فاطمه تکلو|شهربانو، احتمالا شما هم مثل خیلی از خانوادههای ایرانی در خانه یک خاله یا عمه یا شاید هم مامان دارید که در زمینه تمام بیماریها سررشته دارد و انواع داروهای سنتی و صنعتی را برایتان تجویز میکند و تأکید دارد یک آبجوش نبات هم حتما برای درمان همه بیماریها بخورید! درست است که احترام این خانم دکترها را باید داشت، ولی یک راه بهتر هم وجود دارد که به آن پیشگیری میگویند. برای پیشگیری از بیماریها بهترین راه تشخیص بهموقع آنهاست که از طریق تستها و آزمایشها انجام میشود.
زنان محوریت سلامت خانواده را بر عهده دارند و الگوی اصلی آموزش زندگی سالم به نسلهای بعدی هستند. متأسفانه در بیشتر اوقات بانوان به آزمایشاتی که باید به صورت مرتب انجام شود توجهی نمیکنند و همین موضوع باعث میشود که بهموقع متوجه بیماری نشوند و در زمانی که بیماری حاد شده است مجبور به پرداخت هزینههای بالا و صرف زمان زیادی برای درمان شوند که نتیجه آن نیز ممکن است رضایتبخش نباشد.
چکاپهای زنانه از مهمترین مسائل در حفظ سلامتی است و در واقع جزو مراقبتهای پیشگیرانه میباشد. مجموعهای از معاینات فیزیکی و آزمایشهایی که برای ارزیابی وضعیت سلامت عمومی و اختصاصی زنان است. این چکاپها معمولا شامل آزمایشهای غربالگری زنان، معاینه لگنی و پاپ اسمیر، برای تشخیص سرطان دهانه رحم، معاینه پستان برای تشخیص زود هنگام سرطان پستان و آزمایشات هورمونی برای ارزیابی عملکرد تخمدانها و تیروئید، کمخونی و سطح قند و چربی خون و آزمایش هورمونها میباشد. هدف از این چکاپها؛ تشخیص زود هنگام و درمان به موقع مشکلات و بیماریهای زنان است. هر کدام از چکاپها با توجه به شرایط جسمی ممکن است زمان متفاوتی داشته باشد. معمولا فاصله میان این زمان در دوره جوانی بیشتر و با افزایش سن فواصل کمتری برای آزمایشها لازم است.
یکی از مهمترین چکاپهای زنان و معاینات لگن محسوب میشود که به عنوان روش غربالگری سرطان دهانۀ رحم شناخته میشود. در حقیقت، اهمیت آن در تشخیص وجود سلولهای پیشسرطانی و سرطانی دهانۀ رحم است. بهتر است خانمها البته با نظر متخصصان زنان بعد از ازدواج این تست را هر سه سال یک بار انجام دهند. از سن ۳۰ تا ۶۵ سالگی نیز هر سه تا پنج سال باید این تست انجام شود.
شما با آزمایش خون میتوانید میزان فاکتورهایی مانند قند خون، آنزیمهای کبدی، مواد معدنی، هورمونهای تیروئید، هورمونهای جنسی، هورمونهای بارداری و ویتامینها را بررسی کنید. یکی از کاربردهای مهمی که آزمایش خون برای چکاپ کامل زنان دارد، بررسی سطح هورمونهای مختلفی است که سلامت جسمی و روانی آنها را تحتشعاع قرار میدهند. در حقیقت با تست خونی که هورمونها را بررسی میکند، میتوان درک بهتری از نقش هورمونها در ابتلا به افسردگی، بینظمی قاعدگی، ناباروری، نوسانات خلقی، یائسگی زودرس و سایر اختلالات یا بیماریها به دست آورد.
تستی که در فهرست آزمایش چکاپ کامل خون زنان قرار دارد، آزمایش تیروئید است. تغییر سطح هورمون تحریککنندۀ هورمونهای تیروئید با بروز علائم مختلفی همراه است که اختلالات هورمونی، خستگی، اختلالات خواب، خشکی پوست، تپش قلب و احساس گرگرفتگی در میان علائم رایج پرکاری و کمکاری تیروئید قرار میگیرند.
تست تراکم استخوان از موارد مهمی است که برای اندازهگیری و سنجش تراکم استخوان (BMD) استفاده میشود. انجام این آزمایش برای تشخیص پوکی استخوان انجام میپذیرد.
فشار خون تحت تأثیر استرس، رژیم غذایی، تحرک، سلامت روانی، بیماریهای مختلف و شرایطی مانند بارداری همیشه ثابت نیست.
ماموگرافی یا معاینه سینه باید سالی یک بار انجام شود و کسانی که سابقه سرطان سینه به صورت خانوادگی دارند از چهل سال به بالا باید ماموگرافی پایه بدهند و این ماموگرافی را هر پنج سال مجدد انجام دهند. توصیه میشود که زنان باید از سن پنجاه سالگی هر دو سال یکبار ماموگرافی انجام دهند. با اینحال انجمن سرطان آمریکا میگوید که زنان باید غربالگری سالانه را از سن ۴۵ سالگی شروع کنند و میتوانند در ۵۵ سالگی هر دو سال یکبار این چکاپ را انجام دهند.
انجام سونوگرافی شکم و لگن به خانمها کمک میکند که سلامت اندامهای تناسلی، کبد، کیسه صفرا، پانکراس، دستگاه گوارش و کلیهها را متوجه شوند. خانمهایی که میخواهند چکاپ تخمدان و رحم انجام دهند، میتوانند سونوگرافی شکم و لگن انجام دهند. سونوگرافی شکم و لگن برای تشخیص کیست تخمدان، فیبروم رحم، اندومتریوز، بیماریهای التهابی لگن و تودههای سلولی خوشخیم یا بدخیم در اندامهای موجود در شکم یا لگن به کار میرود. اگر هم خانمها باردار باشند، سونوگرافی به بررسی رشد تخمک بارور شده، تغییرات جسمی مادر باردار و سلامت جنین کمک میکند.
بخشی از چکاپ زنان مربوط به خودآزمایی میشود. خانمها باید ریتم عادت ماهانه خود را یادداشت کنند. چرخه قاعدگی معمولی ۲۸ روزه است. اما میتواند برای هر خانمی متفاوت باشد. معمولا این چرخه از ۲۴ تا ۳۸ روز متغیر بوده و این بازه نشانه نظم در پریود است. بینظمی در ریتم عادت ماهانه نشانه بیماری میتواند باشد.
آزمایشهای چکاپ کامل را به طور منظم انجام دهید.
توجه داشته باشید آیا نیاز به ناشتا بودن برای آزمایشها دارید یا خیر. در صورتی که ناشتا بودن الزامی است، باید ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید.
در صورتی که دارویی مصرف میکنید یا بیماری خاصی دارید، حتما به مسئول آزمایشگاه اطلاع دهید.
نباید تا چند ساعت پیش از آزمایش چکاپ، سیگار بکشید.
شب پیش از آزمایش چکاپ، از انجام ورزشهای بدنی شدید که دستگاه گوارشی را تحریک میکنند، اجتناب کنید.
در صورتی که اوره در آزمایش برای شما اهمیت دارد، در دو یا سه روز قبل از تست، گوشت قرمز زیاد مصرف نکنید.
بعضی از افراد به اشتباه معتقدند که با رفع بیماریهایی که به آن مبتلا بودند، دیگر نیازی به تکرار آزمایشهای چکاپ نخواهند داشت.
گاهی خانمها بدون مشورت با دکتر معالج خود، آزمایشهای چکاپ را انجام میدهند. در حالی که این احتمال وجود دارد که پزشک بازههای زمانی را برای انجام چکاپ کم یا زیاد کند.
خانمها ممکن است این نکته را فراموش کنند که تغییرات هورمونی در هنگام خونریزی قاعدگی بر نتایج آزمایشات هورمونی اثر میگذارد. بنابراین، جواب آزمایش آنها در زمان نامناسب، دقیق نخواهد بود.
برخی از آزمایشها در خانههای بهداشت محلی ویژه زنان و مادران به صورت دورهای انجام میشود با مراجعه به این خانهها در جریان خدماتشان قرار بگیرید.
گاهی خانمها با دیدن جواب آزمایش و مقایسه کردن میزان هر عنصر با معیارهای استاندارد آن، خود را از مشورت با پزشک بینیاز میکنند. در ضمن با تفسیر اشتباه جواب آزمایش، برنامۀ درمان خود را تغییر میدهند.
