به گزارش شهرآرانیوز؛ این نشست با حضور فاطمه محمدی، جامعهشناس و انسیه برومند، پژوهشگر حوزه زن و خانواده، یکشنبه ۱۵ شهریور در خانه علوم انسانی ایران برگزار شد.
محور اصلی این نشست، تجربه حضور زنان در تجمعات شبانه و نسبت میان حضور اجتماعی، کنشگری و اثرگذاری زنان بود؛ موضوعی که سخنرانان را از بررسی چرایی حضور زنان به این پرسش رساند که آیا این حضور توانسته است به تغییر در میدان اجتماعی و شکلگیری ظرفیتهای پایدار منجر شود یا خیر.
فاطمه محمدی در ابتدای این نشست با تأکید بر اینکه با تفکیک جنسیتی در تحلیل جامعهشناختی موافق نیست، گفت زن را نمیتوان جدا از کلیت جامعه و خانواده بررسی کرد.
وی با اشاره به سابقه حضور اجتماعی زنان اظهار کرد: حضور زنان در میدان اجتماعی پدیده تازهای نیست و زنان از ابتدای انقلاب و دوران دفاع مقدس در عرصههای مختلف حضور داشتهاند. بخش مهمی از حافظه و روایت جنگ نیز از طریق زنان منتقل شده است.
محمدی معتقد است آنچه امروز بیش از گذشته تغییر کرده، اصل کنشگری زنان نیست، بلکه نحوه دیدهشدن آن است. به گفته وی، تفاوت در فضای رسانهای موجب شده است سویههای زنانه حضور اجتماعی بیش از گذشته در قاب رسانه قرار گیرد.
وی با اشاره به حضور زنان در تجمعات شبانه افزود: زنان عمدتاً بهتنهایی وارد خیابان نشدهاند، بلکه در کنار خانواده و فرزندان خود حضور پیدا کردهاند؛ بنابراین میتوان زن را یکی از عوامل مؤثر در ورود خانواده به میدان دانست.
این جامعهشناس، زنان را روایتگران جریان مقاومت دانست و با اشاره به مادران بچههای میناب گفت امروز در یکی از نقاط عطف «زیست جدید زنان» قرار گرفتهایم.
دکتر برومند نیز با تأکید بر سابقه تاریخی حضور زنان در عرصه اجتماعی گفت زنان پیش از انقلاب، در جریان انقلاب، دفاع مقدس و پس از آن نیز نقشآفرین بودهاند و تفاوت امروز بیشتر در ظهور و بروز این نقش است.
وی از زنان بهعنوان «سربازان خط مقدم انقلاب» یاد کرد و گفت اکنون ارادهای برای دیدهشدن بیشتر سویههای زنانه در میدان اجتماعی شکل گرفته است.
برومند با اشاره به حضور مردم در تجمعات شبانه اظهار کرد کسانی که در این تجمعات حاضر میشدند، آگاهانه وارد میدان شده و نسبت به موقعیتی که در آن قرار گرفتهاند و هزینههای احتمالی آن شناخت داشتهاند.
این پژوهشگر حوزه زن و خانواده، وضعیت شکلگرفته را تولد نوع تازهای از اثرگذاری دانست، اما تأکید کرد که این حضور باید به سطح فعالتری برسد و در نهایت به تولید نهاد اجتماعی منجر شود.
به گفته برومند، حدود ۲۰ روز نخست این حضورها بیشتر خودجوش بود و پس از آن بهتدریج انسجام بیشتری پیدا کرد. وی افزود زنان بسیاری صاحب ایده هستند و باید فرصت بیشتری برای شبکهشدن، شکلدادن نهادهای زنانه و حل مسائل واقعی خود پیدا کنند.
وی همچنین زنان، بهویژه زنان محجبه، را «میزبان میدان» توصیف کرد و بر خانوادهمحور بودن این تجربه تأکید داشت.
در ادامه نشست، محمدی بحث را از مفهوم «اثرگذاری» آغاز کرد و گفت برای اینکه بتوانیم ادعا کنیم زنان بر میدان اثر گذاشتهاند، ابتدا باید مشخص شود شاخص و داده سنجش این اثرگذاری چیست.
وی افزود اگر با برخی شاخصهای بینالمللی به موضوع نگاه کنیم، حضور زنان بسیار اثرگذار بوده است؛ با این حال مسئله مهمتر این است که جامعه و سیاستگذار قرار است برای زنانی که بدون فراخوان قبلی و با روحیه جهادی وارد میدان شدهاند، چه اقدامی انجام دهد.
محمدی با انتقاد از نگاه نمایشی به زنان در برخی سیاستگذاریهای سالهای گذشته، تأکید کرد توجه به هویت اسلامی ـ ایرانی زن نباید در قالبهای صرفاً نمایشی دنبال شود.
وی گفت زن امروز خود تصمیم میگیرد وارد میدان شود و در این حضور به دنبال یافتن «ردپای اجتماعی» خود در نظام اسلامی است؛ به این معنا که میخواهد سهم و نقش خود را در این ساختار نشان دهد.
به گفته محمدی، حضور زنان در خیابان بدون فراخوان از پیش تعیینشده میتواند نشانه شکلگیری یک شبکه بزرگ گفتمانساز باشد؛ شبکهای که قائم به یک فرد نیست.
برومند در ادامه، تجمعات شبانه را فراتر از یک برنامه مقطعی دانست و آن را به مفهوم «سبک زندگی» و ادامه زندگی روزمره پیوند زد.
وی با بیان اینکه این تجربه برای برخی خانوادهها به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده است، تأکید کرد این موضوع نباید بهعنوان یک اتفاق فانتزی یا موقت دیده شود، بلکه باید آن را به حکمرانی محلی و حل مسئله در سطح محله پیوند زد.
به گفته برومند، بسیاری از مسائل را میتوان خانهبهخانه و محلهبهمحله و با عاملیت زنان دنبال کرد و ظرفیت شکلگرفته در تجمعات شبانه میتواند در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت وقتی جای کافی به زن داده نمیشود، زن در میدان میماند تا تولید کند و برای حل مسائل خود راهی پیدا کند.
برومند تأکید کرد خیابان در این معنا تنها محل حضور نیست، بلکه میتواند به بستری برای شکلدادن به ظرفیت اجتماعی و صورتبندی مسائل تبدیل شود.
محمدی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ابعاد داخلی، خانوادگی و بینالمللی تجمعات شبانه گفت زنان باید بهعنوان «عنصر مؤثر میدان» دیده شوند، نه یک عنصر تزئینی.
وی مهمترین اثرگذاری زنان در تجمعات شبانه را «کشاندن خانواده به خیابان» دانست و گفت زن با خود خانواده را وارد میدان کرده است؛ موضوعی که باید در سیاستگذاری مورد توجه قرار گیرد.
این جامعهشناس بر ضرورت خانوادهمحور شدن سیاستگذاری در سطوح مختلف تأکید کرد و گفت این موضوع باید از افق و رؤیای نسل جدید تا حوزههای اقتصادی و سیاسی مورد توجه قرار گیرد.
محمدی هشدار داد اگر سیاستگذاری به سمت خانوادهمحوری حرکت نکند، جامعه بخشی از ظرفیت خود را از دست خواهد داد.
وی برای توضیح فاصله میان سیاستگذاری و زندگی واقعی خانوادهها، به هزینه بالای برخی اقلام پوشش مانند چادر و روسری اشاره کرد و آن را نمونهای از سیاستگذاری نادرست دانست.
محمدی تأکید کرد خانواده باید در مرکز تحولات قرار گیرد و اگر نتوان آن را بهدرستی در سیاستگذاری وارد کرد، مسائل دیگری نیز به دنبال آن شکل خواهد گرفت.
برومند در جمعبندی بحث با اشاره به تجربه پس از دفاع مقدس گفت یکی از اتفاقات نامطلوب این بود که کنشگری زنان در آن دوره استمرار پیدا نکرد و زنان در مقاطعی بینقش یا کنار گذاشته شدند.
وی افزود خیابان امروز بار دیگر به فضایی تبدیل شده است که زنان میتوانند در آن کنشگری کنند و اهداف اجتماعی خود را دنبال کنند.
برومند تأکید کرد صرف حضور فیزیکی زنان کافی نیست و زنان «بازیگر یا عروسک» نیستند. به گفته وی، زن با حضور خود در خیابان اعلام میکند که در میدان اجتماعی حضور دارد.
وی خانواده را فصل مشترک طیفهای مختلف زنان دانست و گفت همین نقطه مشترک میتواند امکان همگرایی زنان با دیدگاهها و ویژگیهای متفاوت را فراهم کند.
برومند در عین حال تأکید کرد فاصله میان حضور زنان و تأثیر واقعی آنان همچنان زیاد است و این مسیر باید به نتیجه برسد.
نشست «زیست جدید اجتماعی زنان و کنشگری در میدان» در نهایت یک پرسش اساسی را پیش روی سیاستگذاران و فعالان اجتماعی قرار داد: آیا حضور زنان در تجمعات شبانه میتواند از یک تجربه مقطعی عبور کرده و به شبکه، نهاد اجتماعی و ظرفیتی پایدار برای حل مسائل تبدیل شود؟
اگرچه محمدی و برومند از دو زاویه متفاوت به موضوع نگاه کردند، هر دو بر سابقهدار بودن حضور اجتماعی زنان و اهمیت شکل تازه بروز و دیدهشدن این حضور تأکید داشتند.
در این میان، خانواده نقطه مشترک دو روایت بود؛ محمدی مهمترین اثرگذاری زنان را ورود خانواده به میدان دانست و برومند نیز خانواده را یکی از پایههای اصلی این تجربه معرفی کرد.
به این ترتیب، مسئله اصلی دیگر صرفاً «حضور زنان در میدان» نیست؛ پرسش مهمتر این است که این حضور تا چه اندازه میتواند به اثرگذاری اجتماعی، شکلگیری شبکههای پایدار، نهادسازی و حل مسائل واقعی جامعه منجر شود.
منبع: فارس
