فاطمه بختیاری | شهربانو، اینکه نیمی از بار فعالیتهای مختلف جامعه بردوش زنان است، ادعای گزافی نیست و شاید سنجیدهتر این باشد که باتوجه به نقش مادری و جایگاهی که زن در خانواده دارد بگوییم بار عظیمی از تربیت جامعه که در امتداد آن فعالیتهای مختلف شکل میگیرد بردوش زنان است. زنانی که با تحصیل علم و کسب تجربه به دنبال تغییری هرچند کوچک در جامعه بودهاند. تعداد این زنان اندک و انگشتشمار نیست، بلکه وسیع و گسترده بوده و هرجا، هر توانی داشتهاند، به عرصه آوردهاند. در ادامه به گوشهای از این فعالیتهای زنانه و حضور آنها در میدان انقلاب اشاره کردهایم.
عمیقشدن در آسیبهای نظام آموزشی کشور، سرانجام سال ۱۳۹۶، مطهره جاویدی را به تأسیس «گروه نوآوری کایاک» مجاب کرد. او معتقد است کاستیهای موجود در نظام آموزشی کشورمان باعث شده است اطلاعات یک دختر و پسر سی ساله ایرانی در زمینه انتخاب رشته تحصیلی و شغل به اندازه یک دختر و پسر پانزدهساله در کشورهایی باشد که نظام آموزشی موفقی دارند. او به این نتیجه رسیده است که باید از طریق کسبوکار وارد عمل شود. دلیل انتخاب این راهکار از سوی گروه نوآوری کایاک این است که کسبوکار، معضلات روانشناختی کودک و نوجوان شرکتکننده در دوره را آشکار میکند؛ معضلاتی مثل کمالگرایی، ضعف اعتماد به نفس، ضعف ارتباطات اجتماعی، وابستگی افراطی به خانواده، همچنین میزان کنترلگری خانواده و... دلیل دیگر این گروه برای آشنا کردن کودکان از سن پنج سالگی با امور اقتصادی و شغلی این است که تا پانزدهسالگی تجربههای مختلفی را کسب کنند و بتوانند در این سن، انتخاب رشته درستی انجام بدهند. نخستین محصول این گروه، تولید بازی است که در شهریور ۱۳۹۹ رقم خورد تا به کودکان پنج تا دوازده سال و والدینشان سرفصلهایی مثل استقلال، هدفگذاری و مبانی اقتصادی آموزش داده شود.
مریم کورهپز که از پانزدهسالگی علاقه خود را به هنر کشف کرده بود از همان زمان در کانونهای فرهنگی استقلال زیرمجموعه آموزش و پرورش بهعنوان مربی آغاز بهکار کرد. پس از ورود به دانشگاه، خلأ اوقات فراغت جوانان را دریافت و به این ترتیب برای پر کردن این خلأ، تشکل «انجمن جوانان نصرت» را به ثبت رساند و بهعنوان یک تشکل دانشجویی فعالیتهای فرهنگی دانشگاه مانند جشنها، شبکهها، کلاسها، هیئتها، مراسمهای مذهبی مانند افطاری و... را به عهده گرفت. سال ۱۳۹۰ این تشکل با بیش از ۶۰۰ عضو دانشجو در رشتهها و تخصصهای مختلف فعالیتهای خود را گسترش داد و به سطح محلات کشاند و در قالب طرح «دوباره زندگی» شهرداری، آموزش افزون بر ۶۰۰ خانم را در منطقه ۹ مشهد انجام داد. این طرح تا سال ۱۳۹۳ بهطور منظم برگزار شد. در این هنگام دیگر دورههای طب اسلامی و فرزندپروری و کلاسهای هنری برای بانوان نیز از سوی این تشکل برگزار میشد. تعیین رابط ازدواج و مشاوره ازدواج، ترویج ازدواج آسان و پرداختن به امور خیریه و توانمندسازی بانوان نیازمند در قالب کمک به تهیه جهیزیه و سیسمونی از دیگر فعالیتهای این مؤسسه بوده است.
جمیله وافی با دغدغه پرداختن به مسائل زنان و خانواده «مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی صدف عفاف» را راه اندازی کردهاست. در حال حاضر، بخشی از فعالیتهای مؤسسه صدف حجاب نیز پیرو موضوع زن تراز انقلاب اسلامی و با موضوع الگوی سوم صورت میگیرد. بر اساس شاخصهای استخراج شده از رهنمودهای رهبرمعظم انقلاب اسلامی در باب این موضوع، نیازهایی که باید برآورده شود تا زنانی با این شاخصها در جامعه حضور پیدا کنند، مورد مطالعه و پژوهش قرار میگیرد. این موضوع نیز در یک دوره آموزشی مجزا پیگیری میشود. مطالعه و پژوهش حول مسئله زنان و خانواده و مهارتهایی از جمله همسرداری، ارتباط با فرزند و... از جمله موضوعهایی است که این بانوی دغدغهمند در قالب مؤسسه به آنها پرداخته است. دورههایی با عنوان به رنگ یاس با موضوع هویت زن از منظر اسلام و شبکه مسائل مرتبط با آن، زن تراز انقلاب اسلامی و با موضوع الگوی سوم و مبحث سواد رسانه ویژه دختران نوجوان از دیگر موضوعها و سرفصلهایی است که با پژوهش و مطالعه در قالب کتابچههای آموزشی و دورههای کوتاهمدت به جامعه هدف ارائه شدهاست.
حمیده پایهرنج سال ۱۳۹۵ با مشارکت تنی چند از بانوان خیر «ستاد ازدواج آسان» را راه میاندازد. این مجموعه از دورهم جمع کردن ظرفیتهای محلی تشکیل و در ابتدای کار برای انجام امور مربوط به ازدواج جوانان، ۱۰ کارگروه تعریف میکند که با فعالیتهای مختلف تلاش دارد شعار «ازدواج آگاهانه، بههنگام و آسان» را تحقق بخشد. این ستاد تاکنون به ثبت بیش از ۴ هزار ازدواج آسان موفق شده است.
تشویق به ازدواج، تهیه جهیزیه، کمک به حل مشکلات مالی در قالب قرضالحسنه، ایجاد بستر شغلی و کارآفرینی برای جوانان و مشاوره در مراحل مختلف زندگی مشترک از جمله اقدامات ویژه این گروه فعال جهادی است.
نکته ویژهای که در ستاد ازدواج آسان دنبال میشود این است که پس از ازدواج هم زوجها رها نمیشوند و بهترتیب علاوه بر مشاوره بعد از ازدواج، این مجموعه زوجین را در خرید سیسمونی یا مشکلات بزرگ شخصی بهویژه کمبودهای مالی همراهی میکند.
دغدغه فعالیت فرهنگی مشترک میان جمعی دوستانه از بانوان دانشآموخته حوزه و دانشگاه در زمینه کمبودهای فرهنگی، هویتی و معرفتی که جوامع دختران در آموزشهای رسمی با آن روبهرو هستند، منجر به آن میشود که «مجموعه فرهنگی تربیتی دخترانه باران» به مدیریت زهرا ثانوی گروسی در سال ۱۳۹۳ شکل بگیرد. دختران ۸ تا ۱۴ سال مخاطب این مجموعه هستند که در قالب کلاسهای آموزشی، اردوهای تفریحی و آموزشی و فعالیتهای اجتماعی و هنری با این مجموعه ارتباط دارند.
مباحث معرفتی، سبک زندگی، احکام، فهم قرآن و تدبر در آن از جمله موضوعهایی است که در آموزشهای این مجموعه به آن توجه میشود.
اثرگذاری، نقطه مطلوب در فعالیتهای مجموعه است و میتوان گفت نقطه مطلوب در فعالیتهای این مؤسسه، استمرار برنامههای آموزشی برای مخاطبان در یک بازه زمانی حدود هشتساله است.
کـــــــار و کــتاب دو محوری اسـت که سیده فاطمه نمازی در مجموعه «کتاب و برکت» کنار هم آورده است. این بانو که متولد ۱۳۶۷ است با وجود داشتن پنج فرزند از کارهای اجتماعی دست نکشیدهاست. او تحصیلات حوزوی دارد و سال ۱۳۹۳ مسئولیت مقر کتاب مشهد را بر عهده میگیرد و سال ۱۳۹۸ مؤسسه کتاب و برکت را کلید میزند. او در این مجموعه بانوان را تشویق میکند که در کنار مطالعه و کتابخوانی با بهکار گیری هنرهای دستی خود کسب درآمد کنند. کلاس اشتغال بانوان و آدینه بازار دو فعالیتی است که در این مجموعه استقبال خوبی از آن میشود.
کارگاه مشاغل خانگی باعث ایجاد انگیزه در بانوان میشود و آنها را با چالشهای یک اشتغال خانگی روبهرو میکند.
در نهایت این مؤسسه کانونی برای اشتغالزایی میشود و در کنارش با برگزاری اردوهای ماهانه باعث ایجاد بازار، آموزش، انگیزه و مشاوره برای تولیدکنندهها میشود. همچنین نمایشگاه مبادله کالا از دیگر ابتکارات نمازی است.
مؤسسه خلاقیت، قصهگویی و اوریگامی «قاصدک» سال ۱۳۹۵ شروع به کار کرده و هدی دامغانی مدیر و مؤسس این مجموعه است.
مهمترین فعالیتهای این مجموعه در حوزه قصهگویی، توانمندسازی و آموزشهای مهارتهای زندگی به کودکان است. این برنامهها با هدف پرورش خلاقیت، افزایش مهارتهای دستورزی، تقویت اعتماد به نفس و بهبود وضعیت هوشهای ۹گانه انجام میشود و در بخش آموزش اوریگامی با قصه همراه است.
تفاوت مجموعه قاصدک با مجموعههای مشابه، حضور همیشگی روانشناس و کارشناس آسیبشناس اجتماعی در برنامهها بوده است که به بررسی اثر تربیتی و روانشناسی قصهها میپردازد.
در طول برگزاری کلاسهای قصهگویی، نحوه بیان قصه شامل زبان بدن، لحن و اجرا توسط کارشناس آموزش داده میشود.
حوزه دیگر فعالیتهای مجموعه قاصدک، برگزاری کلاسهای آموزشی برای والدین در قالب کارگاهها و دورههای توانمندسازی است. این کلاسها شامل آموزش قصهگویی و اوریگامی است که به طور معمول در مدارس و برای اولیای دانشآموزان برگزار میشود. البته این مجموعه برای توانمندسازی خانوادهها دورههای تندخوانی، تقویت حافظه و تمرکز را نیز برگزار میکند.
حوزه سوم فعالیتهای مجموعه قاصدک تربیت مربی توانمند برای کودکان به صورت تخصصی است که مهارتهای قصهگویی، قصهنویسی، تکنیکهای کتابخوانی، نمایش خلاق و اوریگامی را شامل میشود.
سمانه سلیماننژاد، از بانوان دغدغهمند در حوزه توانمندسازی بانوان، است که از سال ۱۳۸۹ و به عنوان بسیجی به عرصه فعالیتهای مردمی جهاد کشاورزی وارد شدهاست.
این بانوی فعال به این نتیجه میرسد که زنان روستایی به دلیل شناخت نداشتن از ظرفیتهای قانونی، نمیتوانند حقوق خود را استیفا کنند و هیچ نهاد مردمی رسمی وجود ندارد که بتواند نسبت به سازماندهی زنان روستایی اقدام کند، پس با شعار «خواهری، توانمندی است» به نوعی سازماندهی با تأکید بر اصالت خانواده و ارزشهای دینی و اسلامی اقدام میکند.
او کار را با برگزاری کارگاههای آموزشی و ارتباطگیری آغاز میکند و توسعه فرهنگ کتاب و کتابخوانی را در اولویت قرار میدهد. در ادامه به برگزاری نمایشگاههایی برای فروش محصولات روستایی اقدام میکند. در این مرحله بیش از ۱۰۰ روستا که دبیران باشگاه کشاورزان جوان در آن فعال بودهاند، پای کار میآیند. برگزاری این نمایشگاهها منجر به آن میشود که فعالان روستایی از روستاهای دیگر نیز به این گروه اضافه شوند.