ارز چشم‌انتظار تشکیل بازار متشکل

گزارش شهرآرا از آخرین جزئیات بازاری که قرار است نرخ دلار را ساماندهی کند

کد خبر: ۶۷۰

تاریخ : ۰۲ تير ۱۳۹۸ - ۰۶:۴۲

نوشته

فرزانه شهامت - «نسخه آزمایشی، سایت در حال ساخت است.» این جمله با هایلایت قرمز در ورودی سامانه‌ای درج شده است که کارشناسان بسیاری معتقدند با به راه افتادن آن، راه بر بازی نرخ دلار بسته می‌شود. خودمانی‌ترش می‌شود اینکه دیگر قیمت دلار تحت تأثیر رفتارهای سیاسی اعم از اخم فلان مسئول خارجی، لبخند دیگری، آمد‌وشدهای دیپلماتیک، بیانیه‌ها و شایعه‌ها بالا و پایین نمی‌رود. دی پارسال، یعنی 4 ماه پس از رسیدن نرخ دلار به مرز 20 هزار تومان و به تبع آن بر هم خوردن آرامش بازارهای مختلف، شورای ملی پول و اعتبار ایجاد بازار متشکل ارزی را به عنوان بازاری خودنظم‌دهنده و بدون دخالتِ دولت تصویب کرد. هرچند هنوز سؤال‌های زیادی در مورد بازار یادشده وجود دارد، تقریبا کسی با اصل ایجاد آن مخالف نیست. کارشناسان می‌گویند ایجاد این بازار سهم بازار‌های سلیمانیه، هرات و دوبی را در تعیین نرخ دلار در تهران به‌شدت کاهش می‌دهد. موافقان که بیشترشان از اعضای کمیسیون اقتصادی مجلس، دولتی‌ها و بانک مرکزی هستند می‌گویند این بازار با کشف قیمت واقعی دلار بر اساس عرضه و تقاضا، جلو رانت ناشی از نرخ سامانه نیما برای واردکنندگان را می‌گیرد و میل صادرکننده‌ها برای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات را افزایش می‌دهد. به بیان دیگر تقاضای ارز کاهش و عرضه آن افزایش پیدا می‌کند و تحقق این 2 در کنار هم به معنی ایجاد تعادل در بازار ارز است. البته این دست صحبت‌ها به معنای حذف سامانه نیما -دست‌کم تا زمان قوام پیدا کردن بازار متشکل ارزی- نیست.

ساز و کار بازار
بازار متشکل چطور کار می‌کند؟ برای پاسخ به این پرسش، خوب است بدانیم که بازیگران این بازار بانک‌ها و صرافی‌های مجاز هستند و بانک مرکزی نیز نقش نظارتی دارد. آن‌ها برای فعالیت باید از سوی بانک مرکزی احراز هویت شوند و پس از بررسی مدارک‌، کد کارگزاری دریافت کنند. همچنین تمام بازیگران موظف هستند یک حساب ریالی و یک حساب ارزی معرفی کنند و به بانک مرکزی وکالت دسترسی به این 2 حساب را بدهند تا به محض اعلام تقاضای خرید یا فروش دلار، بانک مرکزی اجازه داشته باشد مبلغ را در حساب متقاضی مسدود کند. اگر حساب‌ موجودی لازم را نداشته باشد، درخواست ثبت نمی‌شود. این اقدام جلو‌ تقاضاهای غیرواقعی و کاذب
را می‌گیرد.کلیات شیوه تعیین نرخ روزانه دلار هم این‌طور است که هر‌روز صبح‌ خریداران و فروشندگان دلار تقاضای خود برای خرید و فروش را با اعلام میزان مورد نیاز و نرخ پیشنهادی در سامانه ثبت می‌کنند. اگر حسابشان موجود کافی ‌داشته باشد، سامانه به صورت خودکار، پیشنهادهای عرضه از سوی فروشندگان را از پایین‌ترین قیمت به بالاترین و پیشنهادهای خرید را از بالاترین قیمت به پایین‌ترین مرتب می‌کند. در نهایت، پایین‌ترین قیمتِ فروش و بالاترین قیمتِ خرید از سوی سامانه به یکدیگر متصل شده و با جوش خوردن نخستین معامله، نرخ دلار در آن روز کشف می‌شود. در ادامه روز فروشندگان و خریداران، پیشنهادهای خود را با این نرخ تطبیق می‌دهند. لازم به یادآوری است که قیمت‌های یادشده نباید از 5 درصدِ آخرین قیمت ثبت شده در بازار روز قبل بیشتر باشد. اگر بیشتر باشد، مدیریت بازار متشکل ارزی آن را بررسی می‌کند و در صورت منطقی و واقعی بودن آن، پیشنهاد اصلاح درصد را به بانک مرکزی می‌دهد که باید بلافاصله بررسی و تعیین تکلیف شود.

جزئیات بیشتر
مدیریت شرکت بازار متشکل ارزی از 5 عضو حقیقی و 5 عضو حقوقی تشکیل شده است. اعضای حقیقی برای نظام بانکی نام‌آشنا و عبارت‌اند از پیمان قربانی، صمد کریمی، یوسف حسن‌پور، محمود شکسته‌بند و امیر هامونی. یکی از شرکت‌های فعال در زمینه خدمات انفورماتیک بانک مرکزی، فرابورس، کانون صرافان ایران، کانون بانک‌های خصوصی و کانون بانک‌های دولتی نیز اعضای حقوقی را تشکیل می‌دهند. چندی پیش، اعضا محمود شکسته‌بند را به سمت مدیرعامل و سخن‌گو انتخاب کردند. او اکنون مشاور بین‌الملل بانک مرکزی است و سوابقی مانند مدیرعاملی شرکت صرافی بانک ملی و ریاست شعبه بانک ملی در دوبی را در کارنامه دارد. اگر در مورد محل استقرار شرکت کنجکاو هستید نشانی آن موضوع پنهانی نیست: تهران، خیابان فردوسی، ساختمان شماره 1 بانک مرکزی.
با وجود این داده‌ها و نکات ریز دیگر، هنوز سؤالات بسیاری مطرح است که جواب دقیقی به آن‌ها داده نشده است. به طور مثال، میزان کف و سقف معاملات، ساعت کار بازار و مدت‌زمانی که خریدار اجازه دارد دلارِ خریداری‌شده را نزد خود نگه دارد و نفروشد به اضافه ساز و کار برخورد با او. از همه مهم‌تر، زمان آغاز به کار بازار است که ابتدا گفته می‌شد اردیبهشت، بعد خرداد و حالا هم تیر. هر‌چند تا لحظه اتمام این گزارش، خبری از گشایش نیست، نرخ ارز از هفته پیش، قدم‌به‌قدم در حال عقب‌نشینی است. کارشناسان نزدیک شدن به زمان راه‌اندازی بازار متشکل ارزی را یکی از دلایل این کاهش می‌دانند و به استمرار آن اظهار خوش‌بینی
می‌کنند.