فیلم‌سازی کم‌بودجه انتخاب است نه اجبار | بحران سینمای کوتاه از فیلمنامه تا جشنواره‌ها

به گزارش شهرآرانیوز؛ در این نشست که با استقبال فیلم‌سازان جوان همراه بود، چهار فیلم کوتاه «دوبیتو» به کارگردانی دانیال محمودنیا، «زاک» علی خسروی، «لاری» میثم مرادی و «من خوبم نگران نباش» رضا پردل به نمایش درآمد و سپس با حضور حسن فیروزه مورد نقد و بررسی قرار گرفت. در ادامه، موضوع «فیلم‌سازی با بودجه محدود» محور گفت‌وگوی اصلی نشست شد.

حسین فیروزه فیلم‌ساز و کارشناس این نشست با نقد جدی جریان رایج تولید در سینمای کوتاه ایران، تأکید کرد که بحران اصلی این سینما نه کمبود امکانات، بلکه ضعف فیلمنامه، غلبه نگاه تقلیدی از تولیدات پرهزینه، سوءبرداشت از کارکرد جشنواره‌ها، گسترش فضای تبلیغاتی و شکل‌گیری نوعی «سانتیمانتالیسم تولید» در فضای فیلم‌سازی است. او فیلم‌سازی کم‌بودجه را نه یک اجبار، بلکه یک انتخاب آگاهانه و زیباشناختی دانست و بر ضرورت جهان‌بینی مستقل، مطالعه و تسلط کارگردان بر میزانسن تأکید کرد.

فیلم کم‌بودجه؛ انتخاب هنری، نه محدودیت مالی

فیروزه در آغاز صحبت‌های خود با رد برداشت رایج از فیلم‌سازی کم‌بودجه گفت: فیلم کم‌هزینه الزاماً به معنای ضعف نیست. این یک انتخاب است، نه اجبار. در سینمای جهان بسیاری از فیلم‌ساز‌ها آگاهانه این مسیر را انتخاب می‌کنند و اتفاقاً در معتبرترین جشنواره‌ها دیده می‌شوند.

او تأکید کرد: در ایران به‌دلیل رشد تولیدات پرهزینه در سینمای کوتاه، نوعی نگاه طبقاتی به تولید شکل گرفته که فیلم کم‌بودجه را از اساس کم‌ارزش تصور می‌کند، در حالی که مسئله اصلی نوع نگاه است نه میزان هزینه.

مشکل برخی از فیلم‌های سفارشی

در ادامه نشست و در واکنش به فیلم «زاک»، فیروزه گفت برخی آثار در سینمای کوتاه بیش از آنکه فیلم باشند، به آنونس یا پیام‌های مستقیم اخلاقی شبیه شده‌اند.

کارگردان فیلم کوتاه «مرخ» افزود: من با فیلم سفارشی مخالف نیستم، فیلم می‌تواند ارزش اخلاقی داشته باشد، اما باید فیلمنامه و ساختار داشته باشد. وقتی همه چیز مستقیم و سرراست می‌شود، فیلم از فرم خارج می‌شود.

کارگردان فیلم «مرخ» با اشاره به فیلم‌های مشابه در این فضا تأکید کرد که مشکل اصلی تکرار کلیشه‌هاست؛ شخصیت هست، اما قصه واقعی وجود ندارد.

افت کیفیت فیلمنامه و تغییر فضای سینمای کوتاه

در بخش دیگری از نشست، به دوره‌ای از سینمای کوتاه ایران اشاره شد که فیلم‌هایی مانند «شیهه»، «روتوش» و آثار مشابه با فیلمنامه‌های قوی تولید می‌شدند. فیروزه در پاسخ به این مقایسه گفت: الان هم فیلم خوب داریم، اما مشکل این است که فیلم بد زیاد شده و فیلمنامه‌ها ضعیف‌تر شده‌اند.

او تأکید کرد که تغییر اصلی نه در استعدادها، بلکه در نوع تولید، فشار‌های بیرونی و ورود نگاه حرفه‌ای سینمای بلند به سینمای کوتاه است.

سوءاستفاده از سینمای کوتاه برای پروانه ساخت

فیروزه بخش مهمی از نشست را به پدیده استفاده ابزاری از سینمای کوتاه برای دریافت پروانه کارگردانی اختصاص داد.

او توضیح داد: بعضی فیلم‌ساز‌ها فیلم کوتاه را فقط برای گرفتن مجوز فیلم بلند می‌سازند. بازیگران چهره، مدیر فیلمبرداری درجه یک و تیم‌های حرفه‌ای می‌آورند، اما فیلمنامه ضعیف است.

او این روند را یکی از دلایل فشار اقتصادی بر فیلم‌سازان مستقل دانست و گفت: رقابت نابرابر ایجاد شده است؛ جایی که فیلم‌ساز جوان برای دیده شدن مجبور می‌شود وارد مسابقه‌ای شود که اساس آن اشتباه است.

بحران جشنواره‌ها و توهم موفقیت

یکی از مفصل‌ترین بخش‌های نشست، نقد جشنواره‌ها و پخش بین‌الملل بود. فیروزه دراین باره گفت: ما با یک توهم موفقیت روبه‌رو هستیم. در حالی که پذیرفته شدن در هر جشنواره‌ای به معنی موفقیت نیست.

او با اشاره به تعدد جشنواره‌های غیرمعتبر افزود: بسیاری از این رویداد‌ها نه جایزه واقعی دارند، نه مسیر حرفه‌ای برای فیلم ایجاد می‌کنند.

او همچنین تأکید کرد که برخی شرکت‌های پخش، صرفاً با دریافت هزینه، فیلم‌ها را در چرخه جشنواره‌ها وارد می‌کنند بدون اینکه نتیجه واقعی برای فیلم‌ساز داشته باشد.

نقد فضای تبلیغاتی و اینستاگرامی سینمای کوتاه

فیروزه از گسترش «تبلیغات فیک» در سینمای کوتاه انتقاد کرد و گفت: بخشی از فیلم‌ها بیش از آنکه برای نمایش ساخته شوند، برای «پست اینستاگرامی» تولید می‌شوند.

او افزود: گاهی قبل از اینکه فیلم دیده شود، پوستر و تیزر آن بیشتر دیده شده است. این یعنی جابه‌جایی ارزش‌ها. این موضوع در نشست به‌عنوان یکی از نشانه‌های «سانتیمانتالیسم تولید» معرفی شد؛ یعنی تمرکز بر احساس نمایش به جای خود اثر.

استقلال فیلم کوتاه در برابر سینمای بلند

فیروزه با تأکید بر استقلال فیلم کوتاه گفت: فیلم کوتاه مقدمه سینمای بلند نیست. یک اثر مستقل است.

او افزود: نگاه ابزاری باعث شده بسیاری از فیلم‌ها به‌جای ساخت اثر مستقل، تبدیل به رزومه یا سکوی پرتاب شوند.

اهمیت اقلیم، زیست و فراموشی هویت محلی

در بخش مهمی از نشست، فیروزه به مسئله «زیست بومی» اشاره کرد و گفت: فیلم‌سازان از اقلیم خود فاصله گرفته‌اند.

او با مثال‌هایی از خراسان، کرد‌های منطقه، زاگرس و منابع طبیعی منطقه گفت: ما اطراف خودمان را نمی‌بینیم. از زیست واقعی‌مان فاصله گرفته‌ایم و درگیر کلیشه‌ها شده‌ایم.

فیروزه همچینین تأکید کرد که ضعف اصلی بسیاری از فیلم‌ها نبود کارگردانی است. او گفت: کارگردانی فقط جابه‌جایی دوربین نیست. میزانسن یعنی طراحی کامل صحنه.

او افزود: در بسیاری از فیلم‌ها، مدیر فیلمبرداری عملاً نقش کارگردان را ایفا می‌کند و نتیجه این است که فیلم هویت کارگردانی ندارد.

اهمیت عکاسی و نقد در شکل‌گیری نگاه فیلم‌ساز

یکی از نکات مطرح شده در نشست، تأکید بر عکاسی به‌عنوان ابزار ذهنی فیلم‌ساز بود.

فیروزه در این باره گفت: فیلم‌سازی کم‌بودجه بدون نگاه عکاسانه دشوار است و عکاسی به فیلم‌ساز یاد می‌دهد چگونه قاب ببیند و انتخاب کند.

او همچنین تأکید کرد: مطالعه نقد فیلم ضروری است و فیلم‌ساز باید دید خود را با تحلیل منتقدان اصلاح کند، نه فقط برداشت شخصی.

چالش سوژه‌های گل‌درشت و تأکید بر موقعیت انسانی

فیروزه با اشاره به سینمای جهان گفت: فیلم‌های مهم درباره یک انسان ساخته شده‌اند، نه میلیون‌ها انسان.

او تأکید کرد که سینما در موقعیت‌های کوچک انسانی معنا پیدا می‌کند و فیلم‌ساز نباید به سمت سوژه‌های بزرگ و شعاری برود.

تجربه، آزمون و خطا و نقش انجمن سینمای جوان

در پایان نشست، فیروزه انجمن سینمای جوان را یک فرصت مهم دانست، اما تأکید کرد مسیر فیلم‌سازی بدون تجربه ممکن نیست.

او گفت: حتی با بودجه خیلی کم هم می‌شود فیلم ساخت. مهم این است که تجربه کنید.

او افزود: فیلم‌ساز باید در نهایت به یک جهان شخصی برسد و تقلید از دیگران در بلندمدت باعث حذف او از سینما می‌شود.