بررسی آثار، برکات و کارکرد‌های زیست مسجدی | از بستر عبادت تا مرکز تمدن‌سازی

به گزارش شهرآرانیوز؛ درکنار مناسبت‌های مذهبی و دهه‌هایی همچون محرم و فاطمیه یا کرامت که نه به تشخیص تقویم بلکه به‌گواه تاریخ تشیع، فرصت دل کندن از روزمرگی‌ها و تنفس بیشتر در فضای معنویت و مذهب را به ما می‌دهد، هستند ایام و دهه‌هایی که اگرچه پیشینه تاریخی ندارند و به اقتضای شرایط در تقویم جای گرفته‌اند، آنها نیز به ما امکان قرار گرفتن در مغناطیس معنویت ناب را می‌دهند؛ مثل دهه تعظیم و تکریم مساجد که همه‌ساله به ما امکان تشرفی متفاوت به ضیافت‌الله را از بستر نورانی مسجد می‌دهد. به این مناسبت، اهمیت و کارکرد‌ها و آثار رفت‌وآمد به مسجد را مرور کرده‌ایم.

بستر تحولات تاریخ

اسلام و آموزه‌هایش برای مکان، نقش و اثر قائل‌اند. همین هم باعث شده است که اعمال ما در برخی مکان‌ها، ارزش‌افزوده بگیرد؛ برای مثال یک رکعت نماز در مکانی خاص، اجر و ارزش هزار رکعت را پیدا کند؛ «مسجد»، جزو مهم‌ترین مکان‌ها در اسلام است تا مسلمانان در آن برای انجام جمعی عبادات به‌ویژه اقامه نماز، حضور پیدا کنند؛

البته کارکرد مسجد، صرفا عبادی نیست و از صدر اسلام تا همین روزگار معاصر ما، تأثیرات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و اقتصادی داشته و در نقطه عطف تاریخی ما همچون پیروزی انقلاب اسلامی، پایگاه و مرکز ثقل بوده است.

پایگاه آموزش

مسجد در گذشته‌های نه‌چندان دور درکنار عبادت و نماز، پایگاه مهم آموزشی در کشور‌های اسلامی بود. این نقشی است که پیامبر (ص) برای مسجد درنظر گرفته بودند و پس از ایشان، ائمه (ع) به‌ویژه امامین باقرین (ع)، در نهضت علمی‌فرهنگی خود به آن شدت بخشیدند؛ چنان‌که جایگاه جلسات علمی و آموزشی در مسجد از نگاه پیامبر اکرم (ص) به‌مراتب والاتر و ارجمندتر از جلسات دعاست.

نقل است روزی رسول خدا (ص) به مسجد وارد شدند. در مسجد، دو مجلس جداگانه برپا بود؛ گروهی درحال یاد دادن و فرا گرفتن دانش بودند و جمعی نیز به دعا و رازونیاز با خداوند مشغول بودند. پیامبر (ص) فرمودند: «هر دو گروه به‌سوی نیکی گام برمی‌دارند؛ دسته‌ای خدا را می‌خوانند و گروهی نیز آموزش می‌بینند یا نادانان را تعلیم می‌دهند، ولی این گروه (تعلیم و تعلم) کار برتری انجام می‌دهند.»

هسته مقاومت، پدافند فرهنگی

مساجد در بحران‌ها هم نشان داده‌اند که نه‌فقط پناه مردم، بلکه گره‌گشا و حامی آنها هستند. اگر نخواهیم خیلی به گذشته‌های دور برویم، همین سال‌های اخیر و دوره کرونا، بهترین شاهد برای این مدعاست، یا جنگ دوازده‌روزه که مساجد، نقش پدافندی ایفا کردند و این مسجدی‌ها بودند که برای برقراری امنیت و آرامش به کمک نیرو‌های امنیتی، نظامی و انتظامی آمدند و دل مردم را به حضور خود گرم کردند؛ برای همین هم از مسجد به هسته مقاومت تعبیر می‌شود، آن‌هم نه‌فقط مقاومت نظامی‌سیاسی، بلکه مقاومت فرهنگی و اجتماعی. قرار گرفتن در حصن مسجد به اهالی خود روحیه تاب‌آوری و مقاومت می‌دهد تا در بحران‌ها نقش‌آفرین باشند.

خانه‌های خدا در زمین

اهمیت مسجد را از توجه ویژه قرآن هم می‌توان متوجه شد؛ چنان‌که واژه مسجد، ۲۸بار به شکل جمع و مفرد در قرآن کریم به‌کار رفته و در برخی از آیات به اهمیت مسجد و حفظ آن، اشاره شده است؛ مثل آیه۱۸سوره توبه که می‌فرماید: «مساجد خدا را تنها کسانى آباد مى‌کنند که به خدا و روز بازپسین، ایمان آورده‌اند و نماز برپا داشته‌اند و زکات داده و جز از خدا نترسیده‌اند، پس امید است که اینان از راه‌یافتگان باشند.»

علاوه‌بر این، قرآن کریم مساجد را متعلق به خدا می‌داند: «وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ.» (سوره جن/۱۸) رسول خدا (ص) از قول خداوند متعال می‌فرمایند: «مساجد، خانه‌های من در زمین‌اند؛ همان‌گونه که ستارگان برای اهل زمین می‌درخشند، مساجد نیز برای اهل آسمان، نورافشانی می‌کنند.»

جایی بهتر از بهشت

روایات هم برای انس با مسجد و حضور در آن، آثار و برکات مهمی برشمرده‌اند که خود بهترین مشوق برای رفت‌وآمد به خانه‌های خدا ست. در این باره از پیامبر (ص) نقل است که فرمودند: «هرکه به سوی مسجد گام بردارد، دربرابر هر گام ۱۰حسنه برایش ثبت می‌شود و ۱۰گناهش پاک می‌شود و ۱۰درجه و منزلت او (در بهشت) بالا می‌رود.» (وسائل، ج۳، ص۴۸۳) حضرت امیرالمؤمنین (ع) هم می‌فرمایند: «جلوس من در مسجد، از سکونت در بهشت، برایم بهتر است؛ زیرا اقامت من در بهشت، موجب خشنودی من است، اما بودن من در مسجد، موجب رضا و خشنودی خداست.» (وسائل، ج۳، ص۴۸۲)

دشمن از مسجد می‌ترسد

همین نقش‌ها و اثرگذاری‌های اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی، اقتصادی باعث شد در اغتشاش‌های اخیر، مساجد به شیوه‌ای هدفمند، هدف حمله قرار بگیرند؛ چنان‌که بنا بر آمار‌های رسمی، بالغ‌بر سیصد مسجد در اتفاقات اخیر، آسیب‌های جدی دیده و برخی کاملا سوخته و تخریب شده‌اند.

این اتفاق با همه تلخی‌هایش، یادمان آورد چه سرمایه‌ای دراختیار داریم که دشمن حاضر است برای از بین بردن آن و ایجاد فاصله بین ما و مسجد، هزینه‌های هنگفت صرف کند. البته از دل این تهدید، بازهم ما بودیم که فرصت ساختیم و از سوخته‌های مسجد، ققنوس‌های امید را پرواز دادیم؛ چنان‌که عزمی جدی برای بازسازی، تعمیر و نوسازی مساجد و آسیب‌های آن، ایجاد شده است و مردم به دفاع از مساجد، حماسه ۲۲دی و ۲۲بهمن را رقم زدند.