آزیتا حسین زاده | شهرآرانیوز؛ در زمانهای که خبرها با شتاب از خشونت و اضطراب پر میشوند، صحنه تئاتر میتواند درنگی باشد در برابر این هجوم. مکثی برای بازاندیشی و تلنگری برای لمس آنچه در هیاهوی روایتهای نادرست بسیار گم میشود.
در این میان مشهد با آرامش نسبی، جایگاهی منحصربهفرد در هنرمندی در این عرصه میتواند داشته باشد. شهری که فاصلهاش از خطوط مستقیم بحران، امکان خلق و تامل بیشتر را برای هنرمندان مقدور کرده است. فرصتی برای نگاه دقیقتر در ساختن روایتهایی که از دل تجربه جمعی شکفتهاند. تئاتر در چنین بستری، به ویژه از نوع خیابانی و پرفورمنس آن میتواند به زبان مشترک یک جامعه تبدیل شود. زبانی که میتواند ترس را بیواسطه بیان کند و همدلی و بازسازی نابهسامانیها را مقدور کند. در اینباره با محمد جهانپا و حمیدرضا سهیلی، دو کارگردان تئاتر و فعال در زمینه هنرهای نمایشی مشهد گفتوگو کردیم.
حمیدرضا سهیلی معتقد است: تئاتر تنها هنر زندهای است که رو در رخ تماشاگر اجرا میشود و بدون نمایشگر و تماشاگر امکان نمود آن نیست. پس این هنر نیازمند تماشاگر و تماشاگر نیازمند هنرمند روی صحنه است تا نمایش شکل بگیرد و قابل ارائه باشد. از این رو هنر تئاتر را میتوان مردمیترین هنر دانست.
این کارگردان پیشکسوت تئاتر باور دارد: در هر برههای از زمان تئاتر میتواند نقش خود را بسته به شرایط زمان ایفا کند. در زمان اندوه، میتواند تسکین بخش دردها باشد و در زمان شادی فرحبخش دلها. در زمانه جنگ میتواند تهییجکننده و شورآفرین و در عین حال تسکیندهنده و آرامشبخش جامعه باشد.
این هنرمند عرصه هنرهای نمایشی کلامش را این گونه ادامه میدهد: من همیشه بر این عقیده بوده و هستم که تئاتر، هنری است که هرگز نباید تعطیل شود. سالنهای تئاتر تنها مکانهایی باید باشند که همیشه زنده و در حال اجرا هستند. برای نمونه ما شاهد بودیم که در دوران جنگ تحمیلی هشتساله، تئاتر حتی در مناطق جنگی و در سنگرها و خط مقدم هم اجرا میشد. پس در این دوره و جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران هم تئاتر باید نقش خود را به درستی ایفا کند و تعطیلی این هنر از نظر من کار درستی نیست. به ویژه شهرهای آرامتر مانند مشهد این هنر میتواند همچنان پویا و فعال رونق داشته باشد.
او با اشاره به اینکه در حال حاضر با توجه به حضور مردم در خیابانها در همبستگی از رزمندگان، هنرمندان نیز رسالت بودن در کنار مردم را حس میکنند توضیح میدهد: به نظر من در این روزهای خاص برای کشور، تئاتر خیابانی و صحنهای نیز با موضوعات روز باید از سر گرفته شود و مسئولین نسبت به فعالکردن سالنهای نمایش و حمایت از اجرای هنرمندان کوتاهی نکنند.
حمیدرضا سهیلی در بیان اینکه یکی از وظایف تئاتر در شرایط موجود میتواند ایجاد حس روحیهبخشی در مردم باشد ادامه میدهد: جنگ علاوه بر ویرانی و مرگ، استرس و ناآرامی ذهنی نیز در مردم ایجاد میکند. شنیدن خبرهای تلخ، شنیدن صداهای هواپیما و پدافند و بمبارانها باعث میشود تا خواهینخواهی جامعه دچار یک دلهره شود. اینجاست که هنر میتواند در تضعیف و رفع این دلهره مؤثر باشد و روحیه ایستادگی و مقاومت را در مردم تشدید و تقویت کند.
او خاطرنشان میکند: به نظر من دولت باید نسبت به در اختیار گذاشتن سالنهای نمایشی و یا مکانهای مناسب برای اجراهای خیابانی به گروههای تئاتری همت کند و آنان را تشویق به اجرا نماید. اما آنچه شاهد هستیم عکس این خواسته است و مسئولین بهترین و مناسبترین شیوه را در تعطیلی تئاتر اتخاذ کرده و میکنند که من آن را اصلا مناسب نمیدانم.
این هنرمند پیشکسوت با اشاره به اینکه هنرمندان تئاتری آمادگی اجرا دارند و حتی در اجتماعات مردمی در خیابانها هم میشود تمهیداتی برای اجراهای کوتاه خیابانی با منولوگهای مناسب نمود یادآور شد: متاسفانه فعلا مسئولان اغلب درگیر جنگ شدهاند و شاید کسی اصلا به این مهم که هنرمندان را دریابد و برای اجرای نمایش فکر و ایدهای داشته باشد فکر نمیکند.
او در این باره پیشنهاد میدهد: باید این اولویت شناسایی شود که تئاتر هم یک اسلحه برای دفاع است و در این برهه میتواند کارساز باشد. همه ارگانها باید به این مهم برسند. اداره ارشاد، حوزه هنری، صدا و سیما و خصوصا شهرداری، با توجه به گستردگی سالنهایی که در سطح شهر دارد میتوانند هم به لحاظ بودجه و هم در اختیار گذاشتن فرهنگسراها و امکانات دیگر در این موضوع ورود کنند و کارآیی داشته باشند.
محمد جهانپا، کارگردان مشهدی تئاتر، نیز در این باره میگوید: ما در حال حاضر که در موقعیت جنگ رمضان هستیم حدود هشت متن حماسی با موضوع جهان شاهنامه و جنگ رمضان نوشتیم که توسط نقالهای نوجوان که شاگردان خودم هستند، در سنی که مربوط به حوزه هنری در خیابان هاشمیه است، اجرا شد. این اجراها در همین روزها به دیگر شهرهای کشور هم توسعه داده شد و همه این اقدامات را رایگان و به خاطر میهن و مردمم انجام دادم.
جهانپا با اشاره به این مهم که بستر برای اجراهای نمایشی محیطی و خیابانی کوتاه فراهم است میافزاید: در شرایط حاضر کارهایی که بتواند در عرض چند دقیقه برای مردم اجرا شود مطلوب است. نمونه کارهایی که ما برای مردم اجرا کردیم نیز از همین دست بودند که استقبال خوبی از آن شد.
این هنرمند مطرح مشهدی تاکید میکند: روحیه قریب به اتفاق بچههای تئاتری شهر این است که وطن برای همه ما خط قرمزی بسیار دوستداشتنی است و قلبمان برای مردم میتپد. اصلا تئاتر یکی از اجزای مهمش تماشاگر است که در تمام این سالها در کنار تئاتریها بوده است و به تئاتر معنا میبخشد.
او ادامه میدهد: آنچه در حوزه نمایش مهم است این است که تئاتر مانند هنرهای نمایشی مانند گرافیک و نقاشی نیست. تئاتر زمانی میتواند شروع کند که یک مقداری بستر جامعه از تبوتاب جنگ رها شود و انشاا... پیروزی اتفاق بیفتد. احتیاج دارد که یک مقداری فضا آماده شود و ذهنها درگیر با درک موقعیت شود و به نتیجههای لازم برسد و این یک پروسه زمانبر است. برای همین ما باید به بچههای نمایش اجازه دهیم که این اتفاق را با رسیدن به درک کافی به ندرت شروع کنند.
این هنرمند درباره دغدغه این روزهای اغلب هنرمندان تئاتر توضیح میدهد: خیلی از هنرمندان در عرصه تئاتر خیابانی و محیطی اصلا وارد نمیشوند یا اینکه بحث آنها هزینههای لازم برای تولید کار است. بچههای ما واقعا در مضیغه هستند و اینجاست که وظیفه شهرداری و ارشاد و حوزه هنری و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اهمیت پیدا میکند که چطور میتوانند در کنار بچهها بایستند که بچهها بتوانند کار تولید کنند.
او با اشاره به اینکه در حال حاضر حضور ذهن ندارم شهرداری و سازمان فرهنگی چه اقدامی انجام میدهند خاطرنشان میکند: خانه هنرمندان البته در این روزها مجسمه رستم با هنرنمایی آقای اسفندیانی را در زمان بسیار خوبی رونمایی کرد و خیلی جای تشکر دارد که یک اثر بسیار زیبای دیگر برای مشهد تولید شد.
جهانپا از سازمان فرهنگی درخواست میکند که در فضای تجسمی، به ویژه در حوزه نمایشی، رسیدگی بیشتری داشته باشند و پیشنهاد میدهد: به نظرم باید یک تیم ضربت تشکیل شود که در این شرایط دور هم جمع شوند و همفکری کنند و میدان را در دست بگیرند و فضا را تهییج کنند. مثلا در شهرهای دیگر کشور، پرفورمنسهای بسیاری درباره مدرسه میناب و شرایط جنگ داریم که هنرمندان در زیر موشکها در حال اجرای آنها هستند و ما که در مشهد هستیم و این شهر امنیت بیشتری از شهرهای دیگر دارد، باید تلاش بیشتری از سایر شهرها داشته باشیم و ارگانها بازوی توانمند مالی برای هنرمندان تئاتری باشند.
این کارگردان تئاتر با بیان اینکه در این زمینه شهرداری، ارشاد و انجمن هنرهای نمایشی باید فعالتر باشند تاکید میکند: انجمن هنرهای نمایشی خراسان و به ویژه در مشهد، انگار اصلا وجود ندارد. خیلی کارها میتوانست انجام دهد. در شهرهای دیگر این انجمن هنرمندان را برای اهدای خون بردهاند، اما اینجا این انجمن هیچ فعالیتی ندارد.
او با تاکید بر اینکه الان در وضعیت شهر ما، نیاز هست که کارهایی انجام شود تا مردم با آن حس بگیرند میافزاید: ما حتی در مشهد به اتفاق بینالمللی مدرسه میناب هم نپرداختهایم. میتوانستیم یک سری پرفورمنس در مشهد داشته باشیم. اما متاسفانه دلسوز در این زمینه نداریم و حوزه هنری هم در مضیقه است.