آمنه مستقیمی| شهرآرانیوز؛ وقتی در موضوعات دینی از صفت زیبای حیا صحبت می‌شود غالبا ذهن‌ها سمت زن و مقوله حجاب می‌رود؛ درحالی که حیا فقط در مورد حجاب و زن نیست بلکه در معارف دینی ما حیا سدی در برادر تمام بدی هاست، که قاعدتا در هر مرد و زن مؤمنی باید وجود داشته باشد، بدون تردید یکی از اصلی‌ترین نسخه‌های پیشگیرانه و درمان بسیاری از ناهنجاری‌ها در جامعه، ایجاد، تقویت و گسترش حیا به‌عنوان ارزش و فضیلتی مهم است که اگر باشد، خودبه‌خود موجب دوری افراد از بدی‌ها می‌شود. چیستی و کارکرد‌های این فضیلت انسانی را باهم بررسی می‌کنیم.
حیا در روایات اسلامى به‌عنوان نور ایمان، لباس ایمان، نظام ایمان، قرین ایمان، اخلاق اسلام، زیباترین زینت‌های دین، ارزنده‌ترین صفات انسان و یکی از ویژگی‌های پیامبران معرفی شده است. روایات همچنین، حیا را به‌عنوان یک ویژگی مهم اخلاقی با آثار فراوان در زندگی فردی و اجتماعی مطرح کرده‌اند که درکنار عقل و ایمان به‌عنوان اساسی‌ترین اصول انسانیت شناخته می‌شود. در روایت مشهور به «روایت جنود عقل و جهل»، حیا از لشکریان عقل و کم‌حیایی از لشکریان جهل، معرفی شده است.
رسول خدا (ص) حیا را زینت آدمی معرفی می‌کنند و می‌فرمایند: «بی‌شرمی با هیچ‌چیز همراه نشد، مگر اینکه آن را زشت گردانید و حیا با هیچ‌چیز همراه نشد، مگر اینکه آن را آراست.» (امالی، ص۱۶۷) امام‌صادق (ع) جایگاه حیا را در رأس مکارم اخلاقی دانسته، می‌فرمایند: «مکارم اخلاق یکی بسته به دیگری است؛ خداوند آنها را به هرکه خود خواهد، دهد. ممکن است در مرد باشد و در فرزندش نباشد؛ در بنده باشد و در مولای او نباشد. (آنها عبارتند از) راستگویی، صداقت با مردم، بخشیدن به مسکین، جبران کردن خوبی‌ها، امانت‌داری، صله‌رحم، دوستی و مهربانی با همسایه و یار، میهمان‌نوازی و در رأس همه، حیا.» (کافی، ج۲، ص۵۵)
حیا از بهترین و مهم‌ترین ملاک‌ها برای سنجش عقلانیت در افراد است؛ معیاری که پیامبر مهربانی‌ها بر آن تأکید دارند و می‌فرمایند: «ویژگی عاقل این است که هرگز حیا از او جدا نمی‌شود.» و در ادامه همین حدیث، حضرت درباره صفات جاهل و نادان، می‌فرمایند: «و صفت جاهل این است که از گناهان گذشته‌اش نمی‌ترسد و در باقی‌مانده عمر نیز از گناه دست برنمی‌دارد.» (بحارالأنوار، ج یک، ص۱۲۹). برپایه این حدیث، انسان بی‌حیا اصلا عقل ندارد.
تأکید بسیاری که آموزه‌های دینی بر ایجاد، تقویت و رعایت حیا دارند، به‌دلیل کارکرد‌هایی است که برای فرد و اجتماع دارد. حیا مهم‌ترین عامل پیشگیری گناهان است و مانع رفتن فرد به‌سمت گناه و اعمال ناشایست می‌شود. حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) می‌فرمایند: «حیا، از کار زشت، بازمی‌دارد.» (میزان‌الحکمه، ج یک، ص۷۱۷) دومین کارکرد مهم حیا، عفت و پاک‌دامنی است؛ همان ویژگی که حیات زندگی‌های خانوادگی و اجتماعی ما به‌شدت به آن وابسته است و به هر میزان که کم شود، عواقب منفی‌اش را در زندگی‌مان می‌بینیم؛ برای همین هم در تهاجم فرهنگی، از اهداف مهم دشمن، حیازدایی از جامعه اسلامی است.
اغلب ما به‌دنبال آن هستیم راهی را پیدا کنیم که واسطه بین ما و همه خوبی‌ها شود و چه‌بسا هزینه‌های سنگین مادی و معنوی هم برای این هدف بکنیم، درحالی‌که می‌توان با یک صفت کلیدی به خوبی‌ها پل زد. حضرت امیرالمؤمنین امام‌علی (ع) می‌فرمایند: «حیا وسیله رسیدن به هر زیبایی و نیکی است.» (تحف‌العقول، ص۸۴) در واقع گل زیبای حیا در وجود انسان زمانی می‌روید که آب حیات ایمان و تربیت ایمانی و معنوی بر زمین وجود او باریده باشد.
نرمش، مهربانی، درنظر داشتن خدا در آشکار و نهان، دوری کردن از بدی‌ها، خوشرویی، گذشت و بخشندگی و خوش‌نامی در میان مردم از آثار اجتماعی آراستگی انسان به صفت حیاست. درمقابل هر قدر از آن فاصله بگیریم و در زندگی‌هایمان کمرنگ شود، به همان اندازه به مشکلات و مصائب مبتلا می‌شویم. امام صادق (ع) به شاگرد خود «مفضل» می‌فرمایند: «ای مفضل! اگر حیا نبود، انسان هیچ‌گاه میهمان نمی‌پذیرفت، به وعده وفا نمی‌کرد، نیاز‌ها (ی مردم) را برآورده نمی‌ساخت، از نیکی‌ها برحذر بود و بدی‌ها را مرتکب می‌شد. بسیاری از امور لازم و واجب نیز برای حیا انجام می‌شود. بسیاری از مردم، اگر حیا نمی‌کردند و شرمگین نمی‌شدند، حقوق والدین را رعایت نمی‌کردند، صله‌رحم نمی‌کردند، هیچ امانتی را به‌درستی بازپس نمی‌دادند و از فحشا برحذر نبودند.» (بحارالانوار، ج۳، ص۸۱).