شعر انتظار بیدار کننده است | گفت‌و‌گو با چند شاعر آئینی درباره اهمیت و چگونگی اشعار مهدوی

به گزارش شهرآرانیوز، شعر آمده است تا به لطیف‌ترین شکل ممکن ما را با موضوعات و داستان‌های واقعی و تخیلی آشنا کند و خیال را به سوی مقصود شاعر برساند. یکی از شاخه‌های شعر که سبقه‌ای دیرینه دارد و از زمان پیامبر رحمت (ص) ایجاد شده اشعار آئینی است؛ سروده‌های با مفاهیم دینی که نقطه اوج و شکوه آن را شاید بتوان در قصیده معروف دعبل خزائی در محضر امام رضا (ع) و «باز این چه شورش است» محتشم کاشانی در وصف واقعه عظیم عاشورا دانست. شعر انتظار هم یکی از شاخه‌های شعر آئینی و دینی است که شاعران زیادی سعی کرده‌اند ارادت خود را به صاحب‌الزمان (عج) نشان دهند و با هنر خود، ادای دینی به منجی عالم بشریت کرده باشند؛ اما اینکه شعر انتظار چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ آیا هر شعری که اسمی از حضرت مهدی (عج) در آن باشد را می‌توان «شعر انتظار» نامید را با چند شاعر آئینی شهر و کشورمان مطرح کردیم که در ادامه نکات ظریف و دقیقی از ماهیت این شعر را می‌توانید بخوانید.

ترسیم آینده مهدوی در شعر آئینی

شهریار بصیری داش‌حسن از جمله شعرای آئینی زاده اردبیل است که درباره ماهیت شعر انتظار به شهرآرانیوز می‌گوید: همه جوامع برای خودشان آرمان و هدفی دارند که برای محقق شدن آن در تلاش هستند. ما هم با توجه به اینکه که ظهور حضرت موعود (عج) آرمان دینی ما مسلمان‌هاست در این مسیر قرار گرفتیم. هر فرد عاقلی برای تحقق هدفش، برنامه‌ریزی می‌کند تا به آینده‌ای که می‌خواهد برسد؛ آینده ما نیز آینده‌ای مهدوی است که باید در همه ابعاد زندگی ما بروز و ظهور داشته باشد.

بصیری با تاکید بر اینکه تلاش کرده برای این آینده برنامه‌ریزی داشته باشد ادامه می‌دهد: یکی از جنبه‌های مهم زندگی شخصی‌ام که به آن مفتخر هستم سرودن شعر است و به صورت تخصصی ۶ سال است در این حوزه فعال هستم و سرودن شعر آئینی با نگاه به آینده مهدوی جزو دغدغه‌های همیشگی‌ام بوده است. اینکه در شعر بتوانم یک کشور منتظر و وظایفش را ترسیم کنم.

به گفته این شاعر آئینی، وقتی شاعری ذهنش هدفمند است و هدفش تحقق مدینه فاضله و عصر ظهور است طبیعتا باید در راستای آن اقدام و حرکت کند. این حرکت نیز جنبه‌های مختلفی می‌تواند داشته باشد، یکی از آنها مقاومت و ایستادگی در مقابل هر حادثه‌ای است که تحقق این هدف را به خطر بیندازد؛ مانند حوادث اخیر در دی‌ماه و وظیفه منتظر در مقابل آن که در یکی از اشعارم به آن پرداختم.

شعر انتظار بیدارکننده است

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین سیدی که از جمله شاعران معروف آئینی مشهد و موسس «انجمن ادبی ارادت» است درباره شعر انتظار به شهرآرانیوز می‌گوید: ما دو نوع شعر انتظار داریم؛ یکی شعر انتظار بی مصرف و منفعلانه است که فقط به آوردن اسم حضرت و اینکه ما در گوشه‌ای نشستیم و منتظر ظهور هستیم اکتفا می‌کند. نوع دیگر شعر انتظار که به معنای واقعی آن می‌پردازد و هنرمندانه است به مفهوم اصیل انتظار و وظایف یک منتظر می‌پردازد. صائب تبریزی بیتی دارد که می‌گوید «آیینه شو جمال پری طلعتان طلب/ جاروب کن تو خانه سپس میهمان طلب» یعنی انسان منتظر برای آمدن میهمان، خانه‌اش را تروتمیز می‌کند و یک گوشه نمی‌نشیند؛ کسی که هیچ کاری برای پذیرایی از میهمان خود نکند و فقط به کلام بگوید منتظر است فقط ادای منتظران را درمی‌آورد. شعر انتظار نیز این مفهوم واقعی را باید به مخاطب خود برساند در غیر اینصورت، در این دسته قرار نمی‌گیرد

سیدی که در دوره‌ای داوری اشعار انتظار را به عهده داشته است اذعان می‌کند: اگرچه تشخیص شعر انتظار با این نگاه نیاز به بررسی دقیق علمی دارد ولی چیزی که من می‌بینم جایگاه خوبی ندارد به ویژه در حوزه معرفت و شناخت امام زمان (عج) که در این عصر به شدت به آن نیاز داریم، اشعار انتظار به بلوغی که باید برسد نرسیده است. برخی اشعار اگرچه به مهدویت نسبت داده شده، اما همان محتوا را می‌توان برای عشق‌های زمینی استفاده کرد در حالیکه انتظار معمولی با انتظار برای منجی باید متفاوت باشد؛ البته ما شعر‌های خیلی خوبی در حوزه انتظار هم داریم که کمتر شنیده و دیده شده است، اما کلام قوی، حتما روزی شنیده خواهد شد و چه بسا بعد از مرگ شاعر، آن شعر مشهور و معروف شود.

وی در ادامه می‌گوید: در دوره‌ای که داوری داشتم شعری به دستمان رسید که می‌توان آن را شعر انتظار نامید. شاعری که سروده‌اش برگزیده شده بود و نوشته بود «بیایی می‌شود آجر یقیناً نان بعضی‌ها و ریگی می‌کند بازی ته دندان بعضی‌ها/ به زیر تیغ خواهد رفت گردن‌های بسیاری درون قوس باید گفت دور از جان بعضی‌ها/ بیایی می‌شود روشن گل نرگس چرا هرگز گل نرگس نمی‌روید در گلدان بعضی‌ها». این شعر انتظار از نظر من بیدار کننده است و از جنس انتظار‌های معمولی نیست و هر مخاطبی را در هر طیفی به سوی خود جذب می‌کند.

از انتظار‌های معمولی تا انتظار‌های حقیقی

استاد محمدجواد غفورزاده معروف به شفق نیز در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز به دیدگاه جالبی از شعر انتظار و نقش شاعر اشاره می‌کند و می‌گوید: بهتر است قبل از اینکه ما به شعر انتظار بپردازیم باید به مفهوم کلمه انتظار فکر کنیم که انتظار چه مفهوم گسترده‌ای دارد. وقتی شاعر با ذوق خدادادی به مفهوم انتظار برسد شعری در خور آن خواهد سرود که مورد توجه هم قرار می‌گیرد.

شفق توضیح می‌دهد: همه ما در زندگی شخصی خود بار‌ها و بار‌ها انتظار را تجربه کردیم، منتظر مهمان عزیزی بودیم، یا سفرکرده‌ای داشتیم که مدت زیادی از ما دور بوده یا به انتظار شفای مریضی نشسته‌ایم؛ همه این انتظار‌ها مقدمه‌ای است برای رسیدن به فهم انتظار امام زمان (عج) تا آن انتظار حقیقی را بهتر درک کنیم.

این شاعر پیشکسوت مشهدی ادامه می‌دهد: انتظار‌های دنیایی جنبه مثبتی دارد؛ اینکه فرد وقتی عمیقا منتظر است و از ته دل به دنبال آن است می‌تواند تا حدی آن را در زندگی شخصی خود تجربه کند و به معنای حقیقی انتظار نزدیک شود. فرد باید ابتدا حالت انتظار به او دست بدهد تا بتواند در ادامه این مفهوم را برای کسی همچون امام زمان (عج) بهتر بفهمد. اگر فرد شناختی نسبت به امام کسب کند منتظر بهتری خواهد بود.

به گفته شفق وقتی شناختی وجود نداشته باشد فرد خیلی هم انتظار نخواهد کشید. اصولاً انسان در انتظار چیزی هست که به آن یقین و اعتماد داشته باشد ولی وقتی کسی به این حد از انتظار نرسیده باشد درکی از انتظار حقیقی هم نخواهد داشت اگرچه باید گفت انتظار حتی اگر کم هم باشد باز هم قابل تحسین است و شاعر در اشعار خود می‌تواند به این سو حرکت کند.

شاعر باید نسبت به مفهوم انتظار دغدغه‌مند باشد

علی سلیمیان نیز از دیگر شاعران آئینی اهل اصفهان است که نزدیک به ۱۰ سال است شعر می‌سراید؛ او که غالب اشعارش آئینی و انقلابی است می‌گوید: شاعری که امروز و عصر انقلاب اسلامی زیست می‌کند باید این را درک کند که پدران و مادران ما، انقلابی را رقم زدند که داعیه آماده سازی انقلاب حضرت مهدی (عج) را دارد.

سلیمیان تاکید می‌کند: اگر من امروز به عنوان یک شاعر سمت درست تاریخ بایستم باید نسبت به موضوع انتظار نیز دغدغه‌مند باشم. هر شاعری که اینگونه باشد سعی می‌کند هنر خود را خرج این مفهوم کند و مهمترین موضوعی که در اشعارش می‌تواند به آن بپردازد انتظار و آماده شدن برای ظهور منجی عالم بشریت است تا این انقلاب هرچه سریع‌تر به دست صاحب اصلی آن که مهدی صاحب‌الزمان (عج) است برسد.

به گفته این شاعر آئینی، برای رسیدن به فهم انتظار، ابتدا باید منتظر بود و شاعر آئینی اگر نقش خود را در جورپین انقلاب پیدا کند و به خوبی و در جای درست بازی کند می‌تواند با هنرش به هدف نهایی که انقلاب مهدی (عج) است کمک کند.