به گزارش شهربانو، گوشی را برمیداری و عکسها را ورق میزنی. اگر به دلت نچسبید، صفحه را عوض میکنی. چرخی در فروشگاه بعدی میزنی. فاصلهاش برای تو حتی یک قدم هم نیست. همهجا را با چند انگشت میچرخی! سؤالهایت را میپرسی. اگر خوشت آمد، سفارش میدهی. اگر هم نه، گوشی را میبندی و سری به قابلمه خورش میزنی و چایت را مینوشی. امروز بازارت را رفته و دورت را زدهای! مدلهای جدید را دیدهای در حالی که توی ترافیک نبودهای و حتی یک هزارتومانی بابت کرایه راه نپرداختهای. تازه، ناهارت هم حاضر و آماده است!
به نظر کارشناسان فضای مجازی، کرونا اگرچه خیلی چیزها بهویژه خیلی از کسبوکارها را به هم ریخت و ویران کرد، با امواج مختلف خود باعث رشد بازارها و بازارچههای اینترنتی شد و کسب و کارهای مجازی را رونق داد، کسبوکارهایی کلان و کسبوکارهای خردی که اگر تا دیروز جایی در بازار حقیقی نداشتند، در بازارهای مجازی برای خود جایی باز کردند و به نتایج خوبی رسیدند. جمعیت بسیاری از تولیدکنندگان، فروشندگان و خریداران این بازارها بانوان بودند.
دکتر نورالهدی پورعباس به عنوان عضو هیئت رئیسه کانون زنان بازرگان خراسان رضوی درباره شکلگیری بازارهای مجازی و کسبوکارهای اینترنتیای که عمدتا زنان در آنها فعال هستند میگوید: فعالیت زنان در بازارهای مجازی حدود شش سال است جدی شده و اکنون میتوان گفت به ثبات رسیده و به بار نشستهاست. میتوان گفت بخشی از این رشد را مدیون شرایط کرونایی هستیم که افراد را خانهنشین کرد و بازارهای مجازی را رشد داد. بیشترین مخاطبان این بازارها جوانان و زنان بودند و کاربران در آنها بهراحتی و بدون هیچ محدودیتی میتوانستند فعالیت کنند. در کنار این بازارها فرصتها و شغلهایی جانبی مانند عکاسی، تولید محتوا، طراحی و غیره نیز ایجاد شد. ناگفته نماند در کنار خانهنشینی به علت همهگیری کرونا، این نکته را نباید نادیده گرفت که رشد نرمافزارها و شبکههای اجتماعی نیز همراه با این نیازها بود. به عبارتی، ساده کردن کاربری و تطبیق بستر شبکهها با فضای کاری از دیگر عواملی بود که باعث رشد بازارهای مجازی شد.
این بانوی بازرگان که بازارهای اینترنتی و حقیقی را بارها تجربه کرده است و راهاندازی بازارهای مختلفی را در کارنامه خود دارد، درباره چالشهای بازارهای اینترنتی میافزاید: بازارگردی مجازی با تمام نو بودن و تازگی خود توانست جای بازارگردی حقیقی را بگیرد. دیدن مدلهای مختلف، مقایسه قیمتها، مشاهده نظرات و کامنتها در کنار کاهش هزینهها و سفرها این بازارها را رشد داد. از طرفی، فروشنده و خریدار، هردو، میتوانستند بهراحتی و بهسادگی از این بسترها استفادهکنند. هوش مصنوعی نیز علاقهمندیهای مخاطبان را با طبقهبندی و دستهبندی، در اولویت نمایشها میآورد. این زیرکی باعث همراهی هرچه بیشتر مخاطب، گذراندن زمان بیشتر در آن بستر و در نهایت رشد هرچه بیشتر بازار مجازی میشد. در کنار این، زیرساختهای پست و ارسالهای اینترنتی نیز رشد کرد و قابل اعتماد شد. در بازارهای اینترنتی، ایدههای کوچکی که در بازار حقیقی جایگاه نداشت توانست خود را نشان دهد. هزینههای اضافه کم شد و محصولات با قیمت مناسبتری به مصرفکننده میرسید. به عبارتی، ارتباط مستقیم بین تولیدکننده و مصرفکننده باعث کاهش هزینههای نهایی میشد و تعامل در آن یک فعالیت اقتصادی بردبرد برای هر دو طرف بود. ضمن اینکه بیشتر فعالان این حوزه زنان خانهداری بودند که در کنار خانهداری و مادری خود یک فعالیت اقتصادی هرچند کوچک در خانه داشتند. میتوان گفت بازارهای مجازی یک اقتصاد خوب برای خانمها بهویژه خانمهای کارآفرین خانگی و خرد به ارمغان داشت. هنرهای دستی در این فضا رشد کرد. شغلهای خدماتی توانستند خود را نشان دهند و افراد از شهرهای بزرگ تا روستاهای کوچک در این شبکهها بدون محدودیتی، فقط با دسترسی به اینترنت، فعالیت میکردند.
او درباره تغییر و جایگزینی شبکههای داخلی نیز میگوید: تغییر سخت است اما امکان دارد. نکتهای که باید به آن توجه کرد این است که رشد شبکهها یکشبه و ناگهانی نبودهاست که بتوان یکشبه و ناگهانی آنها را حذف یا جایگزین کرد. اینکه شبکههای اجتماعی در هر کشوری باید متفاوت و متناسب با فرهنگ آن مرز و بوم باشد در دنیا پذیرفتهشده است اما تغییر به زمان و تأمین زیرساخت نیاز دارد. از طرفی، باید زمینه رشد آسان در آنها فراهم شود و دسترسی و کاربری ساده داشتهباشند.
رایگان بودن و بستر آموزشی آسان نکته دیگری است که باید به آن توجه کرد. نکته مهم دیگر این است که براساس تحقیقات، بیشترین مخاطبان بازارهای اینترنتی و مجازی جوانان هستند که باید در طراحی شبکههای داخلی به ذائقه آنها توجه کرد. شبکه قابلیت رشد داشته باشد، محدودیت نداشتهباشد، آموزش در بستر و همزمان با کاربری اتفاق بیفتد و جذاب باشد. برای آسیب ندیدن مشاغلی که تا امروز در بسترها و پلتفرمهای موجود فعالیت کردهاند باید روندی نرم و کند با جایگزینی یک گزینه بهتر انجام شود تا انگیزهآفرین باشد.