فرناز محمدیان| شهرآرانیوز، مهریه، مالی است که طبق توافق صورتگرفته میان زوجین، مرد را مکلف به پرداخت میکند. مهر زن لزوماً سکه یا وجه نقد نیست؛ بلکه هر آنچه ارزش مالی یا اجتماعی داشته باشد، میتواند به عنوان مهر در نظر گرفته شود. بخشیدن مهریه یک اقدام حقوقی است که پیامدهای متفاوتی دارد.
انواع بخشش مهریه و حق رجوع
به طور کلی بخشیدن مهریه از نظر حقوقی به سه صورت اصلی انجام میشود که هر کدام حکم متفاوتی در مورد امکان رجوع (پس گرفتن بخشش) دارند:
هبه غیرمعوض (بدون چشمداشت): در این حالت، زن بدون دریافت هیچ عوضی، مهریه را میبخشد. در مورد هبه غیرمعوض، زن همیشه میتواند به آنچه بخشیده، رجوع کند (بجز موارد استثنای قانونی).
هبه معوض (در مقابل چیزی): بخشش مهریه در ازای دریافت چیزی یا انجام کاری توسط مرد. اگر عوض (چیزی که زن در مقابل بخشش دریافت کرده) داده شده باشد، بخشش قابل رجوع نیست. نکته مهم آن است که اگر بخشش مهریه در مقابل طلاق باشد، در صورتی که زن در دوران عده به مهریه رجوع کند، مرد نیز میتواند به زوجیت رجوع کند.
ابرا (اسقاط دین): زن ذمه شوهرش را از پرداخت مهریه ساقط میکند. در حالت ابرا، اساساً بخشش قابل رجوع نیست و زن نمیتواند ادعایی نسبت به مهریه بخشیده شده داشته باشد.
بخشش مهریه قبل از رابطه زناشویی
مهریه از زمان وقوع عقد، متعلق به زن میشود و بخشش مهریه پیش از عقد دائم امکانپذیر نیست، زیرا زن هنوز مالکیتی بر آن ندارد.
نکته حقوقی بسیار مهم: اگر زنی در فاصله وقوع عقد تا قبل از برقراری رابطه زناشویی (دخول)، مهر خود را ببخشد و سپس طلاق اتفاق افتد، این بخشش به منزله ابرای دین است و گویی زن مهر را تمام و کمال دریافت کرده است. بنابراین، با وقوع طلاق، که طبق قانون زن مستحق نصف مهریه است، اوست که باید نیمی از مهریه را به شوهرش بپردازد! لذا بخشیدن مهریه در این دوران باید با دقت و آگاهی کامل انجام شود.
چگونگی ثبت بخشش و تضمین آن
برای بخشیدن مهریه نیازی به دادگاه نیست و حتی اگر زن مهرش را با یک دستخط و امضا و اثر انگشت ببخشد نیز از نظر قانونی معتبر است. با این حال، بهترین راهکار مراجعه به دفتر اسناد رسمی و دفترخانه رسمی ازدواج (محل ثبت عقد) است تا مفاد بخشش به صورت رسمی و دقیق ثبت شده و در صفحه ملاحظات عقدنامه نیز قید شود.
امکان رجوع از بخشش مهر بر اساس نوع مهریه
در مواردی که مهریه سکه یا وجه نقد باشد (دین):
اگر به صورت ابرا بخشیده شود، امکان رجوع وجود ندارد.
اگر به صورت هبه بخشیده شود و سکهها دریافت و سپس بخشیده شده باشد، در صورتی که شرایط هبه (مانند قبض و اقباض سکهها) محقق باشد، زن میتواند از هبه خود رجوع و سکههای بخشیده شده را استرداد کند.
در مواردی که مهریه عین معین باشد (مانند ۳ دانگ از یک ملک یا یک خودرو):
چنانچه مهریه عین معین باشد، به دلیل ماهیت هبه، در قابلیت رجوع از آن شکی نیست، حتی اگر عین موهوبه (مال بخشیده شده) به تصرف شوهر داده نشده باشد.