حماسه صلح، خرد و هویت ملی در شاهنامه

به گزارش شهرآرانیوز؛ علیرضا قیامتی، در آیین رونمایی از دو کتاب درباره ابوالقاسم بختیار و هلن جفریز بختیار، با اشاره به غفلت فرهنگی نسبت به این دو چهره گفت: ما از ابوالقاسم بختیار و هلن جفریز به لحاظ فرهنگی غفلت کرده‌ایم. درباره جایگاه پزشکی و خدماتشان گفته شده، اما بخش فرهنگی آنها در خراسان کمتر دیده شده است.

وی افزود: برای من بسیار عجیب بود که تازه در سال ۹۷ یا ۹۸ متوجه شدم دکتر ابوالقاسم بختیار و هلن جفریز در آرامگاه فردوسی به خاک سپرده شده‌اند. این برای منِ شاهنامه‌پژوه ناگوار بود که چنین موضوعی تا این اندازه پنهان مانده باشد.

او ادامه داد: اینکه ابوالقاسم بختیار به خاطر عشق به شاهنامه وصیت می‌کند کنار فردوسی دفن شود، مهم است؛ اما مهم‌تر این است که هلن جفریز هم شیفته فرهنگ ایران شده بود. او فقط عاشق همسرش نبود، عاشق فرهنگ ایران‌زمین شده بود.

توس؛ حماسی‌ترین شهر جهان که کمتر شناخته شده است

قیامتی با تأکید بر جایگاه توس اظهار کرد:توس حماسی‌ترین شهر جهان است. هیچ شهری در جهان نیست که این همه حماسه‌خیز باشد.

وی با انتقاد از کم‌توجهی به معرفی این ظرفیت گفت: چرا ما توس را کمتر می‌شناسیم؟ چرا از کیلومتر‌ها قبل اعلام نمی‌کنیم که به حماسی‌ترین شهر جهان نزدیک می‌شوید؟ چند درصد حتی زادگاه فردوسی، یعنی پاژ را می‌شناسند؟

 حماسه صلح و خرد

این شاهنامه‌پژوه در ادامه با تبیین ماهیت شاهنامه گفت: شاهنامه پیش از آنکه کتاب جنگ باشد، حماسه صلح است. صلح‌آمیزترین حماسه‌ای که جهان می‌تواند داشته باشد، شاهنامه است.

وی افزود: کتابی که با ستایش خرد آغاز می‌شود، محدود به یک ملت نیست. فردوسی هزار سال پیش، پیش از رنسانس، در ستایش خرد سخن گفته است.

او تأکید کرد: در شاهنامه، خرد زیربنای همه چیز است؛ خرد زیربنای اخلاق است و اخلاق زیربنای دین. انسان خردمند دروغ نمی‌گوید، کینه ندارد و اهل مدارا و بخشایش است.

دادگری در شاهنامه

قیامتی شاهنامه را «نامه دادگری» دانست و گفت: هیچ کتابی در جهان به اندازه شاهنامه از داد و دادگری سخن نگفته است.

وی افزود: حتی رستم در برابر دشمن خود تردید می‌کند که نکند حق با او نباشد. این اوج دادگری است و نظیر آن را در حماسه‌های دیگر نمی‌بینید.

دفاع، نه کشورگشایی

او با اشاره به مفهوم جنگ در شاهنامه گفت: در شاهنامه هیچ‌گاه ایرانیان آغازگر جنگ نیستند و اگر هم جنگی را آغاز کنند، نکوهیده است. جنگ‌های شاهنامه دفاعی است.

وی ادامه داد: ایرانیان نه برای کشورگشایی، نه برای قدرت‌طلبی و نه برای گسترش دین، جنگ را آغاز نمی‌کنند؛ اما وقتی ایران مورد هجوم قرار می‌گیرد، با تمام وجود از آن دفاع می‌کنند.

ایران نقطه پیوند همه ایرانیان در شاهنامه

قیامتی با تأکید بر مفهوم ایران در شاهنامه اظهار کرد: همه‌چیز در شاهنامه ایران است. پهلوانان برای ایران‌اند، شهریاران برای ایران‌اند و فرمانروایی که در اندیشه ایران نباشد، شایسته فرمانروایی نیست.

او افزود: ایران چیزی است که می‌تواند همه ما را با هر سلیقه، دین و نگرشی کنار هم جمع کند.

وی با اشاره به تصویر وحدت ملی در شاهنامه گفت: در شاهنامه می‌بینیم که از بلوچستان، سیستان، گیلان، آذربایجان، خراسان و کرمان سپاه برای دفاع از ایران گرد هم می‌آیند. این تصویر بی‌نظیر است.

رستم و آشیل دو نگاه متقاوت به قهرمان

این پژوهشگر در ادامه با مقایسه شاهنامه با حماسه‌های غربی گفت: در شاهنامه، قهرمان برای ایران از خود می‌گذرد. رستم وقتی نام ایران را می‌شنود، از خشم خود می‌گذرد و بازمی‌گردد.

او افزود:، اما در ایلیاد، آشیل وقتی سهمش از غنیمت کم می‌شود، قهر می‌کند و حتی آرزوی شکست سپاه خود را دارد. این تفاوت نگاه است.

حتی دشمن نیز حرمت دارد

قیامتی با اشاره به اخلاق جنگ در شاهنامه گفت: در شاهنامه حتی در جنگ هم اصول انسانی رعایت می‌شود. وقتی دشمن شکست می‌خورد، ایرانیان دستور می‌گیرند شهر را ترک کنند، به غیرنظامیان آسیب نزنند، زخمی‌ها را درمان کنند و به کشته‌ها احترام بگذارند.

وی تأکید کرد: اینها درخشان است و نظیر آن را در ادبیات جهان به‌سختی می‌توان یافت.

شاهنامه کتابی برای زندگی شرافتمندانه

او شاهنامه را منبعی برای آموزش سبک زندگی دانست و گفت: شاهنامه به ما زندگی شرافتمندانه می‌آموزد؛ می‌آموزد که در برابر بیگانه تسلیم نشویم و عزت خود را حفظ کنیم.

قیامتی در پایان با اشاره به جایگاه هویت‌ساز شاهنامه گفت: شاهنامه هم‌زمان درس میهن‌دوستی، انسانیت، صلح، مدارا، خردورزی و دادگری می‌دهد.

وی افزود: در شاهنامه حدود ۱۷۰۰ بار از ایران و ایرانی نام برده شده است. این نشان می‌دهد فردوسی آگاهانه در پی حفظ هویت ایران بوده است.

او ادامه داد: فردوسی همه زندگی خود را برای شاهنامه گذاشت و حتی در بیماری نگران ناتمام ماندن شاهنامه بود، نه زندگی خود.

این شاهنامه‌پژوه در پایان با اشاره به بهبود شرایط در سال‌های اخیر گفت: خوشبختانه در سال‌های اخیر این غفلت‌ها کمتر شده و توجه بیشتری به شاهنامه می‌شود و اگر این مسیر ادامه پیدا کند، بسیار ارزشمند خواهد بود.