جهادگر تبیین، طراح الگوی تاریخی مبارزات نرم و فرهنگی | بررسی راهی که امام‌باقر(ع) برای همه دوران‌ها پیش پای شیعه گذاشته‌اند

به گزارش شهرآرانیوز؛ اینکه سیره و خط و مشی ائمه (ع) راهنما و هادی نه‌فقط شیعه، بلکه بشریت در طول تاریخ بوده است، تعارف یا جلوه‌ای از ارادت شیعه به امامان خود نیست، بلکه واقعیتی است که هر‌چه در تورق کتاب تاریخ جلوتر می‌رویم، بهتر مصادیق آن را درک می‌کنیم، مثل مبارزه امروزمان با جنگ ترکیبی دشمن و تلاش برای جداسازی حق از باطل که آن را وام‌دار و مرهون امام‌باقر (ع) هستیم. به‌مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت حضرت با حجت‌الاسلام‌والمسلمین عباس فرازی‌نیا، استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان، در‌این‌باره گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

پرچم تبیین را برافراشت

پنجمین امام شیعیان نزد پیامبر (ص) و در تاریخ اسلام نقشی مهم و ویژه داشته‌اند، چنان‌که رسول‌خدا (ص) قبل از ولادت حضرت امام‌باقر (ع) از‌طریق جابربن عبدالله انصاری به ایشان سلام رساندند و در حدیث لوح معروف نیز لقب مبارکشان، باقرالعلوم یعنی شکافنده علوم معرفی شده است. از مهم‌ترین اتفاقاتی که ایشان رقم زدند، اقدام به جهاد تبیین بعد‌از مراحل سخت امامت حضرت سجاد (ع) بود.

نقل حدیث را عمومی کرد

امام باقر (ع) در چهار محور جهاد تبیین را طراحی کردند و پیش بردند؛ نخست حضرت دستور دادند که شیعیان مکلف به برخورد عملی با هر‌کسی هستند که به امیرالمؤمنین (ع) توهین و جسارت کند و این‌چنین مسیر توهین به ساحت مقدس امام‌علی (ع) را مسدود کردند. دومین اقدام امام باقر (ع) در جهاد تبیین و مبارزه نرم با دستگاه خلافت، دستور به نقل حدیث توسط همه مردم حتی بیان احادیث تکراری بود، یعنی بزرگ‌تر‌ها باید برای کوچک‌ترها، مردان برای همسران خود، والدین برای فرزندانشان احادیث پیامبر (ص) را نقل می‌کردند تا این سنت نقل حدیث فراگیر و زمینه عمل به آنها فراهم شود.

مهندسی جریان تاریخی نقل حدیث

سومین اقدام امام‌باقر (ع) در مبارزه تبیینی و نرم با دشمنان، انطباق احادیث نقل‌شده با آیات قرآن بود تا اگر احیانا حدیثی برخلاف آیات قرآن و به صورت جعلی مطرح‌شده باشد، آن را طرد کنند و این‌چنین مانع کم و زیاد‌کردن احادیث و آسیب‌های دینی و اجتماعی دروغ شوند و نهایتا چهارمین اقدام امام‌باقر (ع) در‌این‌باره، تفسیر قرآن و روایات توسط حضرت و شاگردانشان بود. این چهار اقدام باعث شد نقل حدیث به جریان فراگیر فرهنگی اثرگذار نه‌فقط در زمان حیات حضرت باقرالعلوم (ع)، بلکه در تاریخ تبدیل شود.

کادرسازی، میراث حضرت باقرالعلوم (ع)

یکی از اقدامات مهم امام‌باقر (ع) تربیت شاگرد و کادرسازی در سراسر نقاط جهان اسلام آن دوران و اعزامشان به سراسر نقاط بوده است. این کادرسازی از مأموریت‌های جمهوری اسلامی نیز است و افرادی از میان روحانیون، معلمان، فعالان فرهنگی و دست‌اندرکاران دولتی شناسایی، توانمندسازی و برای تبیین و تبلیغ در نقاط مختلف کشور اعزام شده‌اند و ما این را از حضرت امام‌باقر (ع) به یادگار داریم.

حجاج و تجار را مبلغ اسلام کرد

ائمه (ع) همگی دارای حکمت هستند و اقدامات و طرح و برنامه‌هایشان حکیمانه است. همان‌گونه‌که معجزه جاودان پیامبر (ص) قرآن بود اقدام مدیریتی و جاودان امام‌باقر (ع) نیز فعالیت فرهنگی بود که باعث شد در شرایط اضمحلال و نابودی بنی‌امیه و روی‌کارآمدن بنی‌عباس و تشتت حاکمیتی جهان اسلام، حضرت با حضور در منازل، مساجد و دیگر مکان‌ها و تبلیغ مستقیم، روشنگری و جامعه را بیدار کنند؛ لذا اقشار مختلف جامعه همچون بازاریان و تجار، حجاج خانه خدا و زائران مرقد مطهر پیامبر (ص) را که از سراسر جهان اسلام به مدینه می‌آمدند، دعوت و آنها را با اسلام ناب آشنا کردند.

در تاریخ آمده است که بسیاری از اینها یکی‌دو سال یا بیشتر در مدینه در محضر حضرت بودند و این مهم‌ترین دستاورد امام بود که توسط این افراد به‌ویژه حاجیان و تجار، پیام اسلام ناب را به سراسر جهان اسلام و نیز ایران و خراسان مخابره کردند.

نگاهمان در تبیین به امام باقر (ع) باشد

سیره امام باقر (ع) به‌ویژه برای خداباوران و معادباوران، الگوی همیشگی و مصداق اسوه حسنه‌ای است که قرآن از آن تعبیر می‌کند، یعنی امروز هم آنها که می‌خواهند علم جهاد تبیین و فعالیت اثرگذار فرهنگی را بردارند، می‌توانند به سیره و مشی حضرت به‌ویژه در نقل و نشر احادیث معصومان (ع) بپردازند، زیرا سخن و عمل آن حضرات نور هدایت و کاربردی است.

این همان ترجمان حدیث امام رضا (ع) است که فرمودند: «اگر مردم زیبایی سخن ما را درک کنند، از ما اطاعت و تبعیت می‌کنند.» حضرت باقرالعلوم (ع) هم خود در حدیث راه را بر ما روشن کرده‌اند و می‌فرمایند: «خدا رحمت کند بنده‌ای را که امر ما را احیا کند.» امروز با عمل به الگوی امام باقر (ع) از‌طریق انس با احادیث اهل بیت (ع) می‌توانیم مصداق احیای امر و این دعای حضرت باشیم.

۳ بصیرت را به ارث گذاشت

نهضت علمی امام‌باقر (ع) باعث ایجاد سه نوع بصیرت در میان شاگردان و پیروان ایشان شد؛ بصیرت در تشخیص ولی، بصیرت در تشخیص دشمن و بصیرت در تشخیص تکلیف. ما برای رسیدن به برکات معنوی و رسیدن به دنیای مطلوب ظهور، محتاج این سه بصیرت هستیم. امام با ترویج بصیرت ولی‌شناسی، تکلیف‌مداری و دشمن‌شناسی توانستند به همراه فرزندشان امام‌صادق (ع) و در حدود نیم‌قرن فعالیت علمی‌فرهنگی بیش از ۴ هزار نفر راوی حدیث را تربیت کنند که در ۴۰۰ اصل و موضوع تخصص داشتند، و همین باعث شد مکتب و مذهب امامیه هم جان بگیرد.

حماسه خیابان را مدیون امام باقر (ع) هستیم

برکات اقدامات بصیرت‌آفرین امام‌باقر (ع) امروز هم برای ما باقی مانده و نظام جمهوری اسلامی هم محصول همین تفکر است و قانون اساسی ما با تکیه بر اصل مترقی ولایت‌فقیه توانسته است در عصر غیبت و در جنگ شناختی مردم را حفظ کند و با تفکر اهل‌بیت (ع) در زمینه‌سازی ظهور و ایجاد شرایط تمدن‌سازی موفق باشد؛ چنان‌که بعد‌از شهادت قائد شهید انقلاب، این مردم بصیر و ولی‌شناس و تکلیف‌شناس در نمایش تکلیف‌مداری خود مبعوث شدند و بیش‌از هشتاد‌شب است که سنگر خیابان را رها نکرده‌اند و پرچم‌به‌دست در خیابان حضور دارند و حامی میدان و دیپلماسی هستند؛ امید است این حضور به صبح ظهور منتهی شود.