سمیرا منشادی| با شروع شدن فصل تابستان و سه ماه تعطیلی، بچه ها بیشتر از هر زمان دیگری فرصت و فراغت آن را دارند که پای تلویزیون بنشینند و باخاطر آسوده کارتون های مورد علاقه شان را ببینند. البته برخی از والدین هم بدشان نمی آید که فرزندانشان تابستان کم خرجی داشته باشد و به جای رفتن به کلاس های مختلف با هزینه های سرسام آور و کلی دغدغه و نگرانی از اینکه کجا می رود و چه کار می کند و با چه کسی می گردد، تمام طول روزش را درخانه باشد و وقتش را پای تلویزیون پرکند. بگذریم از اینکه برخی از بچه ها هم به تماشای تلویزیون اعتیاد دارند و جدا از برنامه هایی که شبکه های مختلف برای آنان پخش می کنند، برنامه هایی را هم که خارج از گروه سنی شان هست می بینند و گاهی بیشتر از کارتون و برنامه کودک، مخاطب چنین برنامه هایی می شوند. همه ما کم وبیش معایبی را درباره زیاد تماشا کردن تلویزیون برای بچه ها شنیده ایم ولی شاید ندانیم که تماشای همین کارتون های به ظاهر ساده هم می تواند برای کودکان پیامدهای منفی داشته باشد. دکتر آزاده محمودی روان شناس و مشاور خانواده در این گزارش همراهمان است تا ضمن تشریح این آسیب ها درباره راهکارهای جایگزین موجود برای چنین بچه هایی بگوید.
آیا به کودکتان اجازه رانندگی می دهید؟
اگر کودکتان کمتر از 2سال دارد و برای سرگرم کردنش، او را جلوی تلویزیون می گذارید و او هم به صفحه نمایشگر زُل می زند و ساکت است، تصور نکنید به سنی رسیده است که درکی از آنچه می بیند داشته باشد. این کار درست مانند رانندگی کردن برای یک کودک می ماند که درنهایت به خودش و دیگران صدمه خواهد زد. تفاوت آن با رانندگی کردن هم این است که شما صدمه اش را سال ها بعد می بینید نه همین الان.
تماشای تلویزیون برای کودکان زیر 2سال، دیدن مجموعه ای گیج کننده از رنگ ها، تصاویر وصداهاست که به شدت روانشان را می آزارد و هیچ درکی از آن ندارند، چون متوسط باقی مانده هر صحنه برروی صفحه نمایشگر بین 5تا 8ثانیه است که این زمان کوتاهی است برای درک کودکان از آنچه که می بینند.
کدام کودکان و چقدر فیلم ببینند؟
درباره ممنوعیت جدی دیدن تلویزیون برای کودکان زیر 2سال که گفتیم. اما برای کودکان بیشتر از 2سال باید طرح مجوز محدود را صادر کنیم، یعنی می توانند تلویزیون ببینند اما با قید شرط زمان، ما این زمان را 2ساعت در طول روز می دانیم که زمان بندی آن هم با خود شماست. کودک شما با این 2ساعت می تواند تمام آنچه را نیاز است از رسانه ای مانند تلویزیون دریافت کند و بیشتر از این زمان هم برایش مشکل ساز خواهد بود.
به طورمثال کودکی که در طول روز 6ساعت پای تلویزیون است نسبت به کودکی که 4ساعت تلویزیون می بیند به اندازه 2برابر بیشتر هرنوع آسیبی را لمس خواهد کرد. با این احتساب شما به راحتی می توانید برخی آسیب هایی را که ما در ادامه به آن اشاره می کنیم در ساعت هایی که کودکتان تلویزیون را بیشتر از حدمجاز می بیند ضرب و تقسیم کنید و به عمق فاجعه پی ببرید.
ضعف شدید در روابط اجتماعی
رفتارهای تکانشی و پرخاشگرانه
تمیز ندادن بین واقعیت و خیال
اعتیاد به کارهای هرز و وقت کشی
آثارسوء منفعل بودن بر حافظه کوتاه مدت، رشد زبانی و مهارت های دیگر
مشکلات خواب و کاهش توجه
چاقی و اضافه وزن ناشی از کم تحرکی
داشتن عزت نفس پایین
با ندیدن، چه چیزی عایدشان می شود؟
آثار منفی زیاد کارتون دیدن و به طور کل تلویزیون تماشا کردن به سادگی آنچه گفتیم نیست. به طور مثال بیشتر کارتون های امروزی با چاشنی خشونت و قهرمان پروری تولید می شوند و این موضوع غیرمستقیم به القای برخی رفتارهای منفی در کودکان منجر خواهد شد مانند اینکه احتمال تهاجمی برخورد کردن آن ها با سایر کودکان بیشتر می شود و از نظر آن ها دنیا جایی ترسناکی است که در آینده برای آن اتفاق های بدی خواهد افتاد. احساس ناامنی که شما برای برطرف کردن آن جایگزینی نخواهید داشت.
بنابراین مطمئن باشید که بچه ها از ندیدن تلویزیون نسبت به دیدنش محاسن بیشتری نصیبشان خواهد شد، چون شما مجبور هستید جایگزین های مناسب تری را برای آن پیدا کنید. در ادامه به دو نمونه از این جایگزین ها اشاره می کنیم تا ملموس تر به آنچه گفته ایم پی ببرید.
بازی کردن آن هم از نوع گروهی اش تجربه ای بی نظیر برای رشد فیزیکی، ذهنی و احساسی کودک است که شما درصورت بیکار بودن کودک مجبورید شرایط انجام آن را در پارک یا محل دیگری برای کودکتان فراهم کنید.
افزایش فعالیت های جسمانی نظیر گل کاری یا تعمیر و درست کردن اشیای خراب که قدرت تخیل و خلاقیت را در کودکتان افزایش می دهد و شما ناچارید درصورت بیکار بودن کودکتان او را در هنگام انجام چنین کارهایی در خانه یا خارج از آن با خودتان همراه کنید.
چطور قانون درخانه وضع کنیم؟
اگر به دنبال راهکاری برای کنترل کردن کودکتان درخانه هستید تا طبق خواسته شما تلویزیون ببیند این توصیه ها را جدی بگیرید.
برای تلویزیون دیدنش زمان مشخص کنید، به طور مثال 30دقیقه یا یک ساعت در طول روز برای یک نمایش دلخواه و مطابق گروه سنی خودش.
فعالیت های خلاقانه کودکتان مانند کتاب خواندن، انجام بازی های تخته ای یا فکری یا نقاشی کردن را تشویق کنید.
زمانی را به بازی کردن با کودکتان اختصاص بدهید و زمانی را هم برای همراهی کردن او با خودتان برای انجام فعالیت هایی مانند کتاب خوانی، زیرا کودکان به تقلید از رفتارهای شما شخصیتشان را آرام آرام شکل می دهند.
تلویزیون را به هیچ وجه در اتاق خواب کودکتان یا اتاق خودتان قرار ندهید.
از فیلم های مناسب و آموزشی برای کودکان استفاده و این برنامه ها را هم هوشمندانه انتخاب کنید طوری که متناسب با سطح و ارزش های خانوادگی تان باشد.
برای امور روزانه و کارهای جمعی تان ارزش قائل شوید، به طورمثال در هنگام صرف غذا تلویزیون را خاموش کنید. هر وعده غذایی مانند ناهار و شام فرصت مناسبی برای گردهمایی و گفت وگو و تعامل بین اعضای خانواده است.
نکته پایانی که نباید ازنظر بیفتد
گذشته از همه آنچه گفته شد، بی انصافی است که تماشای تلویزیون را صفر و صدی عیب و آسیب بدانیم و به برخی محاسنی که دارد هیچ اشاره ای نکنیم. واقعیت این است که اگر کودکان در زمان محدود و با انتخابی درست، فیلم و کارتون تماشا کنند می توانند رفتارهای مثبتی مانند همدلی، همکاری یا رفتارهای محبت آمیز را در خودشان تقویت کنند و قدرت خلاقیتشان را با دیدن راهکارهای آموزشی مناسب افزایش دهند. پس اصل و تأکید بر چه دیدن، چگونه دیدن و چه مقدار دیدن است..