نگرانی‌ها از سرنوشت گنجینه باستانی «باختر» در افغانستان

طالبان به دنبال پیدا کردن یکی از معروف‌ترین گنجینه‌های افغانستان با قدمتی ۲۰۰۰ ساله موسوم به «گنجینه باختر» هستند که با حدود ۲۰ هزار قطعه تاریخی و با طلا ساخته شده است.

کد خبر: ۸۱۸۲۱

تاریخ : ۰۳ مهر ۱۴۰۰ - ۱۱:۰۲

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ براساس گزارشات، گروه شبه نظامی طالبان که در حال حاضر زمام امور افغانستان را برعهده دارد، اعلام کرده که اگر این گنجینه از کشور خارج شده باشد، این اقدام خیانت علیه دولت است.

قدمت اقلام موجود در گنجینه طلاتپه به دو هزار سال پیش برمی‌گردد.

بسیاری می ترسند که اگر طالبان این گنجینه را کشف و مصادره کند، در راستای تلاش‌هایش برای پاکسازی تاریخ، فرهنگ و مردم افغانستان، آن را نابود سازد.

گنجینه باختر که در دهه ۱۹۷۰ میلادی توسط باستان‌شناسان در قبرهای عشایر ثروتمند شمال افغانستان کشف شد، ظاهرا انواع تاثیرات پارسیان و یونانیان را نشان می دهد.

اصلی‌ترین قلم در این گنجینه، یک تاج طلای بسیار باشکوه است.

این تاج که پنج اینچ ارتفاع دارد، کاملا از طلا ساخته شده و با برگ‌هایی طلایی مزین شده است.

تعداد کمی از مردم دنیا ممکن است بدانند که یک امپراتوری بسیار ثروتمند و مرفه در سرزمینی حاصل‌خیز تقریباً برای هزار سال در مرزهای کنونی افغانستان وجود داشته است. اکنون طالبان برای دومین بار تلاش می‌کنند صاحب گنجینه‌های گران‌قیمت بازمانده از این تمدن شوند.

پادشاهی باستانی که به نام باختر شناخته می‌شد، در حوضه رودخانه آمودریا بین رشته‌کوه‌های هندوکوش و پامیر وجود داشت. اگر نقشه کنونی افغانستان را ببینیم، رودخانه «آمودریا» در واقع مرز شمالی کشور را تشکیل می‌داد.

«گنج باختر» مجموعه‌ای از بیش از ۲۰ هزار مصنوعات هنری و تزئینی است که بسیاری از آن‌ها از طلا ساخته‌شده‌اند و در سال ۱۹۷۸ در گورهای دوهزار ساله در مکانی به نام «طلاتپه» پیدا شده است. این گنج در موزه ملی افغانستان و در کاخ ریاست جمهوری به نمایش گذاشته شد، اما مکان فعلی آن مشخص نیست.

این گنج بارها طمع جنگ‌سالاران را برانگیخته، اما به دست آن‌ها نیفتاده است.

عمرخان مسعودی، رئیس سابق موزه کابل می‌گوید که بعد از آغاز جنگ‌های داخلی علیه اشغالگران روسی، گنجینه به بانک مرکزی افغانستان منتقل شد. بارها به‌طور معجزه‌آسایی با فداکاری موزه‌دارها محفوظ ماند تا اینکه سرانجام بعد از استقرار دولت افغانستان به رهبری حامد کرزی، گاوصندوق‌های محتوی این گنجینه با کمک شرکت سازنده باز شد.

زمستان گذشته میر رحمان رحمانی، رئیس مجلس نمایندگان افغانستان با ابراز نگرانی درباره گنجینه طلای باختر یا طلا تپه گفته بود جای این آثار «امن نیست و باید به کشورهای معتبر فرستاده شود.»

در آن زمان این اظهارات رحمانی با واکنش شدید کاخ ریاست جمهوری مواجه شد؛ اما حالا به نظر می‌رسد نگرانی‌ها بی‌مورد نبوده است.

از بقایای باستان‌شناسی دیگری که ممکن است توسط طالبان تهدید شود می‌توان به «مس عینک» اشاره کرد؛ شهری بودایی که حدود ۱۶۰۰ سال پیش شکوفا شد. این شهر در امتداد جاده تاریخی ابریشم قرار داشت و هم برای تجارت و هم برای عبادت مورد استفاده قرار می‌گرفت. تعداد زیادی صومعه بودایی باستانی و دیگر آثار باستانی بودایی در آنجا مدفون است.

هنگامی‌که طالبان بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ در افغانستان قدرت را در دست داشتند، بسیاری از این آثار بودایی از جمله دو مجسمه عظیم قرن ششمی معروف به «بوداهای بامیان» را که در میان صخره‌ها تراشیده شده بودند، نابود کردند. این گروه تندرو در آن زمان از موشک، گلوله تانک و دینامیت برای تخریب این مجسمه‌های عظیم و تاریخی استفاده کردند.

آینده مس عینک بسیار مبهم به نظر می‌رسد و منابع مطلع می‌گویند که تمام تجهیزات مورداستفاده برای حفاری و حفاظت در این محل از بین رفته است و طالبان با اهدافی نامشخص از این مکان دیدن کرده‌اند.

پیش‌ازاین برنامه‌هایی برای برگزاری نمایشگاه آثار باستانی مس عینک و دیگر اماکن افغانستان در فرانسه در سال ۲۰۲۲ وجود داشت، اما طالبان قبل از انتقال آثار کابل را تصرف کردند.

تاکنون گزارشی از تخریب عمدی آثار باستانی توسط طالبان منتشرنشده است و رهبری طالبان با انتشار بیانیه‌هایی گفته است که از اماکن باستانی حفاظت خواهد شد؛ اما مشخص نیست که آیا طالبان به وعده‌های خود عمل خواهند کرد یا خیر.

غارت آثار باستانی و سایت‌های باستان‌شناسی مشکلی دیرینه در افغانستان است . تنها زمان نشان خواهد داد که آیا طالبان از غارت یا تخریب اماکن باستانی خودداری می‌کند یا خیر. در یک رویداد دلگرم‌کننده، طالبان نگهبانانی را در خارج از موزه ملی افغانستان مستقر کرده‌اند، چیزی که در حمله سال ۲۰۰۳ آمریکا به عراق در اطراف موزه بغداد وجود نداشت و منجر به غارت این موزه در بحبوحه‌ هرج‌ومرج شد.

البته متخصصان بر این باورند که حتی اگر رهبری طالبان در کابل تصمیم گرفته باشد تا از آثار باستانی حفاظت کند، هیچ تضمینی وجود ندارد که اعضای طالبان در سایر مناطق افغانستان از این دستورات پیروی کنند.

منبع: ایسنا