شهریور ۱۳۲۰، مشهد در هیاهوی اشغال و ناامنی نفس می‌کشید؛ روز‌هایی که جنگ جهانی دوم، زندگی روزمره را دستخوش اضطراب کرده بود. در میان این آشوب، زنان بیش از دیگران با ترس، آوارگی و تهدید امنیت روبه‌رو بودند. خاطرات فاطمه باشی‌زاده فخار، از فرهنگیان قدیمی مشهد، تصویری زنده از تجربه زنان در آن سال‌های پرالتهاب ارائه می‌دهد؛ روایت‌هایی که لایه‌های کمتردیده‌شده تاریخ شهری را روشن می‌کند.

جالب است بدانید که پس از ۱۷ دی ۱۳۱۴، هر سال زنانی در سالگرد تصویب قانون کشف حجاب اجباری، گل به دست و با همان لباس‌هایی که هیچ سنخیتی با باور‌های اسلامی مردم ایران ندارد، خود را به میدان اصلی شهر می‌‎رساندند و مجسمه رضاشاه را به پاسداشت وضع این قانون گل‌باران می‌کردند.

از گذشته تاکنون، زنان و دختران بین ایلات و طوایف شمال خراسان جایگاه درخور توجهی در خانه‌داری و کار‌های مرتبط داشته‌اند. آنها حتی بازی‌ها و سرگرمی‌های متفاوتی دارند.

یک استاد حوزه علمیه گفت: صبر آگاهانه، ایستادگی، بصیرت و مدیریت حضرت زینب (س) پس از عاشورا، نهضت امام حسین (ع) را زنده نگه داشت و افکار عمومی را بیدار کرد.

یک پژوهشگر دینی و استاد تاریخ و اندیشه اسلامی گفت: حضرت زینب (س) نه صرفاً راوی عاشورا بلکه معمار عقلانیت مقاومت در تاریخ تشیع است.

پری رشیدی، اولین و تنها عکاس زن باحجاب تهران در دهه ۴۰ بود. او با چادری که هرگز از سر برنداشت، برای بانوان مذهبی عکس می‌گرفت و خاطراتی شیرین از پشت صحنه عروسی‌ها داشت.

در میان داستان‌های پرهیاهوی شاهنامه، گاه زنانی ظاهر می‌شوند که نه با شمشیر، که با خرد و تدبیر، سرنوشت‌ها را تغییر می‌دهند. سیندخت، مادر رودابه، یکی از همین چهره‌های درخشان است؛ زنی که در میانه عشق، سیاست و جنگ، ایستاد و با عقل و شجاعت، مسیر تاریخ را عوض کرد.

نام «دکتر قدسیه علوی» در تاریخ سیاسی مشهد با یک «اولین» گره خورده است؛ نخستین زنی که از شهری مذهبی به مجلس شورای اسلامی راه یافت. او پزشک، استاد دانشگاه و نماینده‌ای است که هم در عرصه درمان و آموزش و هم در سیاست، مسیر‌های تازه‌ای را برای حضور زنان هموار کرده است. این گفت‌و‌گو، روایتی است از فراز و فرود‌های زندگی زنی که باور دارد «هیچ جایی نیست که حضور زنان را کم ببینیم».

در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، فرمان کشف حجاب اجباری صادر شد؛ اما زنان ایرانی با ابتکار و پایداری، شیوه‌هایی نو از مبارزه را در پیش گرفتند؛ از خانه‌نشینی و قناعت تا خلق مد‌های پوشیده و چادر‌های رنگی.

در روزگاری که تحصیل دختران هنوز امری نادر و گاه ناممکن بود، سلطنت زرنگار نه‌تنها پشت نیمکت‌های مدرسه نشست، بلکه خیلی زود به یکی از چهره‌های اثرگذار آموزش دختران مشهد بدل شد؛ زنی از دل مشهد قدیم که هم‌زمان با تحصیل، مسئولیت آموزش و مدیریت مدرسه را بر عهده گرفت و ردپایی ماندگار در تاریخ آموزش این شهر بر جا گذاشت.