دکتر زهرا داورپناه، عضو هیئتعلمی پژوهشکده زن و خانواده | شهربانو، صحبتهای من درباره بیانات رهبر شهید انقلاب در دیدار هزاران نفر از زنان و دختران در تاریخ ۱۲ آذر سال گذشته است. این دیدار در ادامه قرار سالانه و اختصاصی بانوان کشور با رهبرشهید برگزار شد و در آغاز آن تعدادی از بانوان نخبه و نیز خانواده شهدای جنگ ۱۲ روزه سخنرانی کردند.
رهبر شهید در ابتدا از این بانوان تقدیر و سپس به مناسبت ایام ولادت حضرت زهرا (س) نکاتی درباره ایشان ذکر میکردند: «حضرت صدیقه طاهره (س) مانند سایر معصومین، انسانی کامل و عرشی هستند. ایشان در همه ابعاد زندگی، عبادت، ایثار، تابآوری در سختیها، در دفاع شجاعانه از حق مظلوم؛ در تبیین حقایق و روشنگری؛ در فهم و عمل سیاسی. ببینید، اینها همه خصوصیات فاطمه زهرا (س) است. به عنوان یک زن و دارای جنسیت زنانه، در خانهداری، در شوهرداری، در فرزندپروری؛ کسی مثل زینب (س) را پرورش میدهد و به وجود میآورد، کسی مثل امام حسین (ع) و امام حسن (ع) را در آغوش خودش تربیت میکند.»
با توجه به همین نکات در طلیعه بحث، افق مدنظر رهبر شهید برای زنان روشن میشود و واضح است که ایشان، حضرت فاطمه (س) و زنان شاخص را "استثنا" تلقی نمیکنند و اتفاقا آنان را شاخص و افق زیست زن مسلمان میدانند. این نگاه روشن و پویا به زنان در مباحث بعدی نیز روشن میشود. به نظر رهبر شهید در بین موضوعهایی که در مورد جنس زن باید مطرح بشود، دو موضوع مهمتر از همه است: یکی «شأن زنان» و دیگری «حقوق زنان». در حالی که متأسفانه برخی از جریانهای مذهبی و انقلابی، گرفتار حقهراسی در زمینه زنان هستند و هر سخنی از حقوق زنان را جفا به خانواده میدانند، رهبر شهید انقلاب با تأسی به رویکرد قرآنی، از بیان حق ابا ندارند. ایشان فهرستی از نکات قرآنی درباره زن را ارائه میدهند:
مِن ذَکَرٍ وَ اُنثیٰ: بر اساس آیه اِنّا خَلَقناکُم مِن ذَکَرٍ وَ اُنثیٰ، زن و مرد در پیدایش حیات و تاریخ بشر برابر هستند.
رتبهای یکسان: بنا بر آیه وَ مَن یَعمَل مِنَ الصّالِحاتِ مِن ذَکَرٍ اَو اُنثیٰ وَ هُوَ مُؤمِن، زن و مرد برای وصول به هدف و رتبهای یکسان خلق شدهاند و ایمان و عمل صالح، نجات بخش هر دو است.
مقامات عرشی: راه دستیابی به کمالات معنوی و ابزارهای آن بر زن و مرد به یکسان باز است. بر اساس اِنَّ المُسلِمینَ وَ المُسلِماتِ وَ المُؤمِنینَ وَ المُؤمِناتِ وَ القانِتینَ وَ القانِتاتِ وَ الصّادِقینَ وَ الصّادِقاتِ وَ الصّابِرینَ وَ الصّابِراتِ وَ الخاشِعینَ وَ الخاشِعاتِ وَ المُتَصَدِّقینَ وَ المُتَصَدِّقاتِ وَ الصّائِمینَ وَ الصّائِماتِ وَ الحافِظینَ فُرُوجَهُم وَ الحافِظاتِ وَ الذَّاکِرینَ اللَهَ کَثیراً وَ الذَّاکِرات، زن و مرد واجد این اوصاف، مورد توجه خداوند و لایق وصول به مقامات عرشی هستند.
حرکت و پیشرفت: بنا بر منطق قرآنی وَ لَهُنَّ مِثلُ الَّذی عَلَیهِنّ، حقوق متقابل زنان و مردان برابر است و همانند عالم معنوی، زنان میتوانند در عرصههای مادی مثل سیاست، کسبوکار، فعالیت اجتماعی و... حرکت و پیشرفت کنند. البته در عین وجود این برابریها، در ارتباط میان زن و مرد محدودیتهایی برای مهار کشش جنسی، مانند حجاب زن، پوشش مرد، رعایت فاصله جسمی، تشویق به ازدواج و مانند آن وضع شده است. فقدان این مهار به انحطاط و فسادهای سازمان یافتهای منجر میشود که در غرب وجود دارد. به این ترتیب «در نگاه اسلام، زن و مرد دو عنصر متعادل انسانیاند؛ کاملا متعادل، با مشترکات بسیار زیاد و برخی خصوصیات متفاوت که بر حسب ساخت جسمانی» و برای همکاری در خانواده است. زن، مرد و فرزندان در خانواده حقوق متقابلی دارند که رهبر شهید به برخی موارد اشاره میکنند: اولین حق زنان، عدالت در خانواده و اجتماع است که تأمین آن بر عهده افراد و حاکمیت است، حفظ امنیت زنان، حفظ کرامت زنان: رهبر شهید در توضیح این موارد به آیات قرآن و احادیث استناد میکنند؛ بنابراین مطالعه تفصیلی این متن و موارد مشابه آن برای دانشپژوهان مطالعات زنان بسیار راهگشا است، برابریهای مالی و نبود تبعیض مادی مانند برابری دستمزد در برابر واحد کار مساوی، حق بیمه برای زنان شاغل، بیمه زنان سرپرست خانواده، مرخصیهای ویژه زنان
ایشان حقوق خانوادگی زنان را نیز مورد تأکید قرار میدهند:
حق و نیاز زنان نسبت به محبت و تأکید روایات بر ابراز محبت صریح همسر، حق خشونت که البته در غرب بسیار مورد نقض قرار میگیرد و حق پیشرفت، تحصیل و اشتغال
موارد دیگری مانند کمک همسران به زحمات در فرزندآوری، عدم تحمیل کارهای خانه، تقدیر از مدیریت اقتصادی خانه علیرغم مشکلات اقتصادی و موارد متعدد دیگر در اسلام ملحوظ است، در مقابل سرمایهداری غربی هویت زن را مغلوب مردان میخواهد و به زن به عنوان وسیلهای مادی مینگرد. جنجالهای اخیر در آمریکا یک نشانه از فرهنگ شیانگاری زنان است. «تخریب بنای خانواده، کودکان پدرنشناس، کاهش نسبتهای خانوادگی، تخریب بنای خانواده، باندهای شکار دختران جوان، ترویج روزافزون بیبندوباری جنسی به نام آزادی! شاید یکی از بزرگترین گناهان منطق و فرهنگ سرمایهداری غرب این است که اینهمه کار خلاف را انجام میدهد، اسمش را میگذارد آزادی!» نکته مهمی که رهبر شهید در این بخش به آن اشاره میکنند، آسیبشناسی مفاهیم وارداتی و ظاهرا فاخری است که در واقع به ترویج آلودگیهای سرمایهداری خدمت میکند.
عملکرد جمهوری اسلامی در حوزه زنان، برهانی قاطع در ردّ افسانههای غربی و اثبات دیدگاه اسلامی است. «هیچ وقت در ایران این تعداد زن دانشمند، زن متفکر نداشتهایم؛ این تعداد افرادی که میتوانند فکر پوینده ارائه بدهند، راهکار ارائه بدهند، نداشتهایم؛ هیچ وقت. نه که این مقدار نداشتیم، [بلکه]یکدهمِ این را هم نداشتیم؛ میتوانم بگویم یکصدمِ این را هم نداشتیم.» این پیشرفتها همه توسط زنان مسلمان و مقیّد رقم خورده است. نکته جالب این است که در پایان رهبر شهید، طرح نظریه اسلامی در حوزه زنان را "بهترین ترویج اسلام" بالاخص برای بانوان ذکر میکنند. تبیین و بازسازی این نظریه با مراجعه به میراث اسلامی و به خصوص دریافتهای رهبر شهید از قرآن و روایات میتواند موضوع دهها فعالیت علمی و پژوهشی نورانی باشد، انشاءا....