گزارشی از بازدید نیم روزه خبرنگاران شهرآرا از پروژه های عمرانی حرم امام رضا (ع) | تسهیل زیارت؛ پشت صحنه پروژه های حرم مطهر رضوی

به گزارش شهرآرانیوز؛ با وجود برآورد آمار میزبانی از بیش از ۳۰ میلیون زائر در سال، در این صحن وسرا همیشه هر کسی جای خودش را دارد؛ شاید در برخی مناسبت‌ها حجم جمعیت طوری است که در نمای دوربین‌ها احساس می‌کنیم جای سوزن انداختن نیست، اما درواقع امام رضا (ع) دست رد به سینه هیچ زائری نمی‌زند و همیشه درب حرمش به روی همه باز است.

به روایت آمار، در سال‌های ابتدایی شهادت امام رئوف (ع)، وسعت حرم مطهر رضوی به دوازده هکتار می‌رسیده و تا زمان انقلاب اسلامی سه صحن در این مکان مقدس داشته‌ایم و پس از گذر از برهه تاریخی انقلاب اسلامی، این فضا به ۹ برابر افزایش پیدا کرده است. 

اکنون نیز بدون اینکه هیچ خللی در جریان زیارت زائران و اتصال دلشان به سلطان توس وارد شود، آستان قدس رضوی درحال توسعه رواق‌ها (فضا‌های سرپوشیده) است تا امکان زیارت را بیش از پیش برای زائران و مجاوران آسان کند.  

حالا دوازده قرن از شهادت امام ضامن و ثامن (ع) گذشته است و هرساله خیل زیادی از زائران از سراسر کشور و حتی جهان به پابوس آقا می‌آیند. چند سالی است که در برخی صحن‌های حرم، سازه‌های فلزی را مشاهده می‌کنیم که روی آن بنر‌هایی نصب شده است و خبر از آغاز پروژه‌های عمرانی در پشت صحنه این دیواره‌ها می‌دهد.

شاید خیلی هایمان نمی‌دانیم که این پروژه‌ها دقیقا در چه زمینه‌ای است؛ به همین دلیل روایتی که‌ می‌خوانید، از همراهی نیم روزه خبرنگاران شهرآرا با مسئولان اجرایی پروژه‌های حرم مطهر رضوی سخن می‌گوید تا قدم به قدم آنچه قرار است رخ بدهد، برای شما شرح بدهیم.

کارگران سه شیفته مشغول کارند

از در ورودی یکی از همین پروژه‌های توسعه که داخل صحن غدیر است وارد پروژه می‌شویم. برف‌هایی که شب گذشته باریده است، حالا نگاهشان به خورشید گرم است و از بین سازه‌های آهنی و بتنی، چون آب از ناودان به پایین می‌چکند. آبِ سرازیرشده به کف پروژه حالا در بعضی نقاط تبدیل به گل ولای شده است.

طبیعی است که سرمای هوا در پروژه‌های درحال ساخت کاملا محسوس است و ما با وجود پوشیدن پالتو و کلاه و دستکش بازهم سردمان است، اما کارگران این روز‌ها در سه شیفت مشغول کارند تا هرچه سریع‌تر این فضا را برای زائران علی بن موسی الرضا (ع) قابل استفاده کنند.

ساخت رواق امام حسین (ع) در مجاورت رواق امیرالمؤمنین (ع)

یکی از مناره‌های حرم مطهر رضوی در صحن جمهوری اسلامی قرار دارد که اکنون به دلیل اینکه قسمتی از این صحن قرار است مسقف شود، از طریق ریل به ضلع شمالی همان سطح جابه جا شده است. رواق امیرالمؤمنین (ع)، همان قسمت مسقف صحن جمهوری و به صورت همکف خواهد بود و رواق امام حسین (ع) نیز در مجاورت این رواق به صورت زیرسطحی درحال ساخت است.

تمام سعی مدیران آستان قدس رضوی بر این است که این پروژه‌ها تا پایان سال آینده به بهره برداری برسد. پروژه رواق امام حسین (ع) پس از گودبرداری در زیر بست شیخ بهایی در سال ۱۴۰۱ شروع شده است.

آنچه وحید محرابیان، نماینده کارفرما در زیرمجموعه مدیریت این پروژه ها، از هدف این ساخت وساز‌ها بیان می‌کند، افزایش و توسعه فضا‌های مسقف در حرم مطهر رضوی است. در همین راستا، پروژه در محدوده مرکزی حرم، به صورت زیرسطحی آغاز شده است.

این پروژه ۴۳ هزار مترمربعی از شمال به دارالحجه و از شرق به رواق دارالمرحمه، زیرزمین رواق امام خمینی (ره) متصل می‌شود و در سه طبقه اصلی منفی ۲، منفی یک و همکف، و دو نیم طبقه در طبقات منفی یک و همکف تعریف شده است. طبقه منفی یک با کاربری زیارتی، طبقه منفی ۲ با کاربری بهشت ثامن و در همکف کتابخانه گوهرشاد، مسیر‌های ارتباطی و یک حیاط روباز خواهد بود.

افزایش ۱۰ هزار متری فضا‌های مسقف حرم

او ادامه می‌دهد: رواق امام حسین (ع) ۱۰ هزار مترمربع به فضا‌های مسقف موجود حرم مطهر رضوی اضافه می‌کند. بخشی از طبقات زیرسطحی رواق امام حسین (ع) در زیر بست شیخ بهایی و حیاط گوهرشاد و بخش دیگر آن، در زیربنا‌های موجود همکف یعنی رواق دارالهدایه، دارالرحمه و کفشداری ۱۳ و ۱۴ احداث شده است که اکنون درحال بهره برداری هستند. ساخت این رواق بدون معارض و وقفه در بهره برداری این بست‌ها و رواق‌ها و کفشداری‌های مذکور ادامه دارد.

با توجه به طرح معماری پروژه و تداخل با بنا‌های محدوده لچکی بین بست شیخ بهایی، صحن پیامبر اعظم (ص) و صحن غدیر، بنا‌های موجود در این بخش یعنی کتابخانه گوهرشاد، سرویس بهداشتی، انبار فرش و اتاق‌های اداری برچیده شده و با جانمایی جدید، مجدد در پروژه اجرا شده‌اند. کتابخانه گوهرشاد تقریبا در همان محل قبلی جانمایی شده، اما در فضایی بزرگ‌تر و با تجهیزات مدرن تر، طراحی شده است.

یکی از اهداف طراحی رواق امام حسین (ع)، ایجاد ارتباط با سایر فضا‌های زیرسطحی حرم مطهر رضوی است. این پروژه از سمت شمال با احداث تونل ارتباطی از زیر مدرسه دودر به رواق حضرت معصومه (س) و از آنجا به رواق دارالحجه (عج) و از شرق با عبور از شبستان زیر حیاط مسجد گوهرشاد به رواق دارالمرحمه متصل می‌شود.

یکی از اصول طراحی این پروژه، لزوم افزایش دسترسی‌ها و تسهیل جابه جایی زائران در طبقات به خصوص برای افراد کم توان و سالمند است، بنابراین در این پروژه سه دسترسی در ضلع شمالی، محدوده مرکزی و ضلع جنوب شرقی به صورت پله سنگی، پله برقی و آسانسور و دو مسیر ارتباطی به رواق دارالحجه و رواق حضرت معصومه (س) موجود خواهد بود.

برآورد ۱۸ هزار قبر در بهشت ثامن

بهشت ثامن مقصد بعدی مان در این فضای کارگاهی است؛ معماری ساده‌ای دارد و آن طور که معلوم است، حتی جای قبر‌ها نیز آماده و مشخص است. طبق گفته محرابیان، نماینده کارفرما در زیرمجموعه مدیریت این پروژه ها، ساخت حدود ۱۸ هزار قبر در بهشت ثامن برآورد شده است.

با توجه به تجربیات گذشته در ساخت فضا‌های زیرسطحی، برای ایجاد فضای زیارتی باکیفیت و افزایش رفاه زائران، عمق گودبرداری در این پروژه افزایش یافته و طبقات زیارتی و بهشت ثامن، مجزا از هم طراحی شده است. همچنین در ایام مناسبتی و اوج حضور زائران، امکان استفاده موقت از این فضا و حضور در این طبقه نیز مهیاست.

ازطرفی برای استفاده حداکثری از فضای پروژه و تخصیص به فضا‌های مفید، حداقل فضا به تجهیزات تأسیساتی اختصاص داده شده و انرژی مورد نیاز (گرمایش، سرمایش و برق) از موتورخانه‌های موجود در خارج پروژه و مسیر تونل انتقال انرژی، تأمین شده است.

بیشتر سطح طبقه منهای یک پروژه برای فضای زیارتی (۵ هزارو ۵۰۰ مترمربع رواق اصلی و شمالی و ۲ هزارو ۸۰۰ مترمربع شبستان زیرسطحی گوهرشاد) در نظر گرفته شده است. بخشی از این طبقه با کاربری غیرزیارتی، به دو نیم طبقه تقسیم شده است. در نیم طبقه همطراز رواق زیارتی، اتاق خدمه و در نیم طبقه بالا ۱۶۰ چشمه سرویس بهداشتی تعبیه شده است.

در دیوار شمال شرقی پروژه (شبستان زیرسطحی گوهرشاد) که نزدیک‌ترین محل به مضجع مطهر امام رضا (ع) است، پنجره نقره نصب می‌شود که نماد‌های این پنجره بیشتر منطبق بر معماری دوره تیموری است.

به پایان مسیر بازدید از پروژه رسیده‌ایم و صدای سرود دختران تازه به سن تکلیف رسیده از دارالمرحمه به گوش می‌رسد که‌ می‌خوانند «مولارضا! دوست دارم صدات کنم بابارضا!»