به گزارش شهرآرانیوز، همایش علمی نخبگانی بررسی عفاف و حجاب از منظر نورولوژی، بیولوژی و علوم روانشناختی با حضور حمزه منصوری رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران و معاون هماهنگی نهاد مقام معظم رهبری دانشگاه تهران و زینب اختری متخصص فیزیولوژی و عضو هیات علمی مرکز تحقیقات علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله امروز ۲۸ بهمنماه ۱۴۰۴ در دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد.
در ابتدا حمزه منصوری با اشاره به تغییر نگرش نسل جوان نسبت به ادبیات سنتی در حوزه مسائل اجتماعی، گفت: جوانان و نوجوانان امروز با ادبیاتهای کلی، دستوری و تهدیدمحور همراهی نمیکنند و اگر قرار است درباره حجاب و مسائل مرتبط با زنان صحبت شود، باید الگوی گفتمانی جدیدی مبتنی بر علوم تجربی و پژوهشهای معتبر جهانی ارائه داد.
منصوری با اشاره به نتایج چهار سال پژوهش میانرشتهای در اندیشکدهای مشترک با دانشگاه تهران و مراکز علمی خارجی گفت: در این پژوهشها بیش از ۲۰ هزار منبع علمی در حوزههای علوم پزشکی، روانشناسی، مطالعات زنان و علوم اجتماعی بررسی شده و بخشی از این منابع برای نخستینبار در کشور ترجمه تخصصی شده است.
وی در ادامه بیان کرد: بررسیهای انجامشده در کشورهای مختلف از جمله آمریکا، ترکیه و کشورهای اروپایی نشان میدهد که علیرغم ادعاهای گسترده درباره آزادیهای اجتماعی، آزار و خشونت جنسی بهطور میانگین مهمترین چالش زنان جهان گزارش شده است؛ مسئلهای که در پیمایشهای سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ و با مشارکت مراکز علمی از پنج قاره تأیید شده است.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با اشاره به ابعاد اقتصادی این مسئله توضیح داد: طبق گزارشهای بینالمللی، هزینه جهانی خشونت علیه زنان سالانه حدود ۱.۵ تریلیون دلار برآورد میشود که شامل هزینههای درمان، مشاوره، ازکارافتادگی، پیگیریهای قضایی و حمایتهای اجتماعی است.
منصوری با تأکید بر لزوم بازتعریف گفتمان حجاب خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم مخاطب را اقناع کنیم، باید آسیبها و منافع را دقیق و مستند بیان کنیم، نه کلی و شعاری. حجاب صرفاً یک موضوع فقهی یا حقوقی نیست، بلکه مسئلهای علمی و اجتماعی است که قابلیت طرح در همه دانشگاههای جهان را دارد.
وی در ادامه بیان کرد: مسئلهای که امروز رنگ و بوی سیاسی گرفته، میتواند با ادبیات علمی و مبتنی بر تجربه زیسته، به یک گفتمان عمومی قابل فهم برای همه اقشار جامعه تبدیل شود؛ به شرط آنکه با زبان مخاطب صحبت کنیم، نه علیه او.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران و معاون هماهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه تهران، در تشریح نتایج مطالعات میانرشتهای در حوزه زنان و خانواده گفت: بررسیهای میدانی و پیمایشهای بینالمللی نشان میدهد که گزارش آزار و خشونت جنسی علیه زنان در بسیاری از کشورها با وجود آزادیهای اجتماعی، بسیار بالاست و حتی در برخی جوامع کممحدودیت، آمارها نگرانکنندهتر است.
منصوری با اشاره به گزارشهای رسمی آژانس حقوق اساسی اتحادیه اروپا (FRA) گفت: طبق این گزارشها، حدود ۵۰ درصد از زنان هلندی پس از ۱۵ سالگی حداقل یکبار در طول عمر خود آزار یا خشونت جنسی را تجربه کردهاند. همچنین در میان زنان جوان اروپایی، ۸۳ درصد اعلام کردهاند که برای حفظ امنیت خود، آزادی تردد، انتخاب مکان یا زمان حضور در فضاهای عمومی را محدود کردهاند.
وی افزود: پژوهشهای انجامشده در آمریکا و سایر کشورهای غربی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از زنان، بهویژه در ساعات تاریکی، از حضور در کوچهها، معابر خلوت و برخی فضاهای شهری احساس ناامنی میکنند؛ مسئلهای که با ادعاهای رایج درباره امنیت و آزادی زنان در تضاد آشکار است.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با اشاره به تحقیقات انجامشده در نهادهای سیاسی و امنیتی گفت: در پارلمانهای اروپا و حتی پارلمان اتحادیه اروپا، پژوهشها نشان میدهد تعداد قابلتوجهی از زنان شاغل در این نهادها تجربه آزار و تعرض داشتهاند. در جریان جنبش «میتو» در سال ۲۰۱۸ نیز بیش از ۲۲۳ زن شاغل در سازمانهای بزرگ آمریکایی با انتشار نامههایی، از وقوع آزارهای جنسی در محیطهای بهاصطلاح امن پرده برداشتند.
منصوری با اشاره به نتایج یک پیمایش بینالمللی در سال ۲۰۲۲ گفت: در این مطالعه که بر روی زنان دانشمند و پژوهشگر از ۱۱۷ کشور جهان انجام شد، ۴۹ درصد از زنان اعلام کردند که در دوره فعالیت حرفهای خود بهعنوان استاد، پژوهشگر یا محقق، با آزار یا خشونت جنسی مواجه شدهاند.
وی افزود: نکته نگرانکنندهتر این است که ۱۵ درصد از این زنان به دلیل تداوم آزارها، شغل علمی خود را رها کردهاند؛ عددی که به معنای خروج صدها نیروی نخبه زن از چرخه علم و پژوهش جهانی است.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با استناد به گزارشهای انجمن روانشناسی آمریکا گفت: پیامدهای خشونت جنسی شامل افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، کاهش تمرکز، افت عزت نفس، احساس گناه، اختلالات اجتماعی، مصرف مواد و آسیبهای جسمی است.
وی در ادامه بیان کرد: طبق آمارهای جهانی، ۳۳ درصد از زنانی که خشونت جنسی را تجربه کردهاند، به خودکشی فکر کردهاند و حدود ۱۳ درصد اقدام به خودکشی داشتهاند که نشاندهنده عمق فاجعه انسانی این مسئله است.
منصوری در تبیین ریشههای این پدیده گفت: نظریههای متعددی از جمله یادگیری اجتماعی، عوامل شخصیتی و ساختارهای فرهنگی در این زمینه بررسی شدهاند، اما یکی از جامعترین نظریهها که از دهه ۱۹۹۰ مورد توجه قرار گرفته، نظریه «شیءانگاری زنان» است.
وی توضیح داد: این نظریه نشان میدهد چگونه از شوخیهای جنسی، نگاه ابزاری، کامنتها و پیامهای نامناسب در شبکههای اجتماعی، میتوان به یک پیوستار رفتاری رسید که در نهایت به خشونت جنسی منجر میشود.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با اشاره به گزارش پرارجاع انجمن روانشناسی آمریکا درباره «جنسیسازی دختران» گفت: در فیلمهای سینمایی، انیمیشنها، بازیهای رایانهای، تبلیغات و مسابقات ورزشی، بدن زن بهتدریج جایگزین هویت انسانی او میشود و این روند بهویژه در نوجوانانی با عزت نفس پایین، آثار مخرب روانی جدی بهجا میگذارد.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با استناد به گزارشهای انجمن روانشناسی آمریکا اظهار داشت: پیامدهای خشونت جنسی شامل افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، کاهش تمرکز، افت عزت نفس، احساس گناه، اختلالات اجتماعی، مصرف مواد و آسیبهای جسمی است.
وی افزود: طبق آمارهای جهانی، ۳۳ درصد از زنانی که خشونت جنسی را تجربه کردهاند، به خودکشی فکر کردهاند و حدود ۱۳ درصد اقدام به خودکشی داشتهاند که نشاندهنده عمق فاجعه انسانی این مسئله است.
منصوری در تبیین ریشههای این پدیده گفت: نظریههای متعددی از جمله یادگیری اجتماعی، عوامل شخصیتی و ساختارهای فرهنگی در این زمینه بررسی شدهاند، اما یکی از جامعترین نظریهها که از دهه ۱۹۹۰ مورد توجه قرار گرفته، نظریه «شیءانگاری زنان» است.
وی توضیح داد: این نظریه نشان میدهد چگونه از شوخیهای جنسی، نگاه ابزاری، کامنتها و پیامهای نامناسب در شبکههای اجتماعی، میتوان به یک پیوستار رفتاری رسید که در نهایت به خشونت جنسی منجر میشود.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با اشاره به گزارش پرارجاع انجمن روانشناسی آمریکا درباره «جنسیسازی دختران» گفت: در فیلمهای سینمایی، انیمیشنها، بازیهای رایانهای، تبلیغات و مسابقات ورزشی، بدن زن بهتدریج جایگزین هویت انسانی او میشود و این روند بهویژه در نوجوانانی با عزت نفس پایین، آثار مخرب روانی جدی بهجا میگذارد.
منصوری تأکید کرد: مسئله زنان و حجاب را نمیتوان صرفاً یک موضوع فقهی، حقوقی یا سیاسی دانست. این مسئله، یک چالش علمی، روانی و اجتماعی جهانی است که اگر قرار است درباره آن گفتوگو شود، باید با زبان علم، دادههای تجربی و فهم واقعی از فطرت انسانی مطرح شود.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران و معاون هماهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه تهران، در ادامه تشریح نتایج پژوهشهای میانرشتهای در حوزه زنان گفت: بر اساس مطالعات علوم اعصاب و روانشناسی اجتماعی، ادراکهای خاصی در مغز شکل میگیرد که در نهایت به «شیءانگاری» و حتی انسانیتزدایی از زنان منجر میشود؛ فرآیندی که هم در فضای مجازی و هم در دنیای واقعی رخ میدهد.
منصوری با اشاره به نقش رسانهها گفت: از تلویزیون، سینما و مجلات گرفته تا موسیقی و شبکههای اجتماعی، الگوهای تکرارشوندهای از نمایش ابزاری زنان ارائه میشود؛ بهگونهای که زن نه بهعنوان انسان، بلکه بهعنوان ابزار جذابیت بصری معرفی میشود.
وی در ادامه بیان کرد: در بسیاری از تولیدات رسانهای، حضور زنان صرفاً بهعنوان عنصر تزئینی یا جنسی تعریف میشود و این الگوها بهطور مستقیم بر نگرشها و رفتارهای اجتماعی تأثیر میگذارند.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با اشاره به تجربیات میدانی گفت: تقریباً هیچ دختری نیست که تجربه نگاههای آزاردهنده، تعقیب، متلک یا آزار کلامی را نداشته باشد؛ این مسئله از خیابانها آغاز میشود و متأسفانه حتی در محیطهای آموزشی و مدارس نیز گزارش شده است.
وی در ادامه بیان کرد: گزارشهای رسمی نشان میدهد که حتی کودکان خردسال، از جمله کودکان پنجساله، در معرض جنسیسازی قرار میگیرند؛ پدیدهای که تأثیر آن بهویژه از سوی گروه همسالان در نوجوانی بسیار پررنگ است.
منصوری با اشاره به یافتههای پژوهشی گفت: در مطالعات انجامشده، شیءانگاری زنان حداقل در چهار شکل بروز پیدا میکند؛ تبدیل زن به شیء تزئینی و دکوری، پنهانسازی چهره انسانی و هویت فردی، تمرکز افراطی بر بدن و جذابیت جنسی، معیارسازی برهنگی و نمایش پوست بدن بهعنوان شاخص زیبایی.
وی با اشاره به یک پژوهش در سال ۲۰۰۴ افزود: در بررسی ۴۱۱ نماهنگ از چهار شبکه تلویزیونی طی دو هفته، بیش از ۴۱ هزار صحنه نامناسب جنسی شناسایی شد که ۹۰ درصد آنها مربوط به زنان بود و در ۷۵ درصد موارد، نوع پوشش زنان عامل اصلی جنسیسازی محسوب میشد.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با استناد به مقالهای از مجله «روانشناسی خشونت» انجمن روانشناسی آمریکا گفت: نتایج این پژوهشها نشان میدهد مصرف رسانههای جنسیساز، موجب افزایش شیءانگاری زنان و در نتیجه افزایش پذیرش خشونت جنسی از سوی مردان میشود.
وی در ادامه بیان کرد: رسانهها سه اثر کلیدی داشتهاند؛ نخست، عادیسازی و تشدید رفتار متجاوزانه، دوم، افزایش پذیرش قربانی بودن زنان، و سوم، کاهش مداخله اطرافیان در موقعیتهای آزار جنسی.
منصوری با اشاره به نمونههای عینی گفت: در بسیاری از موارد، افراد حاضر در صحنه آزار جنسی هیچ مداخلهای نمیکنند. نمونه آن حادثه تجاوز در قطار فیلادلفیاست که با وجود حضور مسافران، هیچ واکنش مؤثری از سوی اطرافیان صورت نگرفت.
وی با اشاره به یک پژوهش معروف در نیویورک گفت: در سال ۲۰۱۴، یک زن در طی ده ساعت پیادهروی در خیابانهای منهتن، بیش از ۱۰۰ بار مورد آزار جنسی قرار گرفت؛ ویدئویی که در مدت کوتاهی بیش از ۵۰ میلیون بازدید داشت و نشان داد این تجربه، مسئلهای جهانی است.
رئیس مرکز خانواده و ازدواج دانشگاه تهران با اشاره به پژوهشهای کیفی درباره زنان شاغل در رستورانها و هتلها گفت: الزام به پوششهای خاص و ظاهر جنسیسازیشده، فشار روانی شدیدی به زنان وارد میکند؛ بهگونهای که بسیاری از آنها دچار افسردگی، مصرف دارو، گریههای شبانه و احساس فرسودگی روانی میشوند.
منصوری با اشاره به مشاهدات میدانی از کشورهای اروپایی گفت: در مصاحبه با زنانی که در فضاهای بهظاهر آزاد مانند ویترینهای جنسی در آمستردام فعالیت میکنند، بسیاری از آنها بزرگترین آرزوی خود را داشتن یک زندگی عادی، ازدواج و مادری عنوان میکنند؛ واقعیتی که با تصویر رسانهای از «آزادی زن» تفاوتی عمیق دارد.
وی تأکید کرد: آنچه رسانهها نمایش میدهند، با واقعیتهای عمیق زندگی زنان در جهان فاصله دارد و اگر این شکاف دیده نشود، خشونت جنسی همچنان بهعنوان یک بحران خاموش، بازتولید خواهد شد.
منبع: فارس
