به گزارش شهرآرانیوز؛ در میان تپههای آرام و کمرفتوآمد شمالغرب ایران، بنایی تاریخی وجود دارد که قرنها روایت همزیستی ادیان، هنر معماری و حافظه جمعی مردمان این سرزمین را در دل خود حفظ کرده است. کلیسای هوانس مقدس سهرل که با نامهای «کلیسای سهرل» یا «سهرقه» نیز شناخته میشود، یکی از کلیساهای وابسته به کلیسای حواری ارمنی است که در روستای سهرل، از توابع شهرستان شبستر و در بخش صوفیان قرار دارد.
این کلیسا در فاصله ۳۵ کیلومتری تبریز و حدود ۱۳ کیلومتری جاده آسفالته تبریز–مرند واقع شده و اگرچه امروز در سکوتی روستایی فرو رفته، اما زمانی یکی از مراکز مذهبی و فرهنگی فعال ارامنه منطقه به شمار میرفته است.
ساخت کلیسای هوانس مقدس در سال ۱۸۴۰ میلادی به پایان رسیده است؛ بنایی که بر روی ویرانههای کلیسایی کهنتر از سدههای پنجم و ششم میلادی بنا شده و بهنوعی ادامه حیات یک مکان مقدس در طول بیش از هزار و پانصد سال محسوب میشود. این کلیسا به نام «یوحنا»، یکی از حواریون حضرت عیسی (ع)، نامگذاری شده که در میان ارامنه با نام «هوانس» شناخته میشود.
بر اساس اسناد تاریخی، هزینه ساخت بنای فعلی توسط یکی از ثروتمندان ارمنی به نام «هاگوبوف» تأمین شده و طراحی و اجرای آن به دست معماران روس و فرانسوی، با همکاری استادکاران بومی آذربایجانی انجام گرفته است؛ ترکیبی که نتیجه آن، بنایی منحصربهفرد از نظر فرم و تزیینات معماری است.
کلیسای سهرل دارای پلانی مستطیلی به طول ۱۸ متر است. عرض بنا تا جلوی صحن محراب ۷.۵ متر و پس از آن ۵.۴ متر اندازهگیری شده است. ساختار کلی بنا شامل سه بخش اصلی ورودی، تالار مرکزی و محراب است و مصالح غالب بهکاررفته در آن آجر میباشد.
پوشش سقف کلیسا از سه گنبد متفاوت تشکیل شده است؛ گنبد کوچک عرقچین بر فراز محراب، گنبد بزرگ مخروطی با ساقهای مرتفع بر روی تالار مرکزی، و گنبد ورودی که در نهایت به برج ناقوس ختم میشود. برج ناقوس کلیسا با پلان ستارهای و گنبد رک خیاریشکل، از شاخصترین عناصر بصری بناست و از فاصله دور نیز جلب توجه میکند.
تالار مرکزی کلیسا دارای پوشش گنبدی است که بهواسطه کاربندیهای آجری، از پلان مربع به دهضلعی تبدیل شده و پایه گریو گنبد بر روی آن استوار شده است. نمای بیرونی بنا نیز با طاقنماهای هلالیشکل تزیین شده که از سادگی بیش از حد دیوارها کاسته و به آن ریتم بصری بخشیده است.
این اثر ارزشمند در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۴۷ با شماره ثبت ۷۶۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. با این حال، کلیسا در طول حیات خود آسیبهای متعددی را تجربه کرده است. زمینلرزه شدید سال ۱۹۳۶ میلادی خسارات قابل توجهی به بنا وارد کرد و پس از آن، درها و پنجرههای کلیسا به تاراج رفت. با وجود این، ساختار اصلی بنا همچنان پابرجاست و بهعنوان یکی از نفایس معماری دوره قاجار در آذربایجان شناخته میشود.
رضا آقازاده، پژوهشگر معماری تاریخی میگوید: «کلیسای هوانس مقدس سهرل فقط یک بنای مذهبی نیست، بلکه سند زندهای از تعامل فرهنگی، فنی و هنری میان ارامنه، معماران اروپایی و استادکاران بومی ایران است. آجرکاری گنبدها و کاربندیهای داخلی آن، از نمونههای شاخص معماری مذهبی قرن نوزدهم در شمالغرب کشور محسوب میشود.»
وی تأکید میکند که این کلیسا، در کنار بناهایی، چون کلیسای سنت استپانوس جلفا، نقش مهمی در معرفی هویت چندفرهنگی استان آذربایجان شرقی دارد و نیازمند توجه جدیتر در حوزه حفاظت، مرمت و معرفی گردشگری است.
امروز کلیسای سهرل، آرام و خاموش بر فراز تپهای در روستای سهرل ایستاده است؛ بنایی که اگرچه صدای ناقوسش سالهاست خاموش شده، اما هنوز با آجرهایش از تاریخ، ایمان و هنر سخن میگوید. احیای این میراث ارزشمند، نهتنها ادای دِینی به گذشته، بلکه گامی مهم در حفظ تنوع فرهنگی و تاریخی ایران برای آیندگان خواهد بود.
منبع: فارس