به گزارش شهرآرانیوز؛ مواد شوینده خانگی بخش جدایی‌ناپذیر زندگی روزمره هستند. از شستن ظروف و لباس گرفته تا ضدعفونی کردن سطوح، این مواد نقش مهمی در حفظ بهداشت محیط خانه دارند. با این حال، بسیاری از این محصولات حاوی ترکیبات شیمیایی مانند کلر، آمونیاک، آلدئید‌ها و ترکیبات آلی فرار هستند. برخی از این مواد در صورت تماس یا استنشاق زیاد می‌توانند به دستگاه تنفسی، پوست و حتی سیستم هورمونی بدن آسیب بزنند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند که استفاده مکرر از برخی شوینده‌ها با افزایش مشکلاتی مانند آسم، حساسیت‌های پوستی و تحریک چشم و گلو ارتباط دارد. بنابراین، استفاده درست و آگاهانه از این مواد اهمیت زیادی دارد.
در سال‌های اخیر و به‌ویژه هم‌زمان با همه‌گیری کرونا، مصرف مواد ضدعفونی‌کننده افزایش چشمگیری داشته است. این افزایش مصرف، میزان تماس افراد، به‌خصوص زنان خانه‌دار را با ترکیبات شیمیایی بیشتر کرده است. در بسیاری از خانواده‌ها، زنان مسئول اصلی نظافت هستند و به دلیل اهمیت فرهنگی و اجتماعی پاکیزگی، ممکن است بیش از حد از شوینده‌ها استفاده کنند. از سوی دیگر، نبود برنامه‌های آموزشی منسجم درباره نحوه نگهداری، ترکیب نکردن مواد ناسازگار، استفاده از دستکش و تهویه مناسب، باعث شده خطرات احتمالی نادیده گرفته شود. همین موضوع ضرورت انجام پژوهش‌هایی را که وضعیت آگاهی و عملکرد را بررسی می‌کنند، دوچندان می‌کند.
در همین راستا، مرادعلی زارعی‌پور از گروه بهداشت عمومی دانشکده علوم پزشکی خوی به همراه دو همکار دانشگاهی خود، پژوهشی را درباره میزان آگاهی، نگرش و عملکرد زنان خانه‌دار در زمینه استفاده ایمن از مواد شوینده انجام دادند. این تحقیق با تمرکز بر شناخت وضعیت موجود و بررسی عواملی که می‌توانند رفتار ایمن را تقویت کنند، طراحی شد تا مشخص شود چه عواملی باعث می‌شود برخی افراد اصول ایمنی را رعایت کنند و برخی دیگر نه.
در این مطالعه ۴۱۶ زن خانه‌دار مشارکت داشتند و اطلاعات مورد نیاز پژوهشگران را از طریق پرسشنامه‌ای فراهم آوردند که سه بخش اصلی داشت: میزان آگاهی درباره خطرات و نکات ایمنی، نگرش نسبت به رعایت این نکات، و عملکرد واقعی هنگام استفاده از شوینده‌ها. سپس داده‌های به‌دست‌آمده با روش‌های آماری تحلیل شد تا ارتباط میان آگاهی، نگرش و رفتار مشخص شود. به زبان ساده، پژوهشگران بررسی کردند که آیا دانستن و نگرش مثبت داشتن، احتمال رفتار ایمن را افزایش می‌دهد یا نه.
نتایج نشان دادند بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان آگاهی خوبی درباره استفاده ایمن از مواد شوینده داشتند. با این حال، حدود ۴۰ درصد نگرشی خنثی نسبت به رعایت نکات ایمنی داشتند و بیش از یک‌سوم آنان عملکرد ضعیفی در عمل نشان دادند. به بیان دیگر، اگرچه بسیاری از زنان اطلاعات نسبتاً مناسبی داشتند، اما این دانش همیشه به رفتار ایمن تبدیل نشده بود. تحلیل آماری نشان داد زنانی که آگاهی خوبی داشتند، بیش از سه برابر بیشتر احتمال داشت رفتار ایمن داشته باشند. نگرش مثبت نیز نقش بسیار پررنگی داشت و احتمال رفتار ایمن را به شکل قابل توجهی افزایش می‌داد.
همچنین مشخص شد تحصیلات دانشگاهی، دریافت آموزش‌های مرتبط، استفاده مکرر از شوینده‌ها و نداشتن سابقه مسمومیت با این مواد، همگی با احتمال بیشتر رفتار ایمن مرتبط هستند. برای مثال، زنانی که آموزش دیده بودند یا تحصیلات بالاتری داشتند، بیشتر از دستکش استفاده می‌کردند، به تهویه توجه داشتند و هشدار‌های درج‌شده روی بسته‌بندی را جدی می‌گرفتند. این یافته‌ها نشان می‌دهند آموزش و سطح سواد می‌تواند نقش مهمی در تبدیل دانش به عمل داشته باشد.
یکی از نکات مهم این پژوهش، وجود شکاف میان «دانستن» و «انجام دادن» بود. بسیاری از زنان می‌دانستند که نباید مواد شوینده مختلف را با هم مخلوط کنند یا باید از دستکش استفاده کنند، اما در عمل این توصیه‌ها را رعایت نمی‌کردند.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که آگاهی شرط لازم برای رفتار ایمن است، اما کافی نیست. نگرش مثبت و باور به اهمیت این رفتارها، عامل کلیدی در تبدیل دانش به عمل است. به بیان ساده، اگر کسی خطر را جدی نگیرد، حتی با داشتن اطلاعات کافی هم ممکن است رفتار ایمن نداشته باشد.
بر اساس نتایج این مطالعه، پیشنهاد شده برنامه‌های آموزشی آینده تنها به انتقال اطلاعات اکتفا نکنند، بلکه بر تغییر نگرش و آموزش عملی نیز تمرکز داشته باشند. آموزش نحوه صحیح استفاده از وسایل حفاظت فردی مانند دستکش، روش درست نگهداری مواد شوینده دور از دسترس کودکان و اهمیت تهویه مناسب می‌تواند نقش مهمی در کاهش حوادث خانگی و مشکلات سلامتی داشته باشد. سرمایه‌گذاری در این حوزه نه‌تنها از نظر بهداشتی، بلکه از نظر اقتصادی نیز به‌صرفه است، زیرا می‌تواند هزینه‌های ناشی از مسمومیت‌ها و بیماری‌های مرتبط را کاهش دهد.
گفتنی است؛ این یافته‌های علمی در «فصلنامه مهندسی بهداشت محیط» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی البرز منتشر شده‌اند؛ نشریه‌ای تخصصی که به موضوعات مرتبط با سلامت محیط و عوامل مؤثر بر آن می‌پردازد.
منبع: ایسنا