سیده اعظم التفاتی فاز| شهرآرانیوز؛ سیویکم اردیبهشتماه، روز ملی جمعیت، فرصتی مغتنم برای تأمل در مسئلهای سرنوشتساز جمعیت است؛ مسئلهای که نهتنها کمیت یک ملت، بلکه کیفیت زیست اجتماعی، هویت دینی و جایگاه تمدنی آن را رقم میزند.
نگاه به مقوله جمعیت امروز دیگر نمیتواند صرفاً آماری یا اقتصادی باشد؛ بلکه نیازمند رویکردی علمی؛ فرهنگی و درهمتنیده با ارزشهای اجتماعی و مذهبی است.
جامعهای با جمعیت جوان از ظرفیتهای گستردهای برای پیشرفت و امیدآفرینی برخوردار است. جوانی جمعیت به معنای پویایی نیروی انسانی، افزایش خلاقیت و نوآوری و شکلگیری موتور محرک توسعه اقتصادی و علمی است.
جامعه جوان، سرشار از انرژی، انگیزه و روحیه تحولخواهی است و میتواند زمینهساز رشد تولید، گسترش کارآفرینی و تقویت سرمایه اجتماعی باشد. افزون بر این، حضور پررنگ نسل جوان در عرصههای فرهنگی و اجتماعی، روح امید، نشاط و آیندهنگری را در جامعه تقویت میکند.
از منظر علمی، ایران اسلامی همچون بسیاری از کشورهای جهان با پدیده سالمندی جمعیت و کاهش نرخ باروری مواجه شده است و تداوم این روند میتواند ساختار سنی جمعیت را با چالش جدی مواجه کند و پیامدهایی همچون کاهش نیروی کار و کندشدن پویایی اقتصادی را در پی داشته باشد.
در عین حال، نگاه دینی به مسئله جمعیت افقی فراتر از محاسبات صرف اقتصادی پیش روی ما میگشاید. در فرهنگ اسلامی، فرزندآوری صرفاً انتخابی فردی و مبتنی بر ملاحظات سود و زیان شخصی نیست، بلکه سنتی الهی و عاملی برای فزونی امت و اقتدار جامعه اسلامی دانسته شده است.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) میفرمایند: «تَنَاکَحُوا تَنَاسَلُوا تَکْثُرُوا فَإِنِّی أُبَاهِی بِکُمُ اَلْأُمَمَ یَوْمَ اَلْقِیَامَةِ وَ لَوْ بِالسِّقْطِ.» نکاح کنید تا بسیار شوید بدرستى که من فخر میکنم بشما امّتها در روز قیامت و اگر چه از شکم ساقط شود. (جامع الأخبار، جلد۱، صفحه۱۰۱)
در این نگاه، فرزند نه تنها مایه برکت در زندگی خانواده، بلکه سرمایهای برای آینده جامعه و امت اسلامی به شمار میآید.
با این همه، تحقق این آرمان فرهنگی و دینی بدون توجه به بسترهای اجتماعی ممکن نیست. آنچه امروز مانع اصلی ازدواج و فرزندآوری شده، صرفاً ناآگاهی از ارزشهای دینی نیست؛ بلکه عواملی، چون دشواری تأمین مسکن، ناامنی شغلی، هزینههای سنگین درمان و آموزش، و نیز تغییر سبک زندگی به سمت فردگرایی مصرفمحور نقش تعیینکنندهای دارند. از همین رو، رویکرد اجتماعی ـ مذهبی ایجاب میکند که در کنار ترویج فرهنگ خانوادهمحوری و امید به آینده توسط نهادهای فرهنگی، زیرساختهای حمایتی از خانواده و کودک نیز توسط دولتمردان و متولیان این موضوع در سطوح مختلف تقویت شود.
سیاستگذاران میتوانند با طراحی سیاستهای حمایتی مثل تسهیل ازدواج، حمایتهای اقتصادی از فرزندآوری از طریق اعطا مشوقها و وام، کاهش مالیات خانوادههای پرجمعیت، گسترش خدمات حمایتی برای کودکان و ایجاد فرصتهای اشتغال منعطف برای مادران، بخشی از موانع موجود را برطرف کنند.
در کنار این اقدامات، رسانهها و نهادهای فرهنگی نیز وظیفه دارند الگوهای موفق زندگی خانوادگی، سبک زندگی ساده، اما باکرامت، و تصویر امیدبخشی از خانواده و آینده جامعه را در فضای عمومی بازنمایی کنند.
روز ملی جمعیت، روز بازنگری در نگرشها و سیاستهاست. جمعیتشناسی پویا به معنای افزایش بیبرنامه جمعیت نیست، بلکه دستیابی به تعادلی خردمندانه است؛ تعادلی که در آن کرامت زن و مرد، پویایی اقتصادی، امید اجتماعی و قدرت ملی به طور همزمان تقویت شود. در منطق اسلامی، «کثرت» زمانی مایه مباهات است که با «عزت»، «کیفیت» و «امید به آینده» همراه باشد. امید آنکه این روز فرصتی برای فرهنگ سازیهای بنیادین، تصمیمگیریهای عالمانه و اقدامهای عادلانه در مسیر تقویت فرزندآوری و تعالی تمدن ایرانی ـ اسلامی باشد.
