مرضیه روایتی | شهربانو، زیباییدوستی ریشه در فطرت انسان دارد؛ انسان بهطور طبیعی میل به کمال و آراستگی دارد و این گرایش، امری انکارناپذیر است. اما پرسش مهم این است که آیا هر اقدامی برای زیباتر شدن، از منظر شرعی مجاز است؟ در سالهای اخیر، گسترش چشمگیر جراحیها و اقدامات زیبایی در کشور، ضرورت بررسی احکام شرعی این موضوع را دوچندان کرده است؛ بهویژه آنکه برخی از این اقدامات با آسیبهای جسمی و پیامدهای عبادی همراهاند.
عملهای زیبایی طیف گستردهای را دربرمیگیرد؛ از کاشت مژه و انواع تتو گرفته تا تزریق ژل، ساکشن، بلفاروپلاستی، لیفت صورت و جراحی بینی. این اقدامات امروز هم در میان زنان و هم مردان رواج یافته است.
از منظر فقهی، اصل نخست در این زمینه «ضرر نداشتن قابل توجه» است. بنابر نظر مراجع تقلید، اگر عمل زیبایی آسیب جدی و قابل توجهی به بدن وارد نکند، فینفسه اشکالی ندارد. اما اگر فرد بداند این اقدام برای او زیانبار است و با این حال آن را انجام دهد، مرتکب حرام شده است؛ زیرا انسان مجاز به آسیب رساندن به بدن خود نیست، حتی اگر آن بدن متعلق به خودش باشد.
البته در مواردی که جراحی جنبه درمانی دارد و برای رفع بیماری یا نقص جدی انجام میشود، حکم متفاوت است و حتی میتواند واجب باشد. تفاوت اصلی در «ضرورت» است؛ جایی که ضرورت وجود ندارد و احتمال ضرر هست، حکم نیز تغییر میکند.
یکی از مسائل مهم، تأثیر برخی اقدامات زیبایی بر انجام واجبات شرعی است. اگر فرد آگاهانه عملی انجام دهد که بهطور موقت امکان وضو یا غسل عادی را از او سلب کند و ناچار به وضو یا غسل جبیرهای شود، در صورتی که ضرورت پزشکی نداشته باشد، این اقدام از نظر برخی فتاوا حرام است.
برای مثال، برخی انواع تتو یا اعمالی که چند روز نباید آب به پوست برسد، در صورتی که صرفاً برای زیبایی و بدون ضرورت انجام شوند، میتوانند فرد را دچار مشکل شرعی کنند.
مسئله مهم دیگر، رعایت حدود شرعی در مراجعه به پزشک است. در اعمالی که صرفاً جنبه زیبایی دارد و ضرورتی در میان نیست، مراجعه به پزشک غیرهمجنس در مواردی که مستلزم لمس یا نگاه حرام باشد، جایز نیست.
در محدوده صورت و دست تا مچ، اگر معاینه بدون نگاه و لمس حرام و با رعایت ضوابط شرعی (از جمله استفاده از دستکش) انجام شود، اشکالی ندارد. اما در مواردی مانند پروتز سینه یا ساکشن شکم و پهلو که ضرورتی وجود ندارد و مستلزم کشف و لمس سایر قسمتهای بدن است، مراجعه به پزشک غیرهمجنس جایز نیست.
حتی در برخی موارد، مانند لیزر ناحیه عورت، اگر ضرورت درمانی وجود نداشته باشد، انجام آن—حتی توسط پزشک همجنس—نیز میتواند حرام باشد.
احکام تنها متوجه مراجعهکننده نیست؛ پزشک یا فردی که این اقدامات را انجام میدهد نیز مسئولیت شرعی دارد. از جمله مباحث مطرح، مسئله «دیه» است. ایجاد جراحت بر بدن—حتی با رضایت فرد—در صورت نبود ضرورت درمانی، میتواند موجب ضمان باشد، مگر آنکه مراجعهکننده پیشاپیش از حق خود گذشت کرده باشد.
همچنین اگر عملی موجب اخلال در انجام واجبات شود یا ذاتاً حرام باشد، دریافت درآمد از آن نیز محل اشکال خواهد بود و لازم است فعالان این حوزه نسبت به این مسئله دقت داشته باشند.
با توجه به گسترش جراحیها و اقدامات زیبایی و نیز گزارشهای متعدد از عوارض جسمی آنها، توصیه میشود افراد پیش از هر تصمیمی، هم از نظر پزشکی و هم از نظر شرعی آگاهی کافی کسب کنند.
زیبایی، امری مطلوب و فطری است؛ اما در نگاه دینی، این میل باید در چارچوب حکمت الهی و حدود شرعی مدیریت شود. آنچه اهمیت دارد، حفظ سلامت جسم، کرامت انسانی و رعایت احکام الهی در کنار توجه به آراستگی است.