فراتر از زمان | چرا زبان صحیفه سجادیه هنوز با انسان مدرن سخن می‌گوید؟

به گزارش شهرآرانیوز، در جهانی که انسان مدرن با اضطراب، تنهایی و بحران معنا دست‌وپنجه نرم می‌کند، متنی که قرن‌ها پیش نگاشته شده، همچنان می‌تواند آرامش‌بخش، پرسش‌برانگیز و راه‌گشا باشد. صحیفه سجادیه، مجموعه دعا‌های امام سجاد (ع)، نه‌تنها یک متن عبادی، بلکه زبانی زنده برای گفت‌وگوی انسان معاصر با خود، جامعه و خداست.

دعا؛ زبانی برای بیان انسانِ ناتمام

صحیفه سجادیه از همان ابتدا، دعا را از قالب درخواست‌های محدود فردی خارج می‌کند و آن را به زبانی برای بیان وضعیت پیچیده انسان تبدیل می‌سازد. در این متن، انسان نه موجودی کامل، بلکه موجودی در مسیر، خطاپذیر و نیازمند رشد معرفی می‌شود؛ تصویری که به‌شدت با تجربه زیسته انسان مدرن همخوانی دارد. واژگان صحیفه، احساساتی، چون ترس، امید، خستگی، تردید و طلب معنا را بدون اغراق یا انکار بیان می‌کند؛ همان احساساتی که انسان امروز نیز با آنها زندگی می‌کند.

زبان عاطفی، نه زبان شعاری

یکی از دلایل ماندگاری صحیفه سجادیه، پرهیز آن از زبان دستوری و شعاری است. امام سجاد (ع) به‌جای صدور حکم، انسان را به تأمل دعوت می‌کند. این زبان نرم، صادق و عاطفی، مخاطب را در موضع دفاعی قرار نمی‌دهد، بلکه او را وارد گفت‌وگویی درونی می‌کند. در عصری که انسان مدرن از زبان‌های آمرانه و ایدئولوژیک گریزان است، همین لحن انسانی، صحیفه را به متنی قابل لمس و اثرگذار تبدیل کرده است.

پیوند میان فرد و جامعه

برخلاف تصور رایج، دعا‌های صحیفه سجادیه صرفاً فردی نیستند. در لابه‌لای این مناجات‌ها، دغدغه‌هایی، چون عدالت، مسئولیت اجتماعی، رابطه با دیگران، جایگاه قدرت و سرنوشت جامعه به‌وضوح دیده می‌شود. انسان مدرن که به دنبال معنا در نسبت با اجتماع است، در صحیفه با متنی روبه‌رو می‌شود که فردیت را از مسئولیت اجتماعی جدا نمی‌کند.

روان‌شناسی پیش از عصر روان‌شناسی

بخش قابل توجهی از جذابیت صحیفه برای مخاطب امروز، به عمق روان‌شناختی آن بازمی‌گردد. توصیف حالات درونی انسان، شناخت ریشه‌های لغزش، و توجه به فرآیند اصلاح تدریجی نفس، شباهت زیادی به مفاهیم روان‌شناسی معاصر دارد. صحیفه، بدون اصطلاحات تخصصی، انسان را به خودآگاهی و بازسازی درونی دعوت می‌کند.

معنویت در دل بحران

صحیفه سجادیه در بستری از بحران تاریخی شکل گرفته؛ عصری سرشار از سرکوب، ترس و فقدان. همین تجربه زیسته بحران، باعث شده زبان آن برای انسان امروز که با بحران‌های هویتی، اجتماعی و اخلاقی روبه‌روست آشنا و باورپذیر باشد. این متن، معنویت را نه در گریز از واقعیت، بلکه در مواجهه صادقانه با رنج تعریف می‌کند.

صحیفه سجادیه به این دلیل برای انسان مدرن قابل فهم و تأثیرگذار است که از انسان آرمانی سخن نمی‌گوید، بلکه انسان واقعی را مخاطب قرار می‌دهد؛ انسانی که هنوز در مسیر است، هنوز می‌پرسد و هنوز امید دارد.