به گزارش شهرآرانیوز؛ انتشار برخی آمارهای نادرست درباره تعداد «مجردان قطعی» در کشور، این تصور را ایجاد کرده که میلیونها جوان ایرانی به سمت تجرد دائمی حرکت کردهاند و تجرد در حال تبدیل شدن به یک سبک زندگی است؛ اما بررسی تعریفهای جمعیتشناختی و آمارهای رسمی مرکز آمار ایران نشان میدهد میان «مجرد بودن»، «افزایش سن ازدواج» و «تجرد قطعی» تفاوت جدی وجود دارد. در همین زمینه، «الهام فتحی»، دانشآموخته دکترای جمعیتشناسی و رئیس گروه آمارهای جمعیت مرکز آمار ایران، در گفتوگو با ما ضمن تشریح شاخص تجرد قطعی، تأکید میکند که از آمار موجود نمیتوان نتیجه گرفت افراد ازدواج نکردن را به عنوان یک سبک زندگی انتخاب کردهاند.
در مطالعات جمعیتی، فردی که هرگز ازدواج نکرده، با فردی که سابقه ازدواج داشته، اما اکنون مطلقه یا بیوه است، یکسان محسوب نمیشود. فرد مطلقه یا بیوه حتی اگر در حال حاضر مجرد باشد، در شاخص «تجرد قطعی» قرار نمیگیرد؛ چون سابقه ازدواج داشته است.
در ادبیات جمعیتشناسی معمولاً ۴۵ سالگی برای زنان و ۵۰ سالگی برای مردان بهعنوان سن تجرد قطعی در نظر گرفته میشود، زیرا مطالعات نشان میدهد پس از این سن، سهم افرادی که هرگز ازدواج نکردهاند تقریباً ثابت میماند. در محاسبات مرکز آمار ایران نیز ۵۰ سالگی بهعنوان آستانه تجرد قطعی به کار رفته است.
بنابراین، «تعداد کل مجردان» با «تجرد قطعی» یکی نیست. ممکن است فردی ۲۵، ۳۰ یا حتی ۳۵ ساله مجرد باشد و هنوز در مسیر زندگی خود ازدواج کند؛ چنین فردی را نمیتوان در آمار تجرد قطعی قرار داد.
آخرین رقم رسمی قابل مقایسه عمومی مربوط به سرشماری سال ۱۳۹۵ است. بر اساس این سرشماری، میزان تجرد قطعی در زنان حدود ۳.۷ درصد و در مردان حدود ۲.۳ درصد بوده است. در سرشماری سال ۱۳۸۵ این ارقام بهترتیب حدود ۱.۸ درصد برای زنان و ۱.۴ درصد برای مردان گزارش شده بود.
براساس نتایج سرشماری ۱۳۹۵ در کل کشور ۲۱۹ هزار و ۶۱۴ نفر از جمعیت ۵۰ ساله و بیشتر در وضعیت هرگز ازدواج نکرده قرار داشتند که ۱۳۷ هزار و ۷۹۶ نفر آنان را زنان و ۸۱ هزار و ۸۱۸ نفر آنان را مردان تشکیل میدادند.
البته باید دقت کرد که این ارقام با «تعداد کل افراد مجرد کشور» تفاوت دارند و نباید این دو شاخص را به جای یکدیگر به کار برد.
خیر. این دو موضوع باید از یکدیگر تفکیک شوند. فرض کنید یک زن ۳۲ ساله ازدواج نکرده است؛ او مجرد و هرگز ازدواجنکرده است، اما هنوز در تعریف تجرد قطعی قرار ندارد.
افزایش سن ازدواج نیز لزوماً به معنای افزایش تجرد قطعی نیست. ممکن است ازدواج افراد از ۲۰ سالگی به ۲۵، ۳۰ یا سنین بالاتر منتقل شده باشد، اما این افراد در نهایت ازدواج کنند.
به همین دلیل، برای تحلیل دقیقتر باید رفتار یک نسل را در طول زمان بررسی کرد؛ یعنی دید چه نسبتی از یک نسل در ۲۰، ۳۰، ۴۰ و نهایتاً ۴۵ یا ۵۰ سالگی ازدواج کردهاند. این تحلیل بسیار دقیقتر از آن است که صرفاً تعداد مجردان یک سال را مبنای قضاوت قرار دهیم.
دادههای موجود نشان میدهد زمان ازدواج در ایران به سمت سنین بالاتر رفته و در برخی نسلها سهم افرادی که تا سنین بالاتر ازدواج کردهاند کاهش یافته است؛ اما اینکه بگوییم جامعه ایران به سمت «ترک ازدواج و انتخاب آگاهانه زندگی مجردی» حرکت کرده، از آمار موجود بهتنهایی قابل اثبات نیست.
برای اینکه بتوانیم درباره نگرش افراد به ازدواج صحبت کنیم، باید دادههایی درباره تمایل به ازدواج، ترجیح زندگی مجردی، موانع اقتصادی، نگرانی از آینده، ادامه تحصیل، اشتغال، کیفیت گزینههای همسرگزینی و نگرش به فرزندآوری در اختیار داشته باشیم.
یک خطای مهم این است که «ازدواج نکردن» را با «نخواستن ازدواج» یکی بدانیم؛ در حالی که این دو از نظر آماری یکسان نیستند.
در سال ۱۳۹۵ میزان تجرد قطعی زنان ۳.۷ درصد و مردان ۲.۳ درصد بوده است. این در حالی است که در سال ۱۳۸۵ میزان تجرد قطعی مردان حدود ۱.۴ درصد و زنان حدود ۱.۸ درصد بود؛ بنابراین در فاصله این دو سرشماری، شکاف میزان تجرد قطعی میان زنان و مردان بیشتر شده است.
این موضوع میتواند تحت تأثیر عواملی مانند تغییر الگوی سنی زوجین، افزایش سن ازدواج، تحصیلات و شهرنشینی قرار داشته باشد؛ اما برای تعیین سهم هر عامل به مطالعات دقیقتر نیاز است.
از شاخص تجرد قطعی بهتنهایی نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. وقتی میبینیم فردی تا ۵۰ سالگی ازدواج نکرده، نمیدانیم دلیل آن چه بوده است؛ ممکن است فرد ازدواج نمیخواسته، شرایط اقتصادی مانع شده، گزینه مناسب پیدا نکرده، خانواده یا شرایط اجتماعی مؤثر بوده یا مجموعهای از این عوامل نقش داشتهاند؛ بنابراین برای پاسخ به این پرسش به دادههای پیمایشی، نگرشی و تاریخچه زندگی افراد نیاز داریم.
انتظار میرود با اجرای سرشماری ترکیبی سال ۱۴۰۵، اطلاعات دقیقتر و بهروزتری برای بررسی تحولات جمعیتی در اختیار قرار گیرد.
فتحی مهمترین نکته در موضوع را اینگونه بیان میکند: «تجرد قطعی» با مجرد بودن و همچنین با افزایش سن ازدواج یکی نیست. شاخص تجرد قطعی سهم افرادی را نشان میدهد که تا یک سن مشخص هرگز ازدواج نکردهاند و بر پایه اطلاعات وضعیت زناشویی در سرشماری محاسبه میشود.
آخرین رقم رسمی قابل مقایسه عمومی، مربوط به سرشماری ۱۳۹۵ است؛ حدود ۳.۷ درصد برای زنان و ۲.۳ درصد برای مردان. افزایش این شاخص قابل توجه است و باید درباره دلایل آن مطالعه کرد، اما از این آمار بهتنهایی نمیتوان نتیجه گرفت که افراد «ازدواج را انتخاب نمیکنند» یا تجرد به یک سبک زندگی تبدیل شده است.
نکته مهم دیگر این است که عدد ۳.۷ درصد برای زنان و ۲.۳ درصد برای مردان، «نسبت تجرد قطعی» است، نه اینکه به همین میزان از کل زنان و مردان کشور مجرد باشند. این تفکیک برای جلوگیری از برداشتهای نادرست از آمار ضروری است.
منبع: فارس
