به گزارش شهرآرانیوز؛ برنامه ششم توسعه، سهم ۳۰درصدی زنان از پست های مدیریتی را هدف گرفته بود و اکنون آمارهای رسمی نشان می دهد که خراسان رضوی با ثبت ۳۶درصد سهم مدیریتی بانوان، یعنی معادل ۴هزارو۱۰۹نفر از مجموع ۱۱هزارو۶۵۰مدیر استان، از سهم تعیین شده عبور کرده است.
زهرا بهروزآذر، معاون رئیس جمهور در امور زنان وخانواده، به تازگی از انتصاب بیش از ۵هزارو۷۰۰زن در پست های مختلف مدیریتی دولت چهاردهم خبر داده است، با این حال مسئله فقط تعداد زنان حاضر در پست های مدیریتی نیست، بلکه این پرسش نیز مطرح است که حضور زنان چه ضرورتی برای نظام تصمیم گیری دارد و چه ظرفیتی را به مدیریت جامعه اضافه می کند؟ آیا می توان درباره مسائل نیمی از جامعه بدون حضور مؤثر آن ها تصمیم سازی کرد؟ مهم تر از آن، چه موانعی سبب می شود بخشی از زنان توانمند، با وجود برخورداری از تحصیلات، تجربه و تخصص، به سطوح بالای مدیریتی راه پیدا نکنند؟ در این میان، تجربه مدیران زن نشان می دهد که مسیر رسیدن به جایگاه مدیریتی برای زنان، همواره با موانعی همراه بوده است؛ از نگاه های کلیشه ای درباره ویژگی های یک «مدیر موفق» گرفته که بیشتر با ویژگی های مردان سنجیده می شود تا تعارض نقش های خانوادگی و شغلی، محدود بودن شبکه های حرفه ای و تردید درباره توانمندی زنان. مجموعه این مسائل، ضرورت بررسی وضعیت حضور زنان در مدیریت خراسان رضوی را بیش از پیش روشن می کند؛ اینکه استان چه میزان از ظرفیت زنان استفاده کرده است، زنان در چه جایگاه هایی حضور دارند و برای عبور از سهم عددی به حضور مؤثر و اثرگذار در سطوح عالی مدیریت، چه موانعی باید برطرف شود؟
موضوع حضور زنان در مدیریت، مسئله تازه ای نیست. در برنامه ششم توسعه، هدف گذاری شده بود که ۳۰درصد پست های مدیریتی به زنان اختصاص یابد و در برنامه هفتم نیز بر ارتقای توانمندی و جایگاه زنان، تأکید شده است. ازسوی دیگر، معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده از حضور ۱۶شهردار زن، بیش از ۳هزارو۷۰۰دهیار زن و ۶۵زن در جایگاه معاون وزیر یا رئیس دستگاه خبر داده است. بررسی ها نشان می دهد که استان های قزوین، اصفهان و کرمان، بیشترین انتصاب زنان در مناصب مدیریتی را به خود اختصاص داده اند و جدای از این، در استان فارس، چهار فرماندار زن منصوب شده اند که گفته می شود بیشترین تعداد فرمانداران زن درمیان استان های کشور به شمار می رود. نتیجه اینکه خراسان رضوی در استفاده از ظرفیت بانوان در مدیریت استان، هنوز نسبت به برخی استان ها عقب تر است.
فاطمه حامدابریشم تاب، مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده استانداری خراسان رضوی، جامعه امروز را نیازمند مدیریت مادرانه بانوان می داند؛ به این معنا که زنان با تجربیات و دیدگاه های متفاوت همراه با دقت و ظرافت زنانه و نگاه پرمهر مادرانه، می توانند به بهبود تصمیم گیری ها، نوآوری و خلاقیت همراه با انسجام و کار تیمی، به حل مسائل و مشکلات موجود کمک کنند. او درباره اینکه اکنون چه حوزه هایی در استان، بیشتر نیازمند حضور بانوان هستند، می گوید: باتوجه به تجربیات بانوان در حوزه های مختلف، آن ها در تمام عرصه ها و در سطوح مختلف، می توانند در پستهای مدیریتی نقش بیافرینند. مدیریت ها باید براساس توانمندی، شایستگی و ظرفیت های افراد نه جنسیت آن ها تعیین شود. حامد، ظرفیت حضور زنان در استان را باقاطعیت بسیار چشمگیر می خواند و ادامه می دهد: اکنون سهم زنان استان از مدیریت به عدد 36درصد رسیده است و در حوزه وزارت کشور، انتصاب بانوان در پست های مختلف ازجمله مدیرکل، فرماندار، بخشدار و معاون فرماندار نیز انجام شده است، اما باید توجه داشته باشیم که زنان می توانند در سطوح مدیریتی ارشد استان، نقش بسیار پررنگ تری داشته باشند که امیدواریم شاهد این اتفاقات خوشایند باشیم.
ازآنجاکه آماروارقام برنامه ششم توسعه، از سهم ۳۰ درصدی زنان از پست های مدیریتی حکایت دارد، حامد معتقد است که آمارها نشان می دهد افق برنامه ششم توسعه، محقق شده است. او می افزاید: در برنامه هفتم نیز بر ارتقای توانمندی ها و جایگاه زنان تأکید شده است؛ امیدوارم زنان به اندازه سهم ۵۰ درصدی از جمعیت و سهم بیش از ۶۰ درصدی در دانشگاه ها، سهم شایسته ای هم در مدیریت داشته باشند. اما موانع رشد بانوان در سطوح بالای مدیریتی، پرسش بعدی است؛ مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده استانداری، وجود موانع را برای رشد هر فرد در اجتماع، ممکن می داند و می افزاید: با این حال نباید این موضوع را کتمان کنیم که زنان برای رشد و ارتقا با موانع بیشتری نسبت به مردان روبه رو هستند؛ موانعی مانند سیاست های نابرابر، نگرش های فرهنگی و بی اعتمادی به توانمندی های بانوان.
با این حال، شاید این چالش ها همه ماجرا نباشد و وجه پنهانی نیز در این موضوع مطرح است که شاید خیلی به وضوح دیده نشود و آن وجه از نظر حامد، وجود چالش هایی مانند همراهی و حمایت نکردن بانوان از یکدیگر است. وی از ریسک پذیر نبودن برخی بانوان، به عنوان دیگر دلیلی یاد می کند که به موانع رشد زنان در عرصه مدیریت اضافه میکند.
پدیده دیگری که به نظر می رسد نمی توان آن را کتمان کرد، این است که گاهی در عرصه های مدیریتی مشاهده می شود بانوان با اقداماتی علیه هم جنسان خودشان روبه رو می شوند. مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده استانداری خراسان رضوی راهکار اصلی این مسئله را فرهنگ سازی می داند و ادامه می دهد: ما باید یاد بگیریم زمانی می توانیم موفق باشیم که درکنار هم قرار بگیریم، بنابراین باید برای رشد و ارتقای یکدیگر تلاش کنیم. او می افزاید: زنان باید یکدیگر را بپذیرند و درباره موضوعات مختلف، گفت وگو کنند و دانسته هایشان را باهم به اشتراک بگذارند؛ باید بدانیم ارتقای زنان، زمانی امکان پذیر است که درکنار هم و حامی یکدیگر باشند.
حامد پیش از این، بیان کرده بود: به مدیران کل دستگاه ها اعلام شده است به حضور بانوان در پست های مدیریتی توجه کنند. حال پرسش ما این است که آیا این کار درحال حاضر انجام می شود یا شاهد مقاومت دستگاه ها در این زمینه هستیم؟ او می گوید: نشست هایی با مدیران کل با موضوع انتصاب بانوان در پست های ارشد مدیریتی در سطح شهرستان و استان داشته ایم که در برخی حوزه ها، مدیران با اعتقاد به توانمندی های بانوان، به انتصاب آن ها اهتمام داشته اند؛ ازجمله سازمان بهزیستی، محیط زیست، ورزش وجوانان، هلال احمر، بنیادشهید و... . اما امیدوارم این روند دربین سایر دستگاه های اجرایی نیز تسری پیدا کند. قطعا استفاده از ظرفیت بانوان توانمند در سطوح مدیریتی، می تواند بسیار راهگشا باشد.
منور شایسته خو، مدیر مدرسه علمیه نرجس مشهد، نیز درباره این موضوع میگوید: اصل مهمی در اسلام وجود دارد و آن، این است که نگاه اسلام به زن و مرد، مساوی است و فقط تفاوت های فردی در برخی مسائل وجود دارد، بنابراین بانوان نیز می توانند در مسئولیت های اجتماعی حضور یابند. وی با اشاره به اینکه در شرایط فعلی از توانمندی حداکثری بانوان در پست های مدیریتی استفاده نشده است، اظهار می کند: درباره به کارگیری بانوان در مدیریت استان، به نظر می رسد می توانست خیلی بیشتری از آنچه باشد که اکنون وجود دارد؛ زیرا بانوان ظرفیت تصدی بسیاری از پست های کلیدی را دارند.
او به زنان که نیمی از دانش آموختگان دانشگاهی را تشکیل می دهند، اشاره می کند و می افزاید: بنابراین یک ضرورت عقلانی و کارشناسی است که بانوان برای توسعه استان و پیشرفت آن حضور داشته باشند، ضمن اینکه اگر بانوان در تصمیم گیری ها و تصمیم سازی ها حضور نداشته باشند، نیازهای نیمی از جامعه ما به درستی دیده نمی شود. اگر جامعه را از نیمی از سرمایه انسانی محروم کنیم، مانند این است که بخواهیم با موتورخاموش حرکت کنیم. مدیر مدرسه علمیه نرجس مشهد درباره تفاوت نگاه مدیریتی زنان و مردان، بیان می کند: بانوان در نگاه کلان در تصمیم گیری ها خیلی مشارکتی و چندبعدی تر عمل می کنند؛ زیرا به جزئیات و پیامدهای انسانی، بیشتر توجه می کنند که این موضوع در بحران ها خیلی کمک کننده است. ازسوی دیگر، بانوان بیشتر تمایل به اجماع سازی دارند، درحالی که مردان بیشتر کلی نگر و عقل گرا هستند. سبک ارتباطی بانوان به گونه ای است که موجب افزایش اعتماد عمومی جامعه می شود و مردم مشکلات خود را راحت تر با آن ها درمیان می گذارند. اما همه این ها به معنای تکمیل کننده بودن مدیران زن و مرد است. او معتقد است روندی که در به کارگیری ظرفیت بانوان شاهد هستیم، خوب است، اما با یک شیب ملایم و به صورت نوسانی است که به نگاه مدیران عالی نیز بستگی دارد. شایسته خو می گوید: می توان گفت رشدی که اکنون شاهدش هستیم، هم حاصل تغییر نگرش مدیران و هم نتیجه دیده شدن توانمندی بانوان است، اما سهم این دو، برابر نیست و شاید بتوانیم بگوییم 60درصد نتیجه تلاش بانوان و فعالیت و پشتکار آن هاست. شایسته خو افزایش حضور زنان در مدیریت را به منزله این امر نمی داند که زنان بخواهند درمقابل مردان قرار بگیرند، با آن ها بجنگند یا حق خودشان را بگیرند و در توضیح بیشتر می گوید: واقعیت ماجرا این است که نگاه جنسیتی به این موضوعات نداریم، بلکه نگاه حمایت، همکاری و تکمیل کردن فعالیت های مردانه است. به هرحال بسیاری از مدیران مرد، پدر، همسر و برادر هستند، بنابراین متوجهند که موفقیت بانوان چقدر ارزشمند است.
اما چالش ها و موانعی که از نظر مدیر مدرسه علمیه نرجس مشهد بر سر راه مدیران زن هست، این است که نگاه ابزاری، عرضی و تبعی به آن ها وجود دارد که باید تغییر کند. او ادامه می دهد: به طور معمول، مدیر موفق را با ویژگی های مردانه می سنجند؛ مدیری را موفق می دانند که تمام وقت باشد و قاطعیت، خشکی و جسارت در کلام داشته باشد، درحالی که این نگاهی است که با ویژگی های مردانه سنجیده می شود. مانع بعدی به گفته شایسته خو، تعارض نقش های خانوادگی و شغلی است که براساس آن، نمی توانیم از بانوان همان انتظاری را داشته باشیم که از مردان داریم؛ زیرا بانوان ضمن اینکه مدیریت عاطفی، معنوی و کارگردانی خانواده شان را برعهده دارند، در بیرون از خانواده نیز کارهای مدیریتی انجام می دهند، بنابراین باید نگاه به آ ن ها متفاوت از مردان باشد که به اندازه بانوان، امور خانه و خانواده در دستشان نیست. مدیر مدرسه علمیه نرجس مشهد به شبکه سازی محدودی که بین مدیران زن وجود دارد، نیز اشاره می کند و می گوید: به این معنا که جلسات، دورهمی ها و فرصت های شغلی که در فضاهای غیررسمی ایجاد می شود، برای مدیران زن کمتر است. متأسفانه خشونت روانی و تردیدافکنی، چالش بسیار بزرگی است که درباره بانوان وجود دارد و گاهی توانمندی بانوان با عباراتی مانند اینکه زنان احساساتی هستند، تحت تأثیر خانواده اند یا اقتضائات زنانه دارند، خدشه دار می شود، درحالی که برای مردان چنین برچسب هایی وجود ندارد. او اظهار می کند: به دلیل اینکه در سطوح عالی و مدیران ارشد، با کمبود حضور بانوان مواجهیم، برای کسانی که در اول راه هستند، آینده نامشخص است.
اما راهکار عملی برای افزایش حضور زنان در پست های مدیریتی چیست؟ پاسخ شایسته خو این است که باید به تناسب اینکه زنان فرزند دارند یا مسائل خانواده به آن ها متصل است، تسهیلاتی برایشان فراهم شود؛ نظیر اینکه برای بانوان، انعطاف پذیری زمانی(ساعت های شناور و دورکاری) تعریف شود. علاوه بر این، شاهد رونق انتقال تجربه بین زنان و مردان در کارهای مدیریتی باشیم. باید الگوی منع تبعیضی وجود داشته باشد و ازسوی دیگر، رسانه ها مدیران موفق زن را معرفی کنند تا الگوسازی رسانه ای صورت بگیرد.
