توسعه زیرساخت‌‌های زیارت در مشهد برای میزبانی کریمانه

به گزارش شهرآرانیوز؛ ایستگاه استقبال از زائر تنها ارائه یک خدمت ساده در ابتدای شهر نیست، بلکه شیوه مؤثری برای مدیریت جمعیت، افزایش کیفیت تجربه زیارت، تقویت هویت مذهبی و افزایش حضور زائران است.

در سال‌های گذشته همواره بخش‌های مختلف مدیریتی شهر، در‌راستای پذیرایی از میهمانان امام‌رضا (ع) ایستگاه‌های استقبال از زائر را در ورودی‌های شهر برپا می‌کردند، مسئله‌ای که شهردار مشهد درباره آن معتقداست که این زیرساخت‌ها نه فقط برای دوره حاضر بلکه با تدبیر شورا و شهرداری، برای دوره‌ها و سال‌های آینده نیز تدارک دیده شده است.

تلاش برای تحقق میزبانی کریمانه

در این باره محمدرضا قلندر شریف، در گفت‌و‌گو با شهرآرا بر یک اصل مهم به عنوان هدف مدیریت شهری برای توسعه زیرساخت‌های زیارت اشاره می‌کند.

میزبانی رسم و سنت حسنه مشهدی‌ها است و از هر نظر در این رسم مبارک، سرآمد کشور هستند. مدیریت شهری مشهد نیز تمام تلاش خود را برای میزبانی کریمانه از زائران بارگاه منور رضوی به کار گرفته است.

هر چقدر که این زیرساخت‌ها افزایش یابد و به هر میزان که ریل‌گذاری برای برنامه‌های آینده میزبانی، دقیق‌تر و حساب‌شده‌تر باشد، مدیریت شهری تکلیف مشخص‌تری برای تحقق میزبانی کریمانه خواهد داشت. در دوره اخیر مدیریت شهری، بیشتر از هر دوره دیگری برای میزبانی از زائران، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری کردیم تا زائران با کرامت بیشتر و بدون دغدغه به زیارت بپردازند.

بزرگ‌ترین ایستگاه استقبال از زائر کشور

اما افتتاح نخستین ایستگاه دائمی استقبال از زائر در کشور که اوایل هفته جاری اتفاق افتاد، خدمات متفاوت شهرداری مشهد به زائران را بیشتر از گذشته بر سر زبان انداخت.

سیدجلیل‌بامشکی، معاون زیارت و گردشگری سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد نیز در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما، از تلاش مدیریت‌شهری دوره ششم برای توجه به توسعه بستر زیارت در مشهد همراه با تسهیل و توسعه زیرساخت‌ها می‌گوید.

مشهد، سرآمد مهمان‌نوازی در کشور

پاسداشت زائر حضرت‌رضا (ع) همان سیره ایشان در مهمان‌نوازی است که روایات زیادی نیز درباره آن وجود دارد. مشهد از گذشته سرآمد مهمان‌نوازی بوده و با اقداماتی که مردم و مدیریت‌شهری در عرصه مهمان‌نوازی انجام می‌دهند، باعث شده است خاطرات بسیاری در ذهن ساکنان شهر‌های دیگر برجا بماند.

توجه ویژه مدیریت شهری به حوزه زیارت

در دوره ششم مدیریت‌شهری یکی از اولویت‌های مدنظر اعضای شورای‌اسلامی‌شهر و شهردار مشهد، توجه ویژه به موضوع زیارت و زائر در همه جنبه‌ها و نه‌فقط میزبانی و مهمان‌نوازی است. حتی به‌واسطه اقتصاد زیارت و تأثیری که در شبکه پویای شهر و اشتغال‌زایی و توسعه مدنظر همه مسئولان داشت هم برنامه‌هایی تدوین و در دستور‌کار قرار گرفت.

یکی از مهم‌ترین این اقدامات، ایجاد زیرساخت بود. مشهد خوشبختانه زیرساخت‌هایی خوبی در حوزه زیارت دارد، چه در حوزه اسکان که بیشترین هتل‌ها و مراکز رسمی اقامتی کشور در این شهر قرار دارد و چه در حوزه حمل‌ونقل، اتفاقات خوبی در مشهد افتاده است. به‌عنوان‌مثال، یکی از این اقدامات، اتصال خطوط ورودی از پایانه، راه‌آهن و فرودگاه به حرم‌مطهر‌رضوی، به‌وسیله مترو است. این امر در تسهیل زیارت و اکرام زائران مؤثر است.

دومین ایستگاه دائمی در جاده قوچان

یکی از اقداماتی که در‌این‌راستا انجام گرفت، احداث ایستگاه دائمی استقبال از زائر محور نیشابور به مشهد بود. این محور شلوغ‌ترین ورودی زائر به مشهد را دارد. کلنگ‌زنی شد و در‌همین‌دوره هم به بهره‌برداری رسید. در حال انجام مطالعات اولیه برای احداث ایستگاه دیگری در محور قوچان هستیم. البته در این محور ایستگاه داشتیم و آن را تقویت کردیم، اما درصدد احداث مرکزی شبیه ایستگاه شهید محمدزاده هستیم.

از این موارد قطعا در آینده به‌عنوان برند‌های شهر مشهد در حوزه زیارت یاد خواهد شد. در گذشته ایستگاه داشتیم، اما موقت بود و در ایام خاص نوروز، دهه کرامت، پایان دهه صفر یا ایام پایانی تابستان فعال بود، اما ایستگاه استقبال از زائر شهید‌محمدزاده اولین و فعلا بزرگ‌ترین در نوع خود در کل کشور است.

ساخت این ایستگاه را با اعتبار حدود ۱۵۰‌میلیارد تومان از سال‌۱۴۰۰ آغاز کردیم و همان‌گونه که مردم از اخبارش مطلع شدند، اوایل همین هفته به بهره‌برداری رسید. متراژ این ایستگاه ۱۳‌هزار مترمربع و زیربنایش ۴‌هزار مترمربع است؛ در ۳ طبقه ایجاد شده است و از جمله امکانات آن می‌توان به ۱۸‌چشمه حمام، ۳۸‌چشمه سرویس بهداشتی، پارکینگ برای ۱۲۵‌خودرو، سالن پذیرایی، نمازخانه، اتاق‌های استراحت و خدمات فرهنگی، حمام، سرویس بهداشتی، اتاق‌های ویژه ارائه خدمات درمانی و اورژانس، سالن چندمنظوره و... اشاره کرد.

حضور پررنگ تشکل‌ها در ایستگاه استقبال از زائر

طبعا این مکان برای اسکان پیش‌بینی نشده و به‌عبارتی فقط ایستگاه استقبال و پذیرایی از زائران و اطلاع‌رسانی است. در گذشته مکانی نداشتیم که یکی از نماد‌های استقبال از زائر باشد و در آنجا به زائر خوشامد بگوییم؛ همچنین در بخش‌هایی از ایستگاه نمایندگان نهاد‌ها مستقر هستند و برخی دیگر در اختیار تشکل‌های مردمی است تا کار پذیرایی و راهنمایی زائر را انجام دهند.

نماینده کمیته اسکان هم حضور دارد که برای اسکان موقت، ارزان‌قیمت و دائم و رسمی به زائران کمک می‌کند. دستگاه‌های خدمت‌رسان دیگر مانند علوم‌پزشکی و هلال‌احمر در آنجا حضور دارند و به زائران خدمت‌رسانی می‌کنند؛ همچنین نمایشگاه مفهومی خواهیم داشت که بخشی سیره حضرت‌رضا (ع) است و در بخش دیگری نیز آشنایی با تاریخچه حرم‌مطهر و شهر مشهد در اختیار زائران قرار می‌گیرد.

خدمت تشکل‌های مردمی نیز از جنس راهنمایی است و در ایام خاص به آنها غرفه می‌دهیم و در طول سال فضایی را فراهم می‌کنیم که اگر در ایام عادی سال هم تمایل به انجام خدمات به زائران داشتند، در این ایستگاه مستقر شوند.

کیوسک‌های هوشمند برای اطراف حرم

به‌جز اقدام شاخص برای ایجاد ایستگاه‌های دائم استقبال از زائر، برنامه‌های دیگری هم برای تکریم زائران امام‌رضا (ع) داریم. به‌عبارتی، افتتاح این ایستگاه آغاز مسیر است. علاوه بر ایجاد ایستگاه استقبال از زائر در محور قوچان، پرداختن به سازه پایگاه‌های استقبال از زائر در اطراف حرم‌مطهر -که قدمت پانزده‌ساله دارند- در برنامه‌ریزی و افق مدیریت‌شهری است، و اکنون سازه‌هایی طراحی کرده‌ایم که در نوع خود المان‌های مفهومی شهر رضوی و اسلامی است.

با احداث این موارد، ۱۰‌پایگاه هوشمند در اطراف حرم خواهیم داشت تا اگر راهنمای ما حضور نداشت، زائر بتواند اطلاعات موردنیاز را دریافت کند و از زیبایی یک المان شهری و فرهنگی نیز لذت ببرد. در کنار آن سامانه mizban.mashhad.ir را راه‌اندازی کردیم.

در این سامانه هم همه نیازمندی‌های زائران، اعم از معرفی مراکز تفریحی و تاریخی شهر به‌عنوان مکمل زیارت و هم رزرو بلیت و اسکان و سایر نیازمند‌ی‌ها تأمین می‌شود. حتی تاریخچه مشهد روی آن سامانه قرار گرفته است و رویداد‌های مرتبط با زائر هم در این سامانه منتشر می‌شود.

ارتقای سطح کیفیت خدمات به زائران

یکی دیگر از موضوعات که برای مدیران شهری اولویت بوده است، ریل‌گذاری در حوزه زیارت است. برای اینکه گفتمان زیارت پررنگ شود و بتوانیم کیفیت خدمات فرهنگی و رفاهی را بیشتر کنیم، پیشنهاد دادیم و ستاد دهه آخر صفر تشکیل شد. قبلا در زمان اوج حضور زائران در مشهد ستاد مناسبت‌ها را داشتیم، اما کار در این ستاد به‌صورت محدود انجام می‌شد.

اما ستاد دهه آخر صفر را با ریاست شهردار مشهد و از سال‌۱۴۰۱ با فعالیت ۷‌کمیته آغاز کردیم. علاوه بر فعالیت در طول سال، در ایام خاص نیز کمیته‌های یاد‌شده فعال می‌شوند و این ستاد باعث شده است سطح کیفیت خدمات ما ارتقا پیدا کند.

«قرار زیارت» با ۲۵ سرویس روزانه تا حرم رضوی

یکی دیگر از اقدامات ما، تشکیل دبیرخانه شهر‌های زیارتی با محوریت مشهد است که علاوه بر هم‌افزایی میان شهر‌های قم، شیراز، کاشان و شهرری با مشهد، باعث شده است که موضوع زیارت در اولویت مدیران شهری قرار بگیرد. یکی دیگر از اتفاقات مبارک، قرار زیارت برای شهروندان مشهدی است. به مشهدی‌ها ۵‌دستگاه اتوبوس اختصاص داده‌ایم و هر‌روز هفته حتی روز‌های جمعه از مساجد محوری شهر به حرم‌مطهر سرویس‌دهی انجام می‌شود.

این اتوبوس‌ها مناسب‌سازی و فضاآرایی شده‌اند و به‌عنوان نمونه رادیو‌زیارت در آنها پخش می‌شود و احادیث داخلشان نصب شده است. در ایام خاص همچون ایام زیارتی، این سرویس‌ها را افزایش می‌دهیم. البته این ۵‌دستگاه به معنی ۵‌سرویس نیست، بلکه روزانه بین ۲۰‌تا‌۲۵‌سرویس توسط این اتوبوس‌ها در مسیر حرم‌رضوی انجام می‌شود.

رشد ۲ برابری المان‌های دائمی زیارت

معاونت فرهنگی المان‌های زیارتی بسیاری در ۲ بخش موقت و دائم دارد، اما ساخت و جانمایی این المان‌ها در دوره فعلی به اوج رسید. در این دوره المان‌های بسیار‌خوبی ایجاد شد. مواردی همچون المان دروازه بهشت در ورودی محور قوچان و المان ضامن‌آهو (ع) در پایانه مسافربری بسیار زیبا‌ست و مورد‌استقبال قرار گرفت. علاوه بر المان‌های موقت که بسیار زیادند، ایجاد المان‌های دائمی رشد خوبی داشته و در دوره اخیر مدیریت‌شهری تقریبا ۲ برابر شده‌است.

تقویت نقش مردم به‌عنوان خادمان افتخاری را در دوره اخیر هم مدنظر داشتیم تا نقش دستگاه‌های دولتی و مدیریت‌شهری را از لحاظ عملیات اجرایی و متولیگری کم و نقش مردم و تشکل‌ها را در این عرصه پررنگ‌تر کنیم. به‌عنوان نمونه «باشگاه مانا» برای عضویت نوجوانانی است که نقش اجتماعی می‌گیرند و در حوزه فرهنگ میزبانی و خدمت به زائران، در قالب خدمت در چای‌خانه قاسم‌بن‌الحسن (ع) و همچنین برای ارائه بیش از ۱۵‌خدمت دیگر ایفای نقش می‌کنند.

پس از بررسی متوجه شدیم در حوزه کتاب و فیلم کوتاه در حوزه فرهنگ میزبانی کمتر کار شده است و پویشی را به‌راه انداختیم به نام «روایت‌های واقعی از حضرت‌رضا (ع)» تا این روایت‌ها از سراسر کشور برای ما ارسال شود. با یکی از نویسندگان خوب کشور هم صحبت کردیم و ۲۲‌داستان کوتاه در قالب کتابی با عنوان «قدمت بر چشم» منتشر کردیم که اکنون به چاپ پنجم رسیده است. همین‌طور یک رمان با عنوان «در سایه‌سار خورشید» در مورد فرهنگ میزبانی منتشر شد.

چند فیلم کوتاه هم در حوزه فرهنگ میزبانی تولید کرده‌ایم. علاوه‌بر‌این موارد، کاربرگ‌هایی را برای اقشار مختلف طراحی کردیم که در مجموعه‌های مختلف همچون مراکز اقامتی تولید شده است. ۱۴‌کاربرگ برای ۱۴‌مجموعه مختلف که به‌صورت درس‌واره در اختیار اتحادیه‌ها قرار گرفت تا به اعضا تدریس کنند. کتاب «مهمان خورشید» هم در راستای فرهنگ میزبانی به زیور طبع آراسته شد.

همراهی برای ساخت زائرسرا‌های ارزان‌قیمت

در بخش‌های مختلف فرهنگ میزبانی، در دوره‌های گذشته غفلت‌هایی صورت گرفته بود که یکی از آنها در ساخت ایستگاه‌های استقبال از زائر بود. اولین ایستگاه به لطف خدا احداث شد و دومین هم در دستور ساخت است. البته افق ما داشتن ۴‌ایستگاه دائم در هر ۴ ورودی شهر است.

یکی دیگر از حوزه‌هایی که جای کار دارد، مسئله زائرسرا‌های ارزان‌قیمت است. شهرداری هم در این حوزه تسهیلگری کرده است. شورای‌اسلامی‌شهر در دوره‌های گذشته مشوق‌های خوبی داشت برای افرادی که بنا دارند چنین فضا‌هایی احداث کنند. با آنها همراهی شد و زمین و پروانه رایگان در اختیارشان قرار گرفت. اما هنوز بیش از نیمی از پروژه‌های آن‌دوره به نتیجه نرسیده است. در این دوره سعی کردیم با کاهش عوارض و سهم شهرداری، مساعدت بیشتری به سازندگان برسانیم.

۲۰۰ میلیارد تومان برای زیرساخت‌های زیارت

توسعه زیرساخت‌های زیارت به اعتبار نیاز دارد. در دوره‌های گذشته هم اعتبار وجود داشت، اما در این دوره اعتبارات این حوزه چندبرابر شد. در سال اول حضورم در این معاونت اعتبار کمی داشتیم، اما سال دوم این اعتبار حدود ۵‌برابر شد. این افزایش درخواست ما بود و برای شورای‌اسلامی‌شهر هم طرح توجیهی تقدیم کردیم. اعضای شورا هم اولویتشان زیارت بود و پذیرفتند.

در سال‌های بعد از آن هم این اعتبار دست‌کم ۲ برابر شد و امسال بعد از ۴ سال، این رقم به بیش از ۲۰۰‌میلیارد تومان رسیده و دست ما برای انجام خدمات بیشتر بازتر شده است. در نهایت سیاست‌های ما توسعه پایدار و هوشمند در حوزه زیارت، نگاه جامع به چرخه زیارت، هم‌افزایی و مشارکت بین‌بخشی با نهاد‌ها و افزایش مشارکت مردمی است.