به گزارش شهرآرانیوز؛ آندومتریوز، بیماری کمتر شناختهشدهای که با دردهای مزمن و تهدید سلامت باروری همراه است، اکنون گریبانگیر نزدیک به سه میلیون زن ایرانی شده است. این عارضه هورمونی که در سنین باروری شایع است، به دلیل شباهت علائم با سایر بیماریها، اغلب با تأخیر در تشخیص مواجه میشود که این امر مسیر درمان را دشوارتر میکند.
دکتر خدیجه شادجو، متخصص زنان و زایمان، با هشدار نسبت به عوارض این بیماری از جمله چسبندگیهای لگنی و نازایی، بر اهمیت تشخیص زودهنگام و بهرهگیری از جراحیهای پیشرفته لاپاراسکوپی تأکید دارد.
به گفته وی، سبک زندگی مدرن و تأخیر در باروری نقش مهمی در گسترش این بیماری ایفا میکند. این متخصص ضمن تشریح تفاوتهای آندومتریوز با سرطان، بر لزوم مراجعه به مراکز تخصصی برای تشخیص دقیق و مدیریت درمان تأکید میکند.
خدیجه شادجو، متخصص زنان، زایمان و لاپاراسکوپی پیشرفته، جزئیات این بیماری و چالشهای درمانی آن را تشریح کرد.
در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید:
علائم بیماری آندومتریوز چیست؟
شادجو: آندومتریوز ممکن است یک بیماری بیعلامت باشد. اما مهمترین علائم این بیماری که بیمار را به مطب پزشک میکشاند، درد است. مهمترین این دردها برای تشخیص این بیماری، دردهای شدید عادت ماهیانه است که با مصرف مسکن و کمی استراحت خوب نشده و با گذشت زمان بیشتر از قبل میشود.
این بیماران معمولاً در برقراری رابطه جنسی دچار مشکل میشوند، گوارششان در زمان عادت ماهیانه بهم میریزد «این افراد معمولاً دچار اختلالات گوارشی مانند اسهال یا یبوست میشوند و یا در زمان دفع درد دارند»، علائم ادراری «پهلودرد یا سوزش ادرار» دارند، دردهای دوران عادت ماهیانه با استراحت و خوردن مسکن کم نمیشود و هرماه از ماه گذشته بدتر میشود و... همه اینها زنگ خطری برای ابتلا به این بیماری است.
علت ابتلا به بیماری آندومتریوز چیست؟
شادجو: اینکه چه علتی باعث به وجود آمدن آندومتریوز در خانمها میشود، هنوز به صورت دقیق مشخص نشده، اما براساس تحقیقات، عوامل ژنتیکی در ابتلا به این بیماری بسیار نقش دارد. به عنوان مثال در خانوادههایی که بستگان درجه یک به این بیماری مبتلا هستند، ۶ تا ۹ برابر و همچنین در دوقلوهای همسان بیش از ۵۰ درصد امکان ابتلا به آندومتریوز به صورت ژنتیکی وجود دارد.
همچنین ممکن است آلودگی محیط زیست و تغذیه نامناسب هم در ابتلا به این بیماری مؤثر باشد. در گذشته آندومتریوز بیشتر در کشورهای صنعتی مشاهده میشد، اما امروزه در ایران هم این بیماری دیده میشود؛ زیرا سبک زندگیها تغییر و مهمتر از همه روشهای تشخیصی ما بسیار قوی شده است.
آندومتریوز چه میزان در ایران و جهان فراگیر است؟
شادجو: آندومتریوز قریب به ۱۰۰ سال است که در دنیا شناخته شده و نزدیک به ۱۶۵ میلیون زن در دنیا به این بیماری مبتلا هستند. به طور میانگین بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از خانمهای سنین باروری دچار آندومتریوز شده و براساس آمار تا به امروز نزدیک به سه میلیون زن ایرانی به این بیماری مبتلا هستند.
آندومتریوز چه مشکلاتی برای زنان ایجاد میکند؟
شادجو: یکی از مشکلاتی که این بیماری برای زنان ایجاد میکند، نازایی است. البته هر بیماری که آندومتریوز دارد، نازایی ندارد. اما با توجه به چسبندگیها و فیبروزی که این بیماری ایجاد میکند، بر روی کیفیت تخمک و تخمدانها تأثیر گذاشته و میتواند نازایی هم ایجاد کند.
براساس آمار، به طور میانگین بین ۳۰ تا ۵۰ درصد بیماران آندومتریوز، گرفتار نازایی میشوند. البته این اتفاق بیشتر در مواقعی رخ میدهد که بیماری دیرتر تشخیص و درمان شود.
آندومتریوز یک بیماری سرطانی است؟
شادجو: بسیاری از افراد، آندومتریوز را با سرطان اشتباه میگیرند. در حالی که این بیماری سرطان نبوده و یک بیماری مزمن است.
شخصی که سرطان دارد در طول زندگی اتفاقاتی را تجربه میکند که باعث کاهش طول عمر او میشود. آندومتریوز هم به دلیل چسبندگی و پخش شدن در شکم مانند سرطان است.
آیا آندومتریوز مانند سرطان پیشرفت میکند و به سایر قسمتهای بدن آسیب میزند؟
شادجو: آندومتریوز هم مانند سرطان پیشرفت میکند و به سایر قسمتهای بدن آسیب میزند. اما شاید کیستهای آندومتریوم دو درصد از افراد مبتلا به این بیماری، تبدیل به بدخیمی شده و دچار سرطان تخمدان شوند. البته عوامل دیگری هم در این مسئله دخیل هستند.
راههای تشخیص بیماری آندومتریوز چیست؟
شادجو: یکی از راههای تشخیص این بیماری توجه به علائم بیمار است. طبق آمار، حتی در کشورهای پیشرفته از زمانی که بیمار علائم دارد تا زمانی که به تشخیص بیماری برسند، بین ۸ تا ۱۰ سال زمان خواهد برد. در ایران کمی این درصد و تعداد سالها بیشتر است. اگر بتوانیم این زمان را کوتاهتر کنیم، بیمار آسیب کمتری خواهد دید؛ بنابراین در ابتدا افراد باید به علائم این بیماری دقت کنند. از آنجایی که این بیماری در میان خانمها کمتر شناخته شده، ممکن است بسیاری از افراد علائم آن را نشناسند؛ بنابراین اگر هرکدام از اطرافیان که از علائم این بیماری اطلاع دارند، باید فرد مشکوک را هشدار داده و او را نسبت به این بیماری آگاه کنند.
پس از مشاهده علائم آندومتریوز، خانمها باید چه اقدامی انجام دهند؟
شادجو: خانمها بعد از مشاهده علائم باید به پزشک متخصص مراجعه کنند. پزشک هم با توجه به شرح حالی که از بیمار میگیرد، به ابتلا به این بیماری شک میکند و بیمار را معاینه و پس از آن او را برای سونوگرافی میفرستد.
اصلاً نیازی نیست که بیمار برای اولین بار «ام. آر. آی» یا «سی. تی اسکن» انجام دهد. سونوگرافیهای ترانس واژینال و ترانس رکتال در تشخیص این بیماری کمککننده خواهد بود.
سونوگرافی برای تشخیص بیماری آندومتریوز باید چگونه انجام شود؟
شادجو: سونوگرافی تشخیص این بیماری، باید در مرکز و توسط فردی انجام شود که مسلط بر بیماری آندومتریوز باشد. زیرا آندومتریوز همیشه کیست ایجاد نمیکند.
زمانی آندومتریوز توسط سونوگرافی معمولی نشان داده میشود که کیست ایجاد شده باشد. اما ممکن است رباطهای کف لگن را درگیر کرده و یا بر روی سطح روده زده باشد که سونوگرافی معمولی آن را مشخص نمیکند.
چرا تخصص سونوگرافیست در تشخیص آندومتریوز اهمیت دارد؟
شادجو: اگر سونوگرافیست متخصص نباشد، نمیتواند آندومتریوز را به درستی تشخیص دهد. کیست را شاید هر سونوگرافیستی بتواند تشخیص دهد، اما آن چسبندگیها و دستاندازیهایی که در حالب و مثانه و روده ایجاد شده را هر فردی نمیتواند تشخیص دهد.
بعد از این مراحل هم یک سری از روشهای تصویربرداری و یک نوع آزمایش خون وجود دارد که در تشخیص این بیماری کمککننده است. بعد از تشخیص بیماری، دوره درمان آغاز میشود.
مهمترین اقدام برای درمان بیماری آندومتریوز چیست؟
شادجو: مهمترین کاری که برای درمان این بیماری باید انجام داد، تشخیص زودهنگام آن است. زیرا اگر این بیماری دیر تشخیص داده شود، ممکن است تخمدانها کارکردشان را از دست داده و به روده، حالب، کلیه و سایر ارگانهای بدن آسیب زده شود. اگر بیماری را زود تشخیص دهیم، میتوانیم درمان آن را زود شروع کنیم.
درمان بیماری آندومتریوز به چه روشهایی انجام میشود؟
شادجو: درمان این بیماری به روشهای جراحی و دارودرمانی انجام میشود. عمدتاً در طول درمان، بیمار باید مسکن استفاده کرده و تحت درمانهای هورمونی که فعالیت تخمدان را کمتر کرده «تخمدان را به خواب میبرند» قرار گیرند.
در این نوع درمان، فعالیتهای تخمدان تا زمانی که فرد قصد باردار شدن نداشته باشد کاهش مییابد تا بیماری پیشرفت نکند.
اگر بیماری آندومتریوز دیر تشخیص داده شود، چه عوارضی ممکن است ایجاد کند؟
شادجو: اگر این بیماری دیر تشخیص داده شود، ممکن است تخمدانها کارکردشان را از دست داده و به روده، حالب، کلیه و سایر ارگانهای بدن آسیب زده شود.
چرا در برخی مواقع برای درمان آندومتریوز نیاز به جراحی است؟
شادجو: با توجه به اینکه این بیماری چسبندگی شدیدی ایجاد میکند و فقط یک کیست ساده نیست، این کیستها به کف لگن میچسبد و ارگانهای حیاتی مانند حالبها و رگهای بزرگ که از کف لگن رد میشوند را آلوده میکند. در برخی از مواقع برای درمان این بیماری باید جراحی انجام شود.
البته در حال حاضر کنگرههای مختلفی در دنیا در خصوص آندومتریوز تشکیل و درمانهای بهروز در آنها معرفی میشود که یک قسمت از درمان، جراحی است.
در زمان جراحی آندومتریوز چه اقدامی باید انجام شود؟
شادجو: در زمان جراحی باید آن محلهای آلوده پاکسازی و آندومتریوزها برداشته شود. اما با توجه به چسبندگیهایی که در ناحیه لگن بیمار اتفاق افتاده، این جراحی بسیار پیچیده بوده و هر مرکز و هر پزشکی نمیتواند از عهده انجام آن بربیاید.
اگر برای انجام این عمل، تبحر جراح کم و یا امکانات و تیم کافی نداشته باشد، معمولاً این پاکسازی را به طور کامل انجام نمیدهد و فقط کیستها را تخلیه میکند. به همین علت بیماری بعد از گذشت مدتی باز میگردد.
بهترین روش جراحی آندومتریوز چیست؟
شادجو: بهترین روش جراحی آندومتریوز، لاپاراسکوپی است که در این روش یک برش کوچک در ناحیه ناف و سه برش کوچک در زیر شکم ایجاد شده و پزشک با استفاده از دوربین داخل شکم را معاینه و چسبندگیها را آزاد میکند.
در این روش آندومتریوزها را میلیمتر به میلیمتر قیچی و از داخل شکم برداشته میشود.
جراحی لاپاراسکوپی چه مزایایی دارد؟
شادجو: جراحی لاپاراسکوپی زیباست، امکان چسبندگی کمتری دارد، امکان بارداری در آینده با استفاده از این روش بیشتر است و بزرگنمایی بیشتری به جراح میدهد تا کنجهای لگن را خوب ببیند و ضایعات را کامل بردارد.
احتمال بازگشت بیماری آندومتریوز پس از جراحی چقدر است؟
شادجو: اگر جراحی خوبی صورت گیرد، فقط ۱۰ درصد احتمال بازگشت بیماری در یک سال وجود دارد، اما اگر جراحی انجامشده دقیق و متناسب نباشد، احتمال بروز دوباره بیماری بالاتر میرود.
آیا برای همه بیماران مبتلا به آندومتریوز از جراحی استفاده میشود؟
شادجو: برخی از این بیماران، چون قرار است در آینده باردار شوند، باید ارگان تولیدمثل آنها حفظ شود و از جراحی استفاده نمیکنند. البته همیشه به خاطر باردار شدن نیست. در بعضی موارد برای سالم نگهداشتن تخمدانها و تولید هورمونهای زنانه تا زمان یائسگی، جراحی انجام نمیشود؛ بنابراین دارودرمانی برای این بیمار آغاز میشود.
دارو درمانی برای بیماران مبتلا به آندومتریوز چگونه انجام میشود؟
شادجو: در این نوع درمان برای بیمار مسکن و در مواردی هورمون تجویز میشود تا حالت حاملگی کاذب یا یائسگی کاذب به بیمار بدهد. زیرا حفظ قدرت بارداری در بیمار بسیار اهمیت دارد.
پزشک پس از تشخیص آندومتریوز باید چه اقدامی درباره بارداری بیمار انجام دهد؟
شادجو: زمانی که پزشک تشخیص میدهد بیمار به آندومتریوز مبتلاست، باید درخصوص باردار شدن با بیمار صحبت کند. حتی در بعضی از مواقع برای کنترل بیماری، بیمار را به باردار شدن تشویق میکنیم.
حتی اگر فرد ازدواج نکرده یا قصد باردار شدن ندارد، از تکنیکهای فریز کمک میگیریم. در این روش تخمک یا جنین را در آزمایشگاه فریز میکنیم، تا هر زمانی که بیمار نیاز داشت، بتواند از آنها استفاده کند.
چه توصیهای برای پیشگیری و کنترل بیماری آندومتریوز به خانمها میشود؟
شادجو: من به خانمها پیشنهاد میکنم که زود ازدواج کنند و زود باردار شوند. زیرا حاملگی از ابتلا و یا پیشروی این بیماری جلوگیری میکند. اگر ازدواج در سن طبیعی انجام شود و خانم حاملگیهای متعدد داشته باشد، به کنترل و پیشگیری از ابتلا به این بیماری کمککننده خواهد بود.
چرا در گذشته ابتلا به بیماری آندومتریوز در بین خانمها کمتر بود؟
شادجو: شاید یکی از علتهایی که در گذشته ابتلا به بیماری آندومتریوز در بین خانمها کمتر بود، ازدواج در سن مناسب و بارداریهای متعدد زنان قدیمی بود. زیرا در آن شرایط اگر قرار بود آندومتریوز رشدی داشته باشد، متوقف میشد.
منبع: فارس
