ریحانه عامل نیک، کارشناس الهیات | شهربانو، تاریخ نهفقط آنجا که منحصر به روایت جنگها و لشکرکشیهاست که در ثبت و ضبط زندگی دانشمندان و علما هم بیشتر در پی حفظ نام و نشان مردان بوده است. به همین علت، عجیب نیست که از زنان دانشمند حتی در امور دینی هم گاه تنها نام و نشان اندکی باقی مانده است و گاه حتی زمان تولد و مرگشان مشخص نیست. با وجود این، مشخص است که همین نام و نشان اندک مانند نوک صخره بلندی در پهنه اقیانوس است. چه اگر این زنان بسیار رفیع نبودند، در همین حد هم نامشان در تاریخ باقی نمیماند. یکی از این زنان بلندقامت در تاریخ شیعه، حکیمه دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام رضا (ع) است.
حکیمه به گواه کتب تاریخ از زنان برجسته شیعه در قرن دوم و سوم هجری قمری و یکی از افراد حاضر در زمان ولادت امام جواد بوده است. درباره جزئیات زندگی حکیمه اطلاعات چندانی در منابع تاریخی وجود ندارد. حتی تاریخ تولد و وفاتش ثبت نشده است، اما با توجه به اینکه هنگام تولد امام جواد (ع) حضور داشته، میتوان گفت سه امام را درک کرده است. به گفته بحرانی، حکیمه عمر طولانی کرده است، اما از تأهل یا تجرد ایشان ذکری در کتب تاریخ نیامده است.
آنچه مشخص است جایگاه علمی اوست. ایشان از برادر خود امام رضا (ع) روایت نقل کرده است و به گفته کارشناسان، از روایات نقلشده میتوان دریافت امام رضا (ع) او را به اسرارش آگاه کرده بوده است. بحرانی درباره ایشان گفته است: بانو حکیمه عالم و از بزرگان و عابدان و صالحان بودند و عمر طولانی داشتند.... ایشان صاحب نفوذ و عقل و درایت بودند و اعتبار و ارزش بسیاری در نزد ائمه معصومین (ع) و سایر سادات اهلبیت و مردم داشتند. در کتابهای اصول کافی، اثباتالهداه و بحارالأنوار روایاتی از حکیمهخاتون و زندگیاش نقلهای آمده است.