مستند ژورنالیسم

پس از ۱۳۲ روز چشم انتظاری، مردم ایران اسلامی که خود را به مشهد مقدس رسانده بودند، در هجدهم تیر ۱۴۰۵ رهبر شهیدشان را تشییع کردند. در این مراسم بی‌مانند، حاضران هر کاری می‌توانستند انجام دادند تا حضور هموطنانشان در مراسم تشییع در گرمای طاقت فرسای تابستانی مشهد آسان‌تر شود. این مستند ساعاتی پیش از ورود پیکر شهدا و گوشه‌ای از آن اقدامات که هرگز به چشم نمی‌آید را به تصویر کشیده است.

از ابتدای جنگ تا امروز شهرهای جنوبی کشور بارها مورد حمله موشکی قرار گرفته است. از بندرعباس تا چابهار هر نقطه خاطره‌ای از جنگ دارند. در این مستند که توسط شهرآرانیوز تهیه شده است ، از میناب تا جاسک، مسیر شهرهایی را پیموده‌ایم که در جریان حملات آمریکا، طعم تلخ جنگ را چشیده‌اند و رد جنگ بر پیکر آنها باقی مانده است. «در جنوبِ جنگ» تلاشی است برای ثبت آنچه در روزهای پرالتهاب بر این شهرها گذشت؛ روایتی از زخم‌هایی که هنوز دیده می‌شوند و مردمی که با وجود همه تلخی‌ها، امید را از دست نداده‌اند.

شُله مشهدی فقط یک غذا نیست؛ روایتی از همدلی، نذر و مشارکت مردمی است که نسل به نسل در دیگ‌های بزرگ محرم و صفر زنده مانده است. غذایی که ساعت‌ها پختنش زمان می‌برد و ده‌ها نفر برای آماده‌کردن آن کنار هم می‌ایستند. از کوچه‌ها و هیئت‌های قدیمی مشهد تا امروز، شله بخشی از حافظه جمعی این شهر بوده؛ طعمی که با آیین، مهمان‌نوازی و فرهنگ نذر گره خورده است. در این گزارش، از تاریخچه، شیوه پخت و راز ماندگاری یکی از مشهورترین غذا‌های آیینی ایران گفته‌ایم؛ غذایی که هنوز هم با هر دیگ، داستانی از مشارکت و ارادت را روایت می‌کند.

نیم‌قرن پیش، در خیابان دانشِ آن روز‌ها (که امروز «علامه مصباح یزدی» نام دارد) پاساژی شکل گرفت که آرام‌آرام چهره یک محله را تغییر داد؛ «پاساژ بلور». جایی که از سال ۱۳۵۵ با خرید قسطی آن توسط صنف بلورفروشان، به قلب تپنده فروش عمده بلور و چینی در مشهد بدل شد و کوچه علامه مصباح‌یزدی ۴ را به «سرای بلور» معروف کرد.

ایستادن، حتی به تنهایی در تارَک ایرانی‌هاست. غیرت ایرانی با شرافت دینی آمیخته شده و سدی است در برابر اشغال و اشغالگری در این سرزمین. این شب و روز‌ها در خیابان‌ها می‌توان ورق خوردن تاریخ را دید. این مردم همان مردم ایرانی غیوری هستند که با آگاهی به امام سوم شیعیان (ع) تأسی کردند و در همه بزنگاه‌های تاریخ همچنان ایستاده‌اند. حتی اگر کشته شوند، بازهم تکثیر می‌شوند.

رضا مهاجری هنوز هم وقتی نام ابومسلم را می‌شنود، صدایش می‌لرزد. مثل کسی که ناگهان بوی خاک باران‌خورده زادگاهش را حس کرده باشد، چشمانش برق می‌زند و بعد آرام می‌شود. می‌گوید هنوز هم به ورزشگاه می‌آید و بازی‌های لیگ استان و کشور را می‌بیند. هنوز نگاه‌های سنگین طرف‌داران اصیل و ریش‌سفید‌های استخوان‌خردکرده فوتبال شهر را حس می‌کند که موقع شکست نمی‌توانست توی چشم‌هایشان نگاه کند. درنهایت همه حرف‌های ما با مهاجری باز به یک چیز برمی‌گردد؛ به باشگاهی که هویت این شهر بود: من فوتبال خراسان را به دو بخش تقسیم می‌کنم؛ یکی پیش از ابومسلم، یکی پس از ابومسلم. پس از ابومسلم ما هویتمان را از دست دادیم. فوتبالیست قدیمی محله آب‌وبرق هنوز هم باورش نمی‌شود که تیمی با آن همه ریشه و شور، حالا فقط در خاطره‌ها مانده باشد. می‌گوید هنوز در خیابان که راه می‌رود، مردم از او سراغ ابومسلم را می‌گیرند: رفتم خرید، با خانمم. چند نفر جلویم را گرفتند، گفتند آقای مهاجری، چرا ابومسلم برنمی‌گردد؟ باورم نمی‌شد هنوز مردم دغدغه دارند، هنوز مطالبه دارند. اما متأسفانه کسی صدایشان را نمی‌شنود. با مهاجری صبح تا ظهر یک روز به‌نسبت سرد پاییزی، در ورزشگاه تختی، روی بالاترین سکو، درباره خودش، فوتبال، روز‌هایی که به‌عنوان خبرنگار ورزشی در روزنامه خراسان کار می‌کرده است و ابومسلم گفت‌و‌گو کردیم.

دکتر محمدباقر تعبدی یکی از پزشکان دهه سی و چهل مشهد بود که هم‌زمان با طبابت، کار رسانه‌ای هم می‌کرد. 

خانه‌ تاریخی سوهانگر چندسالی است که تلاش می‌کند تا بعد از سال‌ها فراموشی و خاموشی و خالی از صدای خنده و خاطره بودن دوباره برگردد به روزهایی که طاقچه‌ها و دیوارهایش گردگیری شود. سوهانگر از معدود خانه‌های مشهد است که از دوره قاجار در محله بالاخیابان و کوچه پنجه در بخش روس‌نشین مشهد به‌جامانده است و قرار است دوباره جان بگیرید. ویژگی مهم خانه سوهانگر یک نقاشی ۱۰۰ ساله است. نقاشی که امضای صاحب اثر پای آن ثبت شده است.

«باره»، «بارو» یا «شهربند»، همگی نام‌دیواری است که صد‌ها سال، چون ماری عظیم‌الجثه، دورتادور شهر تابران توس چنبره زده و از این شهر باستانی، چون گنجی گرانبها محافظت می‌کند. اما دیواری که از سه حمله خانمان برانداز جان سالم به در برده، حالا حال‌وروزش نزار است و از هر زمانی بیشتر به تیمار و نگهداری نیاز دارد. «باره» و «ارگ» تنها بقایای باقی‌مانده از شهر تابران است که الگویش میراثی گرانبها از سبک معماری شهر‌های قرون وسطایی ایران است. این عرصه ۲۴ تیر سال ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی ثبت شد. اما اقدامی که شایسته حفظ یک اثر ملی است در حقش ادا نشد.

این روایتِ یک زیارتِ از راه دور است، زیارتی که در بخارا بهانه‌اش را یافتم. دلتنگی ما مشهدی‌ها برای حرم، چاره‌ای جز زیارت ندارد و گاهی یک بهانه ما را به حرم می‌رساند، این بهانه برای من یک تابلوی مینیاتور صد ساله بود که سال‌های پیش از توس برای حاکم بخارا هدیه آورده شده است.