زندان‌هایی برای زنان | بازنگری در نگاهی مردانه به عدالت کیفری

به گزارش شهرآرانیوز، در طول تاریخ، الگوی طراحی زندان‌ها بر اساس جمعیت مردان مجرم شکل گرفته است؛ زنانی که در این میان مرتکب جرم می‌شدند، تنها در گوشه‌ای از همین ساختار مردانه جا داده می‌شدند. اما امروز پژوهش‌ها نشان می‌دهد تفاوت‌های بنیادی میان زنان و مردان در زمینه پیشینه، ماهیت جرم و تجربه زیسته، ضرورت بازنگری در طراحی فضا‌های زندان را آشکار کرده است.

زنان بزهکار در مقایسه با مردان، معمولاً مرتکب جرائمی کم‌خطرتر می‌شوند؛ جرائمی که اغلب به مواد مخدر یا تخلفات مالی مربوط است. بسیاری از آنان برای نخستین‌بار مرتکب جرم شده‌اند و احتمال تکرار جرم در میانشان پایین‌تر است. با این حال، پشت این آمار ظاهراً ملایم، واقعیتی تلخ نهفته است: بخش بزرگی از زنان زندانی، خود قربانی خشونت، سوء‌استفاده جنسی یا غفلت خانوادگی بوده‌اند. این زخم‌های پنهان، آنان را در مسیر اعتیاد، مشکلات روانی و انزوای اجتماعی سوق داده و در نهایت به دام جرم انداخته است.

چنین زمینه‌هایی نشان می‌دهد که زنان در زندان، بیش از مجازات، به درمان، حمایت روانی و بازسازی اجتماعی نیاز دارند. ازاین‌رو، متخصصان تأکید می‌کنند که زندان‌های زنان باید بر اساس نیاز‌های پزشکی، روان‌شناختی و خانوادگی آنان طراحی شوند. با این حال، چون زنان بخش کوچکی از جمعیت زندانیان را تشکیل می‌دهند، بیشتر زندان‌ها همچنان بر پایه مدل مردانه ساخته می‌شوند؛ حتی مکان‌یابی زندان‌ها که اغلب در مناطق دورافتاده انجام می‌شود، زنان را از ارتباط با خانواده و فرزندان محروم می‌کند.

در برخی کشورها، مانند اسپانیا، گام‌هایی در مسیر اصلاح این ساختار برداشته شده است. واحد‌های ویژه‌ای برای مادران زندانی ساخته شده تا بتوانند تا سه‌سالگی فرزندشان را در محیطی امن و شبیه خانه، در کنار خود نگه دارند. این فضا‌ها شامل آپارتمان‌های مجزا، امکانات پخت‌وپز، شست‌وشو، اتاق خواب و زمین بازی برای کودکان است؛ محیطی انسانی‌تر که در عین حفظ امنیت، پیوند مادر و کودک را زنده نگه می‌دارد.

از سوی دیگر، زنان بیش از مردان به مراقبت‌های بهداشتی و درمانی نیاز دارند و با توجه به سوابق بالای آسیب‌های روانی، دسترسی به خدمات مشاوره و روان‌درمانی برای آنان ضروری است. جلسات مشاوره منظم، چه درون زندان و چه خارج از آن، می‌تواند گامی مؤثر در بازگشت زنان به جامعه باشد.

زندان برای زنان نباید صرفاً محلی برای مجازات باشد؛ باید فرصتی باشد برای بازسازی، درمان و بازگشت به زندگی.