آیین سوگ اربعین شهادت «امینِ ایران» با حضور جمعی از اهالی فرهنگ در تالار وحدت برگزار شد (۲۳ فروردین ۱۴۰۵)

به گزارش شهرآرانیوز، به نقل از روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در ابتدای این مراسم که ۲۳ فروردین در تالار وحدت تهران برگزار شد و اجرای آن را حسن سلطانی برعهده داشت، گروه موسیقی پس از نواختن سرود جمهوری اسلامی، قطعه‌های «ای وطن» و «ای ایران» را به حاضران تقدیم کردند.

علا با عرض تسلیت، در ابتدای مراسم سروده‌ای را خواند. این شاعر در سخنانی گفت: آخرین خاطره من از رهبری شهید، دیداری در سال قبل است که برای نماز خدمتشان مشرف شدم و ایشان پس از نماز از من خواستند اگر نکته‌ای دارم به ایشان انتقال دهم، رهبری با تواضع و محبت پیرامون نکته‌ای که مرا آزار می‌داد حدود ۱۰ دقیقه سخن گفتند امیدوارم در یورش وحشیانه قوم مغول به مسکن رهبرمان این اسناد از بین نرفته باشد تا همگان ببینند شخص اول این خاک و رهبر امت با تمام دغدغه‌ها و درد‌ها و مسئولیت‌های سنگینی که در جهان اسلام بر دوش ایشان سنگینی می‌کرد، اما به طور جزئی به امور ورود می‌کردند تا باری از دوش ناچیزی، چون من برداشته شود.

علا افزود: بگذریم که به همین علت که امثال بنده نوعی مورد محبت ایشان بودیم چه فحش‌ها و تهمت‌ها شنیدیم. البته فحش از رسانه‌های معاند و بیگانه مایه افتخار است. یا در بدنه فرهنگ و هنر کسانی که عقیده‌ای داشتند و خود را به مواهبی آلوده نکردند برای من قابل احترام هستند؛ اما درد من کسانی هستند با یقه‌های بسته که در این نظام به آلاف و الوف رسیدند و در مصادری هستند و به ما فحاشی می‌کردند و الان عزادار امامشان شده‌اند! اما مگر جرم ما چه بود؟ اینکه شعر‌هایی می‌گوییم که ایشان خوششان می‌آید؟ دشمنی آنها با ماست یا آن شهید مظلوم؟ ان‌شاءالله در فرصت‌های آتی درددل‌هایی با وزیر ارشاد خواهم داشت.

در ادامه این مراسم، محمدمهدی عسگرپور، مدیرعامل خانه هنرمندان و کارگردان سینما سخنانی را با حاضران به اشتراک گذاشت و با اشاره به تجربه شخصی خود در مواجهه با تحولات اخیر، اظهار کرد: به‌نظر می‌رسد ما برای توصیف آنچه امروز با آن روبه‌رو هستیم، با کمبود واژه مواجه شده‌ایم؛ مسئله‌ای که بسیاری از همکاران نیز آن را تجربه کرده‌اند.

به گفته او، این ناتوانی در بیان، تا حد زیادی ریشه در فقدان‌ها دارد، اما در عین حال، تحولات رخ‌داده در کشور به‌ویژه در حوزه وفاق، ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است.

او ادامه داد: آنچه امروز در جامعه دیده می‌شود، جدی‌تر شدن برخی نماد‌ها از جمله پرچم است که پس از سال‌ها، به‌نحوی پررنگ در زندگی مردم حضور یافته و به بخشی از زیست روزمره تبدیل شده است.

عسگرپور همچنین با اشاره به تحولات بین‌المللی تصریح کرد: در سطح جهانی نیز شاهد صف‌بندی‌های مشخص‌تری هستیم؛ برخی دشمنی‌ها آشکارتر شده و در مقابل، در داخل کشور، میان افرادی که وجوه مشترک بیشتری دارند، همگرایی افزایش یافته است.

او در پایان ابراز امیدواری کرد که این اشتراکات به تقویت وحدت ملی منجر شود و همه مردم ایران، با وجود تفاوت‌ها، حول ارزش‌های مشترک گرد هم آیند.

حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی سخنران بعدی این مراسم بود. او درباره ویژگی‌های شخصیتی و نگاه فرهنگی رهبر شهید اظهار کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد، توجه جدی ایشان به حوزه فرهنگ، به‌ویژه موسیقی است. طی سال‌های گذشته، از خلال گفته‌ها و خاطراتی که از سوی نزدیکان و معاشران قدیمی ایشان نقل شده، به‌ویژه از کسانی که از سالیان دور با ایشان ارتباط داشتند، می‌توان به سطحی از اشراف و درک عمیق ایشان در این حوزه پی برد.

او افزود: هرچند ممکن است در برخی روایت‌ها امکان راستی‌آزمایی کامل وجود نداشته باشد، اما آنچه مسلم است، ایشان در حوزه موسیقی، منتقدی جدی و صاحب‌نظر بودند. البته الزامی ندارد که هر منتقد یا صاحب‌نظر در این عرصه، خود موسیقی‌دان حرفه‌ای باشد؛ همان‌طور که در تاریخ موسیقی نیز نمونه‌هایی، چون مرحوم داوود پیرنیا، بنیان‌گذار برنامه «گل‌ها»، یا زنده‌یاد هوشنگ ابتهاج (سایه) را داریم که با وجود آنکه موسیقی‌دان به معنای خاص نبودند، اما از درک و شناختی عمیق در این حوزه برخوردار بودند.

نوربخش ادامه داد: بر همین اساس، می‌توان گفت ایشان نیز شنونده‌ای جدی و آگاه، به‌ویژه در حوزه موسیقی‌هایی با مبنای اندیشه‌ای، از جمله موسیقی کلاسیک جهان بودند و در مقاطع مختلف، نظراتی که از ایشان درباره آثار شاخص و تحلیل تأثیرات آنها مطرح می‌شد، نشان‌دهنده اشراف و شناخت دقیق ایشان بود.

او همچنین با اشاره به طرح مباحث مرتبط با موسیقی در سال‌های اخیر گفت: نکاتی که در قالب درس و مباحث نظری از سوی ایشان مطرح شده، واجد اهمیت است و کمتر سابقه داشته که در تاریخ مرجعیت شیعه، به این گستردگی به موضوعی مانند موسیقی پرداخته شود. حتی به خاطر دارم در سال‌هایی پیش از طرح این مباحث، از برخی صاحب‌نظران مشورت گرفته می‌شد و در همین چارچوب، از بنده نیز خواسته شد نکاتی را برای استفاده در این مباحث ارائه کنم.

نوربخش در ادامه با اشاره به شرایط اخیر کشور و شکل‌گیری همبستگی ملی تصریح کرد: جنگی که با جنایتی هولناک از سوی دشمنان آغاز شد، خیلی زود ماهیت خود را نشان داد و موجب شد نوعی انسجام و همدلی گسترده حول محور ایران شکل بگیرد. بسیاری از افرادی که در ابتدا تردید داشتند، به‌مرور به درک مشترکی از این وضعیت رسیدند و همین امر به تقویت وحدت ملی انجامید.

او گفت: امروز شاهد هستیم که اقشار مختلف مردم، با سلایق و دیدگاه‌های متنوع، در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و این همبستگی، سرمایه‌ای ارزشمند است که باید قدر آن را دانست. در چنین شرایطی، نباید با دامن زدن به تقسیم‌بندی‌هایی مانند «خودی» و «غیرخودی»، این انسجام را خدشه‌دار کرد. نمونه‌هایی مانند کمپین «جان‌فدا» که با استقبال گسترده مردم، حتی در خارج از کشور، مواجه شده، نشان‌دهنده عمق این همدلی است؛ جایی که افراد با پیشینه‌ها و ظاهر‌های متفاوت، بر تعلق خود به ایران و آمادگی برای فداکاری تأکید می‌کنند.

داوود فتحعلی‌بیگی، کارگردان نمایش‌های ایرانی در ادامه مراسم سخنرانی کرد. او با اشاره به بخشی از فرمان امام علی (ع) به مالک اشتر درباره ضرورت اختصاص وقت حاکم به مردم و فراهم‌کردن امکان گفت‌وگوی بی‌واسطه، اظهار کرد: به باور من، دیدار‌هایی که حضرت امام (ره) برگزار می‌کردند، چه در قالب جلسات خصوصی و چه عمومی، مصداقی روشن از همین توصیه بود و ایشان در عمل، بخش‌هایی از این فرمان را با روش و منش خود محقق کردند.

او با روایت خاطره‌ای از دیدار جمعی از هنرمندان با رهبر شهید افزود: پس از انجام تشریفات، جلسه در فضایی ساده و صمیمی شکل گرفت؛ اتاقی با چیدمانی بی‌تکلف که حاضران در آن به‌صورت دایره‌وار نشستند. پس از اقامه نماز عشا، رهبر در جمع حاضر شدند و با اعلام «گفت‌وگوی آزاد»، زمینه طرح مستقیم دیدگاه‌ها را فراهم کردند.

فتحعلی‌بیگی ادامه داد: در آغاز، وقتی یکی از حاضران برای سخن گفتن به احترام ایشان ایستاد، رهبر شهید تأکید کردند که بنشیند؛ همین نکته، فضای جلسه را به‌شدت خودمانی کرد. سپس حاضران به‌ترتیب به بیان مطالب خود پرداختند؛ از گله و نقد تا پیشنهاد. بنده نیز درباره نمایش‌های ایرانی نکاتی را مطرح کردم و ایشان هم‌زمان برخی موارد را یادداشت می‌کردند.

این هنرمند پیشکسوت با بیان اینکه در پایان جلسه، رهبر شهید نکاتی را مطرح کردند، گفت: یکی از مهم‌ترین مباحثی که ایشان به آن پرداختند، تعریف «هنر دینی» بود که متأسفانه کمتر منتشر شده است. به‌طور تلویحی می‌توان گفت از نگاه ایشان، هنر دینی هنری است که انسان را به نیکی، پاکی و انسانیت دعوت کند و از پلیدی‌ها دور نگه دارد؛ نوعی امر به معروف در ساحت هنر.

او همچنین به ارائه درخواستی در همان جلسه اشاره کرد و افزود: پیشنهادی درباره راه‌اندازی رشته نمایش‌های ایرانی در برخی دانشکده‌های هنری مطرح شد که مکتوب هم نبود، اما رهبری پس از جلسه تأکید کردند آن را به دست ایشان برسانند تا مطالعه کنند. بعد‌ها رونوشت آن نامه از دفتر مقام معظم رهبری به دانشگاه ارسال شد، اما سرانجام آن مشخص نشد.

فتحعلی‌بیگی در جمع‌بندی این خاطره تأکید کرد: آنچه برای من برجسته بود، سادگی و تواضع در رفتار عالی‌ترین مقام کشور بود؛ اینکه در کنار دیگران و همچون مردم عادی می‌نشستند و بی‌واسطه به سخنان آنان گوش می‌دادند، منش قابل توجهی است که باید از آن آموخت.

محمد فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای سخنران بعدی مراسم بود. او با اشاره به ابعاد شخصیتی رهبر شهید، اظهار کرد: به‌جرأت می‌توان گفت با شخصیتی مواجه هستیم که از منظر‌های گوناگون قابل توصیف است؛ فردی که گویی خطی ممتد از دریافت مدال‌های افتخار بود، مدال‌هایی که بسیاری از آزادگان و شرافتمندان جهان به داشتن یکی از آنها مباهات می‌کنند، اما او همه این مدال‌ها را یکجا بر گردن داشت و مدال آخر هم که شهادت بود.

او ادامه داد: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوران منحوس پهلوی، ایشان افتخار مبارزه با نظام طاغوت را به دست آوردند؛ بار‌ها دستگیر شدند، به زندان افتادند و تحت شکنجه قرار گرفتند و هر یک از اینها خود مدالی پرافتخار برای یک انسان آرمان‌گرا و شریف است.

فضائلی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز افتخارات متعددی نصیب ایشان شد. با آغاز جنگ تحمیلی، افتخار رزمندگی را به دست آوردند و این مدال را نیز بر سینه خود نشاندند؛ به‌گونه‌ای که با لباس رزم از میدان جهاد به تهران می‌آمدند، نماز می‌خواندند و مجددا به میدان بازمی‌گشتند. این روحیه در آثار مکتوب نیز بازتاب یافته و بخشی از روایت‌ها به دوران حضور ایشان در دفاع مقدس اختصاص دارد.

او با اشاره به دوران جانبازی ایشان گفت: ایشان در ادامه مسیر، به مقام جانبازی نیز نائل شدند و در پی اقدام یک گروهک شریر، تا مرز شهادت پیش رفتند و به‌گونه‌ای معجزه‌آسا نجات یافتند. در نهایت نیز پرافتخارترین و زیباترین مدال، یعنی شهادت، به دست خبیث‌ترین انسان‌ها بر گردن ایشان آویخته شد.

فضائلی تاکید کرد: کمتر می‌توان شخصیتی را یافت که مجموعه‌ای از این افتخارات را یکجا در کارنامه خود داشته باشد؛ هرچند آنچه ما می‌بینیم، تنها ظاهر ماجراست و مراتب حقیقی و الهی آن نزد خداوند متعال روشن است.

او در ادامه به خاطره‌ای اشاره کرد و گفت: در جمعی از روزنامه‌نگاران در سال ۱۳۹۶، در یکی از جلسات پنجشنبه‌شب که با هدف شنیدن برگزار می‌شد، خدمت ایشان رسیدیم. در ابتدای جلسه تأکید کردند که «این جلسه برای شنیدن است» و همین هنر شنیدن، برای یک مسئول، درسی مهم به شمار می‌رود؛ اینکه آمادگی شنیدن داشته باشد و برای آن جلساتی ترتیب دهد.

فضائلی خاطرنشان کرد: در آن جلسه، موضوعات مختلفی مطرح شد، اما یکی از نکاتی که ایشان بر آن تأکید ویژه داشتند، رعایت اخلاق در فضای رسانه‌ای بود. ایشان این مسئله را به‌عنوان یک اشکال مطرح کردند که گاه رسانه‌های ما آن‌گونه که شایسته یک نظام اسلامی است، به اخلاق پایبند نیستند.

او افزود: از جمله مصادیقی که ایشان به آن اشاره کردند، «قول به غیر علم» بود؛ موضوعی که در مباحث فقهی نیز مورد توجه قرار گرفته است. تأکید ایشان این بود که آنچه علم به آن نداریم، نباید منتشر یا ابراز کنیم. امروز در فضای مجازی می‌بینیم که برخی بدون اطلاع، مطالب غیرموثق را بازنشر می‌کنند و این امر منشأ شکل‌گیری ذهنیت‌های منفی نسبت به افراد، مسائل کشور و نظام می‌شود.

عضو دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای در بخش دیگری از سخنان خود به سلوک علمی رهبر شهید اشاره کرد و گفت: ایشان برای آغاز مباحث درسی خود، به‌ویژه در موضوع موسیقی، سال‌ها به مطالعه آثار و فتاوای پیشینیان پرداختند و اگر اشتباه نکنم، حدود ۷۰ تا ۸۰ جلسه را به بررسی این موضوع اختصاص دادند که نشان‌دهنده دقت و وسواس علمی ایشان است.

او همچنین به سبک زندگی این شهید اشاره کرد و افزود: ایشان سال‌های طولانی بر روی زمین می‌نشستند و زندگی ساده‌ای داشتند، اما در مقطعی به توصیه پزشکان از نشستن روی زمین منع شدند و از آن پس از صندلی استفاده می‌کردند، حتی در انجام تعقیبات نماز نیز این وضعیت رعایت می‌شد.

فضائلی در پایان با بیان اینکه این مسیر، مسیر ایستادگی برای عزت، شرافت و استقلال کشور است، گفت: ایستادگی برای سربلندی ایران و حفظ عزت ملت تا پای جان، مسئله کوچکی نیست و همه ما، به‌ویژه فعالان عرصه‌های مختلف از جمله هنر و رسانه، باید خود را در قبال این مسئولیت متوجه بدانیم و در پاسداشت این عظمت و استمرار این راه بکوشیم.

محمدرضا دوست‌محمدی، تصویرساز و گرافیست نیز خاطراتی را از دیدار با رهبر شهید و انتخاب اسم پسرش توسط ایشان برای حاضران تعریف کرد.

در ادامه احمد ابوالقاسمی، قاری قرآن نیز سخنرانی کرد. او با اشاره به یکی از خاطراتش به بیان جزئیاتی از انس دائمی رهبری با قرآن در بیت رهبری پرداخت و گفت: در فرصتی چند دقیقه‌ای خدمت فرزند ایشان، آقا مجتبی، رسیدم. صحبت به تلاوت قرآن کشیده شد. ایشان توضیح دادند که آقا از ساعت ۵ صبح که وارد دفتر کار می‌شوند، دستگاهی در آنجا قرار داده شده که با مجموعه‌ای از ۳۰ تا ۴۰ سی‌دی، تلاوت قرآن به‌طور مداوم پخش می‌شود و این صدا در تمام ساعات، حتی هنگام استراحت، قطع نمی‌شود.

او افزود: این میزان علاقه‌مندی تنها به شنیدن محدود نبود، بلکه رهبری شهید در مباحث تخصصی تلاوت نیز ورود دقیق داشتند. من که بیش از ۴۰ سال در جلسات و محافل قرآنی، به‌ویژه در ماه مبارک رمضان، حضور داشتم، بار‌ها شاهد این دقت‌ها بودم. حتی پیش می‌آمد که از طریق دفتر، به قاریان پیام می‌دادند و نکات دقیقی درباره بخش‌های ابتدایی یا انتهایی تلاوت یادآور می‌شدند؛ نکاتی که فهم و تسلط بر آنها، حاصل سال‌ها ممارست در این حوزه است.

این قاری قرآن با اشاره به یکی از تلاوت‌های خود در سال ۱۳۸۲ گفت: سوره «تغابن» را در محضر ایشان خواندم که با استقبال مواجه شد. ما معمولا از تعداد «احسنت»‌هایی که ایشان می‌گویند، متوجه کیفیت تلاوت می‌شویم؛ یک «احسنت» یعنی معمولی، اما وقتی «احسنت» و «بارک‌الله» تکرار می‌شود، یعنی تلاوت اثرگذار بوده است.

ابوالقاسمی افزود: دو سؤال همواره در ذهنم بود؛ یکی اینکه آیا تلاوتم با معنا همراه است یا صرفاً خوش‌صوتی است و دیگر اینکه آیا باید به‌تدریج از تلاوت فاصله بگیرم و به سمت مفاهیم بروم. جالب اینکه پیش از طرح این سؤالات، در دیدار با ایشان، پاسخ آنها را به‌نوعی دریافت کردم. در یکی از همین دیدارها، پس از تلاوت، فرمودند که هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله هست و جای رشد وجود دارد؛ نکته‌ای که برایم بسیار راهگشا بود.

او با بیان یکی از به‌یادماندنی‌ترین خاطرات خود گفت: پس از تلاوت سوره «جن» که از سوره‌های دشوار در قرائت است، با شوق به سمت ایشان رفتم. وقتی خم شدم، ایشان سرم را به سمت خود کشیدند و در حرکتی غیرمنتظره، چندین بار حنجره‌ام را بوسیدند. این رفتار برایم بسیار عجیب و در عین حال افتخارآمیز بود؛ اینکه رهبری با چنین جایگاهی و تسلطی بر قرآن، این‌گونه یک قاری را مورد تشویق قرار دهد. این لحظه، یکی از شیرین‌ترین و ماندگارترین خاطرات من از دیدار نزدیک با ایشان است.

محمدعلی مهدوی راد، قرآن پژوه نیز که سخنران پایانی مراسم بود با اشاره به خاطرات و تجربه‌های خود از محافل دینی و قرآنی، گفت: از اوایل دهه ۵۰ با این فضا آشنا شدم و در مقطعی در محضر مرحوم علی شریعتی بودم. در آن دیدار، بحث به جلسات آیت‌الله سید علی خامنه‌ای کشیده شد. وقتی پرسیدند آیا ایشان را می‌شناسم، پاسخ منفی دادم و همین موضوع سبب شد به جلسات ایشان در مشهد راه پیدا کنم.

این قرآن‌پژوه ادامه داد: بخش قابل توجهی از خاطراتم به دوران ریاست‌جمهوری و سپس رهبری ایشان بازمی‌گردد. در همان سال‌ها نیز از مرحوم دکتر شریعتی شنیدم که با احترام و علاقه از ایشان یاد می‌کردند و درباره جایگاه علمی و فکری‌شان سخن می‌گفتند.

مهدوی‌راد ادامه داد: عشق و انس ایشان با قرآن و نهج‌البلاغه کم‌نظیر است و این پیوند عمیق، در شیوه تفسیرشان به‌خوبی نمایان می‌شود.

او در تبیین رویکرد تفسیری آیت‌الله خامنه‌ای گفت: از آغاز تاریخ تفسیر، دو رویکرد اصلی وجود داشته است؛ یکی نگاه تمدنی و دیگری هدایت‌محور برای ساختن انسان. تفسیر ایشان، به‌گونه‌ای است که قرآن را به متن زندگی انسان می‌آورد و مخاطب احساس می‌کند آیات، ناظر به اکنون و زندگی روزمره اوست.

این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: بار‌ها در هنگام شنیدن سخنان ایشان، چنین احساسی داشتم که گویی قرآن بر زبان ایشان جاری است. از همین رو، برای بسیاری از هم‌نسلان من، ایشان تنها یک استاد نبودند، بلکه جایگاه «مراد» داشتند؛ جایگاهی فراتر از یک معلم یا مربی معمولی.

همچنین بخشی از سالن ورودی به نشان و تصاویری از شهدای دانش‌آموز مدرسه «شجره طیبه» میناب اختصاص داشت که در جوار آن هنرمندان مشغول خلق نقاشی‌هایی از رهبر شهید انقلاب بودند.

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت، سیمایی صراف وزیر علوم، معاونان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی، علی منتظری رئیس جهاد دانشگاهی، محمدعلی نادعلی‌زاده، مدیرعامل خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، مهرداد آگاهی، رایزن فرهنگی پیشین ایران در اتریش، زهرا بهروزآذر معاون زنان ریاست جمهوری، محمدعلی ابطحی، رسول صدرعاملی، فریده سپاه‌منصور، محمد شیری، الیاس حضرتی رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت، احمد مسجدجامعی وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمدمهدی اسماعیلی وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی، احمد احمدی تهیه‌کننده سینما، حسین فرحبخش تهیه‌کننده سینما، اتابک نادری بازیگر، انسیه شاه‌حسینی کارگردان، جهانبخش سلطانی، جعفر دهقان، محمد حاجی میرزایی مدیرعامل بنیاد بازی‌های رایانه‌ای، حامد جعفری رئیس بنیاد سینمایی فارابی، منوچهر شاهسواری دبیر ادوار جشنواره فیلم فجر، و... از جمله افراد حاضر در این مراسم بودند.