زهرا صادقیان | شهرآرانیوز؛ افسردگی پس از زایمان، یکی از چالشهای شایعِ سلامت روان در دوران مادری است. آمارهای جهانی هم بر این موضوع مهر تأیید میزند. خبرگزاری ایرنا، چندی قبل گزارشی در این باره منتشر و اعلام کرد که براساس آمارهای جهانی، از هر چهار زن، یک نفر پس از زایمان با چالش اختلالات خلقی یا اضطرابی مانند افسردگی پس از زایمان، دست وپنجه نرم میکند.
این عارضه نه تنها رنج فردی مادر را به دنبال دارد، بلکه میتواند بنیان خانواده را متزلزل و پیوند عاطفی مادر با نوزاد و همسر را دچار اختلال جدی کند، با این حال به گفته کارشناسان، این اختلال قابل پیشگیری و درمان است. غفلت از علائم و تأخیر در مداخله، تأثیر طولانی مدت و گاه جبران ناپذیری بر سلامت مادر، کودک و کل خانواده بر جای میگذارد.
دکتر حمیده صمدی، روان شناس، نیز عامل بروز افسردگی بعد از زایمان را تغییرات هورمونی به ویژه کاهش استروژن و پروژسترون، فشارهای جسمی و روانی بعد از زایمان و چالشهای جدید مراقبت از نوزاد، اعلام میکند و میگوید: اگرچه تولد نوزاد، لحظهای پر از هیجان و لذت است، در برخی مواقع میتواند احساسات پیچیدهای نظیر ترس، اضطراب و افسردگی را نیز به دنبال داشته باشد.
او با بیان اینکه افسردگی بعد از زایمان به هیچ وجه نشانه ضعف شخصی، نقص مادر یا بی علاقگی به نوزاد نیست، میگوید: گاهی اوقات دلیل مشخصی برای بروز این افسردگی وجود ندارد و مادران نباید به دلیل انتظارات اجتماعی مبنی بر خوشحالی همیشگی، دچار احساس گناه شوند.
صمدی با تأکید بر اهمیت حمایتهای پزشکی و روان شناختی، بیان میکند: شناسایی سریع علائم و درخواست کمک به موقع، نقش بسیار مهمی در درمان و بهبود وضعیت مادر دارد. در صورت مشاهده یا شدت یافتن علائم، مادران باید در اسرع وقت برای دارودرمانی به پزشک و برای روان درمانی به روان شناس مراجعه کنند تا از بروز عوارض طولانی مدت، جلوگیری شود.
به گفته او، سابقه افسردگی، چه در دوران بارداری و چه در سایر زمان ها، اختلالات روان شناختی مانند دوقطبی و سابقه افسردگی بعد از زایمان در بارداریهای قبلی، جزو عواملی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. همچنین وجود افراد مبتلا به افسردگی یا بیماریهای خلقی در اعضای خانواده، میتواند مادر را در معرض خطر بیشتری قرار دهد. پژوهشگران بر نقش حیاتی حمایت اجتماعی تأکید میکنند. تعارضات زناشویی و مشکلات در روابط با همسر و اطرافیان، با تضعیف سیستمهای حمایتی، میتواند بستر مناسبی برای بروز افسردگی بعد از زایمان فراهم آورد.
صمدی بر نقش کلیدی همسر در کاهش بار روانی همسرشان در روزهای بعد از زایمان، نیز تأکید میکند و میگوید: حمایتهای عاطفی و عملی همسر، تأثیر بسیار زیادی بر تسکین علائم افسردگی و بهبود سریعتر مادر میگذارد. مهارت شنیدن فعال در همسر، بسیار مهم است.
توجه به احساسات و نیازهای مادر و درک عمیق و همدلانه او در قبال شرایط پیش آمده، میتواند به کاهش اضطراب مادران کمک کند. علاوه بر این، تقسیم مسئولیتهای خانه و مراقبت از نوزاد، فشارهای فیزیکی و روانی وارد بر مادر را به طور قابل توجهی کاهش میدهد. این حمایتهای فیزیکی و عاطفی درکنار تشویق مادر به پیگیری درمانهای تخصصی نظیر مشاوره یا مصرف داروهای تجویزشده توسط پزشک، مسیر بهبود را هموار میکند و از بروز عوارض شدید ناشی از درمان نشدن افسردگی، پیشگیری میکند.
وی درمورد درمان افسردگی بعد از زایمان میگوید: درمان این عارضه، بسته به شدت آن متفاوت است. در موارد خفیف، حمایتهای روان شناختی، مشاوره و عضویت در گروههای حمایتی، میتواند بسیار کارساز باشد، اما در مواقعی که افسردگی شدیدتر است، تجویز داروهای ضدافسردگی توسط پزشک، ضروری است. خوشبختانه داروهایی وجود دارند که با نظر پزشک، تأثیر منفی بر روند شیردهی نمیگذارند و مادر میتواند با اطمینان خاطر در دوران شیردهی نیز از آنها استفاده کند.
صمدی درباره تغییر سبک زندگی و اهمیت شبکههای اجتماعی در جلوگیری از افسردگی مادران میگوید: درکنار درمانهای پزشکی و مشاوره، تغییر سبک زندگی، میتواند به عنوان یک عامل کمکی قدرتمند، عمل کند. فعالیتهای بدنی سبک مانند پیاده روی همراه با نوزاد یا سایر ورزشهای موردعلاقه مادر، استراحت کافی و برنامه ریزی دقیق برای مدیریت زمان، همگی در بهبود وضعیت روانی مؤثرند.
به گفته این روان شناس، برقراری ارتباط با دوستان، فعالیتهای اجتماعی و تعامل با سایر مادرانی که تجربه مراقبت از نوزاد را دارند، نیز میتواند احساس تنهایی در مادر را از بین ببرد.
دکتر عطیه محمدزاده وطنچی، متخصص جراحی زنان و زایمان، اندوه بعد از زایمان را شایعترین مسئله درمیان مادران میداند و میگوید: این حالت در بالغ بر ۴۰درصد از خانمها رخ میدهد که علت اصلی آن، خروج جفت و نوسانات هورمونی است.
به گفته او، اندوه بعد از زایمان، یک وضعیت گذراست که معمولا از دو تا سه روز پس از زایمان آغاز میشود، پس از چند روز به اوج میرسد و انتظار میرود ظرف دو هفته بهبود یابد. علائم این عارضه، تغییر خلق، ناراحتی، اضطراب، گریه، خستگی و کاهش تمرکز است. این وضعیت، نیازی به درمان ندارد و تنها حمایت خانواده، به ویژه همسر، کمک میکند تا این دوره یک تا دوهفتهای بدون مشکل سپری شود.
او میگوید: تنها درصورتی که علائم ادامه یابند یا تشدید شوند، نیاز به ارجاع و شروع درمان وجود دارد.
متخصص جراحی زنان و زایمان کشور، درباره افسردگی بعد از زایمان میگوید: این عارضه در ۱۰ تا ۱۵درصد از خانمها رخ میدهد. این اختلال معمولا در افرادی با استعداد ژنتیکی و در زمینه نوسانات هورمونی بعد از زایمان بروز میکند. علائم این عارضه، شامل اختلال خلقی شدید، احساس ناراحتی، کاهش اشتها، کاهش خواب و تغییرات وزن است.
محمدزاده هشدار میدهد: در افسردگی بعد از زایمان، توجه مادر به نوزاد و بهداشت شخصی خود، کاهش مییابد. در شیردهی اختلال، ایجاد میکند و ارتباط عاطفی مادر با فرزند و همچنین همسر، دچار مشکل میشود. درحقیقت یک مشکل افسردگی درازمدت است که میتواند تأثیر جدی بر زندگی فردی و اجتماعی بگذارد و در این وضعیت، بیمار باید تحت مشاوره روان پزشکی، روان درمانی و درمان دارویی یک متخصص حاذق، قرار گیرد.