مشهد مقدس به عنوان پایتخت معنوی ایران اسلامی، پیوندی عمیق و ناگسستنی با آموزههای اخلاقی و فرهنگ رضوی دارد و دراینمیان حملونقل عمومی بهویژه قطارشهری به عنوان شریان حیاتی این شهر، جلوهگاهی از آداب زیارت و زیست مؤمنانه است.
نگاهی گذرا به وضعیت واگنهای مترو نشان میدهد که مدیریت شهری تمامی زیرساختهای لازم برای حفظ حریمها و تکریم بانوان را در طراحیها و برنامهریزیهای خود لحاظ کرده و با ابزارهای اطلاعرسانی و مدیریت فضا، بستری امن و محترمانه فراهم ساخته است؛ اما نکتهای که دراینمیان نیازمند تأمل و بازخوانی است، غلبه فرهنگ فردی بر ساختارهای مدیریتی است.
امروزه در بسیاری از موقعیتها شاهد هستیم که باوجود فراهمبودنِ واگنهای ویژه بانوان، برخی مسافران بهواسطه همراهی با خانواده یا رعایتنکردن دقیق حریمهای اخلاقی به این تفکیک بیتوجهی نشان میدهند و دراینمیان مطالبه از شهرداری یا سایر دستگاههای نظارتی برای برخوردهای قهری یا پلیسی نهتنها با اصول اخلاق اسلامی سازگار نیست، بلکه شأن و منزلت زائران و مجاوران امام رئوف (ع) را نیز کاهش میدهد.
آموزههای دینی ما بر اصل خودکنترلی و مراقبت از حریمهای شخصی تأکید بسیار دارند و در سیره رضوی نیز احترام به حقوق دیگران و حفظ وقار عمومی همواره بهعنوان یک اصل تغییرناپذیر شناخته شده است. اگر در قطارشهری که بهنوعی نمادی از فضای عمومی شهر است، این مسئولیت اخلاقی توسط خودِ شهروندان جدی گرفته نشود، هیچ اقدام قهری یا نظارتی قادر به ایجاد نظم پایدار نخواهد بود.
مدیریت شهری مسئول تأمین امکانات است و این امکانات بهبهتریننحو مهیا شده است؛ اما مدیریت رفتار در این فضای مشترک برعهده تکتک ما زائران و مجاوران است تا با درک درست از جایگاه معنوی مشهد بهگونهای رفتار کنیم که نیازی به تذکر بیرونی نباشد. همسویی در رفتار و رعایت حقوق متقابل که در تعالیم اسلامی از آن بهعنوان حقالناس یاد شده، کلید حل بسیاری از چالشهای اجتماعی است.
هر شهروند در هر واگن مترو باید خود را ناظری بر اخلاق عمومی بداند تا با رفتار مسئولانه خویش، فضای امنی برای تمامی مسافران بهویژه بانوان ایجاد شود. بیاییم بهجای واگذاری این مسئولیت اخلاقی به نهادهای دولتی با تکیه بر فرهنگ رضوی و تقویت خودنظارتی فردی به سوی شهری پیش برویم که در آن، نظم و اخلاق نه با فشار قانون، بلکه با ایمان و ادب شهروندی ضامن آرامش همه باشد.