۸۰ درصد از دانش‌آموزان استثنایی خراسان رضوی، در حاشیه شهر مشهد ساکن هستند | توانبخشی، مأموریت آموزش و پرورش است یا بهزیستی؟

به گزارش شهرآرانیوز، رضا کریمی، امروز (۲۶ بهمن ۱۴۰۴) در نشست خبری خود، با اشاره به پوشش آموزشی حدود ۱۸ هزار دانش‌آموز در هفت گروه آموزش استثنایی، از توسعه هنرستان‌ها، رشد افتخارات علمی و ورزشی و تجهیز مدارس خبر داد و در عین حال، موضوع تأمین هزینه سرویس ایاب‌وذهاب دانش‌آموزان را مهم‌ترین چالش این حوزه عنوان کرد.

فعالیت در ۴۷ منطقه آموزشی استان

وی با بیان اینکه اداره آموزش‌وپرورش استثنایی زیرمجموعه اداره‌کل آموزش‌وپرورش خراسان رضوی است، گفت: این اداره در ۴۷ منطقه آموزشی استان فعالیت دارد و مدارس و مراکز جامع را در سراسر استان راهبری می‌کند.

به گفته رئیس اداره آموزش و پرورش استثنایی خراسان رضوی، دانش‌آموزان تحت پوشش در هفت گروه شامل آسیب‌دیدگان بینایی، شنوایی، طیف اوتیسم، معلولان جسمی‌حرکتی، چندمعلولیتی، کم‌توان ذهنی و اختلالات یادگیری خدمات دریافت می‌کنند.

کریمی افزود: در حال حاضر بیش از ۲۵۰ مدرسه استثنایی در استان فعال است و حدود ۹ هزار دانش‌آموز به‌صورت مستقیم در این مدارس تحصیل می‌کنند. ۹ هزار نفر دیگر نیز در قالب طرح تلفیقی یا از طریق مراکز جامع، خدمات آموزشی و مداخله‌ای دریافت می‌کنند.

وی تصریح کرد: از آمار یادشده، ۸۰ درصد دانش‌آموزان ما در مناطق حاشیه شهر، به‌ویژه حاشیه شهر مشهد ساکن هستند و در دیگر مناطق، دانش‌آموزان کمتری سکنی گزیده‌اند.

آمارهای متغیر در گروه‌های مختلف

رئیس آموزش‌وپرورش استثنایی استان با اشاره به تغییرات آماری سه سال اخیر اظهار کرد: در گروه‌های آسیب بینایی، شنوایی و جسمی‌حرکتی، آمار دانش‌آموزان روند کاهشی داشته که می‌تواند نشانه‌ای مثبت تلقی شود؛ اما در حوزه اوتیسم، چندمعلولیتی و کم‌توان ذهنی، روند افزایشی مشاهده شده است.

۶۸ مرکز «ساتم»؛ از سنجش تا مداخله

کریمی از فعالیت ۶۸ مرکز جامع در استان خبر داد و گفت: این مراکز که با عنوان «ساتم» شناخته می‌شوند، چهار مأموریت اصلی سنجش، آموزش، توانبخشی و مداخله را دنبال می‌کنند.

وی توضیح داد: سنجش بدو ورود نوآموزان پایه اول ابتدایی، آزمون‌های مجدد و آزمون جهش تحصیلی از جمله خدمات این مراکز است. همچنین سالانه حدود ۳ هزار دانش‌آموز در حوزه اختلالات یادگیری و رفتاری تحت مداخلات تخصصی قرار می‌گیرند.

ثبت‌نام سنجش تا پایان بهمن؛ هشدار درباره جاماندگان

رئیس اداره آموزش و پرورش استثنایی خراسان رضوی با تأکید بر اینکه نوبت‌گیری سنجش نوآموزان فقط تا پایان بهمن تمدید شده است، گفت: نوبت‌گیری به‌صورت غیرحضوری انجام می‌شود و خانواده‌ها باید در فرصت باقی‌مانده اقدام کنند. احتمال دارد پس از عید یا در شهریور، بازه کوتاهی برای جاماندگان در نظر گرفته شود؛ اما شلوغی و تراکم مراجعات می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.

وی با اشاره به اختلالات اینترنتی و برخی شرایط ماه‌های گذشته افزود: این موضوع بر روند نوبت‌گیری اثر گذاشت، اما پیش‌بینی ما رسیدن به پوشش ۹۱ درصدی است.

کریمی آمار نوآموزان سال تحصیلی آینده را بالا عنوان و ابراز کرد: جامعه دانش‌آموزان نو ورود مقطع ابتدایی براساس گزارش موالید ثبت احوال، ۱۱۳ هزار و ۹۹۱ نفر در کل استان عنوان شده است و تاکنون، ۷۵ درصد از عدد مذکور، موفق به اخذ نوبت شده‌اند و باید باقی آمار نیز نوبت خود را اخذ نمایند.

توسعه هنرستان‌ها با هدف استقلال شغلی

رئیس آموزش‌وپرورش استثنایی استان از تأسیس یا توسعه ۳۷ مدرسه و رشته مهارتی از ابتدای مهر سال جاری خبر داد و گفت: تمرکز جدی ما بر گسترش هنرستان‌های کاردانش و رشته‌های فنی و مهارتی است؛ چراکه استقلال شغلی و مالی دانش‌آموزان در آینده، وابسته به همین مهارت‌آموزی است.

وی در عین حال به اجرای ناقص قانون سه درصد سهم استخدام معلولان در دستگاه‌های اجرایی اشاره کرد و افزود: بسیاری از فارغ‌التحصیلان ما باوجود مهارت، شغل پایدار ندارند.

افتخارات ملی و آسیایی

کریمی از کسب ۶۵ رتبه برتر استانی در جشنواره نوجوان خوارزمی خبر داد و گفت: سال گذشته نیز ۹ مقام کشوری در این جشنواره کسب شد.

وی همچنین به موفقیت‌های ورزشی اشاره کرد و گفت: در مسابقات پاراآسیایی اخیر، از مجموع ۱۰۴ عضو تیم اعزامی کشور، ۳۱ نفر از خراسان رضوی بودند که ۲۰ نفر آن‌ها دانش‌آموزان در حال تحصیل بودند و در مجموع ۳۴ مدال آسیایی کسب کردند. در حوزه فرهنگی نیز مسابقات قرآن، عترت و نماز دانش‌آموزان استثنایی با حضور حدود ۷۰۰ دانش‌آموز در مشهد در حال برگزاری است.

تجهیز مدارس؛ از سمعک تا هوشمندسازی

رئیس اداره آموزش و پرورش استثنایی خراسان رضوی با اشاره به حمایت‌های سازمان غذا و دارو، آستان قدس رضوی و سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی گفت: طی شش ماه گذشته، بیش از ۱۰۰ دستگاه سمعک از طریق وزارت بهداشت، ۳۳۰ دستگاه از سوی آستان قدس رضوی و حدود ۷۰ دستگاه دیگر از سازمان مربوطه تأمین شده و اکنون در حوزه سمعک کمبودی وجود ندارد.

وی افزود: همچنین ۱۰۰ ویلچر، ۱۰۰ میز تخصصی دانش‌آموزان CP و ۲۰۰ میز پیش‌دبستانی توزیع شده و حدود ۵۵ درصد کلاس‌ها هوشمندسازی شده‌اند.

خدمات حمایتی و درمانی

کریمی از انعقاد تفاهم‌نامه با دانشگاه علوم پزشکی برای استفاده از کارورزان حوزه توانبخشی و نیز قرارداد با مرکز دندانپزشکی فیاض‌بخش خبر داد و گفت: خدمات دندانپزشکی برای دانش‌آموزان استثنایی با ۵۰ درصد تخفیف ارائه می‌شود و با حمایت آموزش‌وپرورش، سهم پرداختی خانواده‌ها به حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است.

توانبخشی؛ مأموریت کیست؟ آموزش یا بهزیستی؟

رضا کریمی با اشاره به تفاهم‌نامه کشوری میان سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی و سازمان بهزیستی گفت: اصل موضوع، جلوگیری از موازی‌کاری است. بهزیستی متولی اصلی توانبخشی است، اما چارچوب‌ها و ضوابط خاص خود را دارد؛ برای مثال در حوزه سمعک، بهزیستی ممکن است هر پنج سال یک‌بار حمایت کند، در حالی که ما نمی‌توانیم دانش‌آموزی را بدون سمعک در کلاس درس داشته باشیم و آموزش را معطل بگذاریم.

وی افزود: اولویت ما دانش‌آموزان در سن لازم‌التعلیم، یعنی ۶ تا ۱۸ سال است، در حالی که بهزیستی از بدو تولد تا پایان عمر خدمات ارائه می‌دهد. اگر ناچار شویم برای جلوگیری از اختلال در آموزش ورود کنیم، این اقدام را انجام می‌دهیم، اما معتقدیم تمرکز اصلی آموزش‌وپرورش باید بر آموزش باشد، نه درمان و توانبخشی.

کریمی تصریح کرد: بودجه‌های توانبخشی مستقیماً از طریق سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی کشور و سامانه «سیرت۲» پرداخت می‌شود و این اعتبارات در اختیار استان‌ها نیست که جابه‌جا شود. اکنون نیز پرداخت‌ها به‌صورت مستقیم به حساب خانواده‌ها واریز می‌شود.

مطالبه صریح مدیران از بهزیستی کشور

رئیس آموزش‌وپرورش استثنایی خراسان رضوی با اشاره به اجلاس اخیر مدیران استانی گفت: یکی از مطالبات جدی مدیران در سطح کشور این بود که تمام هزینه‌های توانبخشی به حوزه بهزیستی منتقل شود تا آموزش‌وپرورش بتواند تمرکز خود را بر مأموریت اصلی یعنی آموزش بگذارد. این مطالبه به رئیس سازمان بهزیستی کشور منتقل شده و پیگیری آن ادامه دارد.

استخدام معلولان؛ «ما جلوتر از تکلیف قانونی هستیم»

در پاسخ به پرسشی درباره جذب افراد دارای معلولیت در آزمون‌های استخدامی، کریمی گفت: دستورالعمل‌های استخدامی در سطح وزارتخانه و سازمان امور استخدامی تدوین می‌شود و استان‌ها مجری آن هستند. در برخی موارد سخت‌گیری‌هایی صورت گرفته که مورد انتقاد بوده است.

با این حال، وی تأکید کرد: در خود آموزش‌وپرورش استثنایی، ما بیش از سهم قانونی سه درصد، نیروهای دارای معلولیت جذب کرده‌ایم و اکنون حدود ۹ درصد نیروهای ما را افراد دارای معلولیت تشکیل می‌دهند؛ آماری که حتی از برخی دستگاه‌های حمایتی نیز بالاتر است.

«پول سرویس نیست، اما بودجه کاشت حلزون هست؟»

در ادامه نشست خبری، کریمی در پاسخ به پرسش خبرنگار شهرآرانیوز مبنی بر اینکه: وقتی آموزش‌وپرورش استثنایی برای تأمین هزینه سرویس دانش‌آموزان با کمبود جدی منابع مواجه است، چگونه در حوزه‌هایی مانند کاشت حلزون یا حمایت‌های درمانی ورود می‌کند؟ آیا این جابه‌جایی اولویت‌ها نیست؟ عنوان کرد: این دو حوزه از یکدیگر تفکیک‌شده هستند. بودجه‌های درمانی و توانبخشی، ردیف ملی دارند و قابل انتقال به حوزه سرویس دانش‌آموزی نیستند. ما در موضوع سرویس، مطالبه اجرای قانون را داریم، نه کمک خارج از قانون.

وی با اشاره به آیین‌نامه مصوب هیئت وزیران درباره حمل‌ونقل دانش‌آموزان تأکید کرد: موضوع، درخواست کمک از شهرداری نیست؛ موضوع اجرای قانون است. وقتی مسئولیت سرویس دانش‌آموزی به شهرداری‌ها واگذار شده، باید همان قانون اجرا شود.

مطالبه اجرای قانون در شهرستان‌ها

کریمی با بیان اینکه حدود ۶۰ درصد دانش‌آموزان استثنایی استان در مشهد تحصیل می‌کنند، افزود: در برخی شهرستان‌ها حتی حداقل مشارکت شهرداری‌ها را هم نداریم. در حالی که در مشهد مذاکرات و تفاهم‌هایی صورت گرفته، در شهرهایی مانند سبزوار هیچ پرداختی انجام نشده است.

وی گفت: اگر قانون اجرا شود، نه فشاری به خانواده‌ها وارد می‌شود و نه آموزش‌وپرورش ناچار است منابع سایر بخش‌ها را برای جلوگیری از تعطیلی کلاس‌ها هزینه کند.

چشم‌انداز مدرسه مجازی

وی در پایان از پیگیری راه‌اندازی مدرسه مجازی برای دانش‌آموزان معلول بالینی خبر داد و گفت: با فراهم شدن مجوزهای لازم، امید است از سال آینده این طرح اجرایی شود تا امکان آموزش برای گروه‌های خاص در بستر مجازی فراهم شود.

در مجموع، پاسخ‌های رئیس آموزش‌وپرورش استثنایی خراسان رضوی نشان می‌دهد گره اصلی نه در نبود تفاهم‌نامه، بلکه در اجرای دقیق قوانین مصوب و تعیین تکلیف روشن میان دستگاه‌های مسئول است؛ مطالبه‌ای که همچنان روی میز مدیریت شهری و نهادهای مسئول باقی مانده است.