رضوانی| 2 سال پس از آغاز به کار انجمن بلدیه مشهد (1326 ق.)، نمایندگان شهر به این نتیجه رسیدند که برای اطلاعرسانی صحیح به مردم، نیازمند نشریه هستند. «بلدالامین» نامی بود که برای نخستین نشریه بلدیه یا همان شهرداری مشهد انتخاب شد. سکان اداره و هدایت آن هم به محمدصادق تبریزی، از روزنامهنگاران شناختهشده آن عصر، سپرده شد که همان زمان مدیرمسئول روزنامه «خورشید» هم بود. چندشمارهای که از این نشریه باقی مانده است، نشان میدهد وظیفه آن انتشار مشروح مذاکرات انجمن بلدیه و اعلانهای این اداره است. در هر شماره غایبان جلسه انجمن بلدیه ذکر شدهاند و شرح مذاکرات به ترتیب با ذکر نام افرادی که صحبت کردهاند آمده است. آنچه محتوای بلدالامین در این زمینه ارائه کرده است، به دغدغه وکلای انجمن در مورد مسائلی چون گرانی، کمبود اقلام، نظافت شهر، آبادی کوچهها و خیابانها و تأسیس بناها اشاره دارد که به مرور در هر جلسه محل بحثهای داغ بین اعضای انجمن بوده است.
این نشریه که فقط حدود 5 ماه (21 محرم 1328.ق، تا 24 جمادی الثانی 1328.ق) عمر کرد و میشود آن را نیای «شهرآرا» دانست، در 4 صفحه به خط نسخ درشت، با چاپ سنگی بهصورت هفتگی در قطع 35 در 20 سانتیمتر در مطبعه محمدزاده چاپ میشده است. اشتراک سالیانه آن در مشهد 10 قِران، در ولایات 12 قِران و در ممالک خارجه 15 قِران بوده است. همچنین تکشماره آن 3 شاهی فروخته میشده است.
اما بلدالامین پس از بیش از یک قرن به همت سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی از بایگانی بیرون آورده شد و با همکاری شهرداری مشهد در برنامه «سهشنبههای فرهنگی»، در نگارخانه شهر رونمایی و معرفی شد.
بلدالامین، حاوی مهمترین اسناد بلدیه مشهد در عصر قاجار است
ابراهیم حافظی، سرپرست اداره مطبوعات آستان قدس رضوی، نخستین شخصی بود که در این مراسم پشت تریبون رفت و در مروری کوتاه، تاریخ افتتاح بلدیه در ایران و مشهد را چنین بیان کرد: بلدیه در سال 1286 [خورشیدی] با تصویب شورای ملی در تهران تشکیل و کمتر از یک سال بعد در مشهد تأسیس میشود. مؤسس بلدیه مشهد، یکی از روزنامهنگاران بنام این شهر بوده است، عبدالحمید متینالسلطنه که نشریههای «طلوع» و «مظفری» را در سالهای قبل در بوشهر و بعد روزنامه «عصر جدید» را در تهران راه انداخت. او سال 1286 کارمند گمرک در مشهد بوده و یکی از کسانی است که بسیار تلاش کرد انجمن بلدیه شکل بگیرد؛ برای این کار از روزنامههای مشهد و حتی پایتخت استفاده کرد تا بتواند حرفش را به کرسی بنشاند و اولین انتخابات انجمن بلدیه را در مشهد برگزار کند.
نمونهای از نقش تأثیرگذار رسانهها را برای انجامشدن یا نشدن امور مختلف و رساندن خواست مردم به حاکمان و مسئولان میشود در راهاندازی بلدیهها به وضوح دید. حافظی دراینباره یادآور شد: در سال 1286، 2 روزنامه فعال در مشهد داریم، روزنامه «بشارت» و روزنامه «خورشید». اینها پایهگذاران انجمن بلدیه هستند. مرتب اخباری را درباره مطالبات و درخواستهای مردم چاپ و تأکید میکنند که مردم برای اداره شهر متولی میخواهند. انتشار مسائل شهر و گلههای مردم باعث شد در نهایت، در محرم سال 1326 اولین انتخابات انجمن بلدیه برگزار شود. اعضای انجمن 24 نفر و از تمام مناطق مشهد بودهاند که آن زمان شامل 6 منطقه میشد.
یکی دیگر از مواردی که بر اهمیت نقش مطبوعات صحه میگذارد، انتشار اسناد، مذاکرات، مناقصات و مانند اینها بوده است و این مهم وقتی بیشتر خود را نشان میدهد که سند دیگری از آن دوره زمانی مدنظر در دست نباشد. سرپرست اداره مطبوعات آستان قدس رضوی به این نقش مطبوعات نیز اشاره و خاطرنشان کرد: روزنامههای دوره قاجار مشهد به این لحاظ مهم هستند که ما از تأسیس بلدیه مشهد و شکلگیری آن اسناد خاصی در بایگانیهای کشور پیدا نکردهایم و روزنامهها مهمترین اسناد ما در بررسی روند شکلگیری انجمن بلدیه هستند.
او سپس به تأسیس و پایان کار روزنامه بلدالامین پرداخت و گفت: بعد از روزنامه خورشید که 2 سال منتشر شده بود، انجمن بلدیه مشهد محمدصادق تبریزی را مأمور میکند که روزنامهای خاص بلدیه منتشر کند و اخبار این انجمن یا اداره را به صورت منظم انتشار دهد. در محرم 1328 اولین شماره روزنامه بلدالامین منتشر شد، ولی ما متأسفانه فقط توانستیم 6 شماره از آن را جمعآوری کنیم؛ هیچ نسخه دیگری در کشور یا خارج از کشور دیده نشده است و نسخ دیگری که هست به صورت تصویر است. مطالب نشریه بلدالامین حول محور مذاکرات انجمن بلدیه مشهد متمرکز بوده و اخبار و اطلاعات انجمن بلدیه را منتشر میکرده و یکی از روزنامههای پرطرفدار آن زمان مشهد بوده است. البته عمر روزنامه بلدالامین زیاد نبودهاست و بعد از 5 ماه و انتشار 20 شماره بنا به دلایل نامعلوم، انتشار آن برای همیشه متوقف میشود. بلدالامین به لحاظ اخباری که در آن چاپ شده، منحصربهفرد است، چون خیلی از اخبار و اعلانهای بلدیه مشهد که در آن چاپ شده در هیچ روزنامه دیگری منعکس نشده است و بررسی آن میتواند خیلی از زوایای مربوط به انجمن و اداره بلدیه در دوره قاجار را برای ما روشن کند.
انتشار روزنامه برخاسته از فهمی درست است
مجید خرمی، مدیر مسئول روزنامه شهرآرا و سرپرست روابط عمومی و امور بینالملل شهرداری مشهد، نیز پس از اشاره به اقدام مشترک آستان قدس و شهرداری مشهد و مثبت ارزیابی کردن آن، در خصوص روزنامه بلدالامین گفت: اینکه در آن زمان در انجمن بلدیه به این نتیجه میرسند که با وجود روزنامهای قوی مثل نشریه «خورشید»، روزنامه داشته باشند و اخبار را به صورت صحیح اطلاعرسانی کنند، به نظر من برخاسته از فهمی درست است.
او در ادامه به چرایی تعطیلی زودهنگام این نشریه پرداخت و اظهار کرد: به عنوان کسی که کارم در زمینه مطبوعات است، خوب درک میکنم که چرا این روزنامه بیشتر از 5 ماه دوام نیاورده است. شاید در مدارک تاریخی درست مشخص نشده باشد و در این زمینه اسناد رسمی در دست نداشته باشیم، ولی قطعا به دلیل اختلافهایی است که در آن مقطع تاریخی شکل میگیرد و قطعا به این علت است که بر نمیتابند یک ارگان بتواند کارش را به صورت رسمی انجام بدهد. در 6 نسخهای که به همت آستان قدس جمعآوری شده است میتوان دید که چه مطالب ارزشمندی در آن مقطع تاریخی منتشر شده است.
برای توسعه، باید همدیگر را قبول داشته باشیم
احسان اصولی، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر مشهد، هم با اشاره به همکاری مشترک آستان قدس و شهرداری بیان کرد: در شهر مشهد فضای همدلی و همکاریای که بین بخشهای مختلف شکل گرفته بینظیر است و این موجب کارآمدی و اثربخشی میشود. مصادیق این همفکری و همکاری در حوزههای مختلف امروز در حال ظهور و بروز است و یکی از آنها همین رویدادی است که با مشارکت یکی از ارکان مهم شهر مشهد، یعنی آستان قدس رضوی با شهرداری در حال انجام است. مجموعه مدیریت شهری هم سعی کرده است در این همکاری نقش مهمی داشته باشد و در بین دستگاههای مختلفْ ارتباطی عمیق به وجود بیاورد. چندی پیش نیز در برنامه روز بزرگداشت حکیم توس دیدیم که دوستان آستان قدس آمدند و از یک شاهنامه خطی شگفتانگیز رونمایی کردند و داشتهای بر داشتههای شهر اضافه شد. شروع مجدد فعالیت مرکز فرهنگی دفاع مقدس [که در دست اقدام است] و آغاز فعالیت کتابخانه مرکزی مشهد هم حاصل همین همکاری و همدلی و همافزایی است.
او تأکید کرد: اگر در هر بخشی میخواهیم فعالیتی انجام دهیم، نباید خودمان را مطلق و محق و بقیه را مطلقا ناحق بدانیم. برای رشد و توسعه، در چارچوبی که نظام مقدس جمهوری اسلامی است، باید همدیگر را بپذیریم و همدلی را تقویت کنیم.
حرکت رو به جلو را میتوانیم با رجوع به مطبوعات ببینیم
همچنین در این مراسم، مهدی زارعی، رئیس سازمان اجتماعی و فرهنگی شهرداری مشهد، گفت: از بلدالامین تا بلدالامینِ الان که شهرآراست، سالیان زیادی میگذرد و طی این مسیر نشان میدهد در حوزه مردمسالاری دینی چقدر پیشرفت و حرکت رو به جلو داشتهایم و چقدر به مردم خدمت کردهایم. این سیر تطور و تحول را با رجوع به مطبوعات استان به خوبی میتوانیم مشاهده و مرور کنیم.