.

از ابتدا ی سال تاکنون هیچ شکایتی نداشته ایم
مدیر روابط‌عمومی سازمان نظام‌پزشکی مشهد برای توضیح خطاهای آزمایشگاهی از یک مثال استفاده می‌کند: غربالگری یعنی «الک کردن»! تصور کنید انگشترتان در ساحل دریا گم می‌شود و برای پیدا کردنش دست‌به‌کار می‌شوید. شن‌های لب ساحل را داخل یک الک می‌ریزید و در واقع غربال می‌کنید. اتفاقی که می‌افتد این است که شن و ماسه‌ها از سوراخ‌های الک خارج می‌شود اما قلوه‌سنگ‌ها، درِ بطری‌های رها‌شده داخل آب و در نهایت انگشترتان در این غربال گیر می‌کنند. وظیفه غربال این است که به انگشتر شما اجازه عبور ندهد، اما مسئولیت پیدا کردن انگشتر را از لا‌به‌لای بقیه اقلام ندارد» بنابراین در غربالگری‌ها، جواب مثبت کاذب فراوان است اما نباید در آن جواب منفی کاذب وجود داشته باشد.

تفسیر آزمایش مهم است
دکتر سروش احمدی در بخشی دیگر از صحبت‌هایش اظهار می‌کند: تفسیر این آزمایش‌ها نیز اهمیت زیادی دارد و گاهی مواقع افراد نتیجه آزمایش را به فردی غیر از پزشک معالج خود نشان می‌دهند و توضیحاتی که به او داده می‌شود، معمولا نادرست است و همین مسائل موجب فروریختن ستون اعتماد میان مردم و جامعه پزشکی و عوارض جبران‌ناپذیر آن شده است.
این متخصص پاتولوژی اضافه می‌کند: این شرایط و بی‌اعتمادی به سمتی پیش رفته است که وقتی پزشک معالج بیان می‌کند فعلا همین آزمایش کافی است، بیمار تصور می‌کند پزشک قصد سردواندن او را دارد و همین بدبینی موجب شده است برخی پزشکان در همان ویزیت اول، تمام آزمایش‌های رده اول، دوم و سوم را برای مراجعه‌کننده نسخه کنند که این فرایند فشار زیادی به اقتصاد درمان کشور نیز تحمیل می‌کند.

آزمایشگاه پرمراجعه‌تر، با کیفیت‌تر نیست!
مدیر روابط‌عمومی سازمان نظام‌پزشکی مشهد در پاسخ به این پرسش که چرا برخی آزمایشگاه‌ها در میان مردم و پزشکان معروف شده‌اند نیز می‌گوید: مردم باید بدانند همیشه آزمایشگاهی که پرمراجع‌تر است، باکیفیت‌تر نیست. اما اینکه برخی پزشکان، بیمارشان را به یک آزمایشگاه خاص ارجاع می‌دهند، به 2 دلیل است؛ اول اینکه با مسئول آن آزمایشگاه ارتباط نزدیک دوستی یا همکاری دارند و بر این اساس راحت‌تر و بهتر درباره آزمایش‌ها می‌توانند تبادل نظر داشته باشند و دلیل دوم این است که متأسفانه در این میان برخی با هدف شریک شدن در سود دست به این کار می‌زنند که آفت فساد پزشکی را به صورت بالقوه در پی دارد.

کیفیت آزمایشگاه‌های مشهد بد نیست!
احمدی در پاسخ به این موضوع که مشهد به دلیل دارا بودن امکانات، یکی از قطب‌های پزشکی محسوب می‌شود و لازم است که آزمایشگاه‌ها حداقل درصد خطا را داشته باشند می‌گوید: نه می‌توان گفت شرایط بهتر است، نه ضعیف‌تر! فرق چندانی با دیگرشهرهای کشور نداریم. او همچنین در پاسخ به این سؤال که وضعیت آزمایشگاه‌های مشهد چگونه است و در چه سطحی قرار دارند به این جمله بسنده می‌کند. «کیفیت آزمایشگاه‌های مشهد بد نیست». به گفته احمدی اکنون 150آزمایشگاه خصوصی و 34 آزمایشگاه در بیمارستان‌های دولتی و خصوصی، در مشهد فعال است. تعداد شکایات به نظام پزشکی در رابطه با خطاهای آزمایشگاهی در سال گذشته تنها 3مورد بوده و امسال نیز تاکنون هیچ شکایتی در این‌باره صورت نپذیرفته است. ‌