گفت‌و‌گو با ۲  کارگردان مشهدی تئاتر | فعالیت کج دارومریز تئاتر مشهد پس از ماه‌ها تعطیلی

به گزارش شهرآرانیوز؛ سو سوی چراغ تماشاخانه‌های مشهد پس از تعطیلی‌های طولانی مدت دوباره به چشم می‌خورد. فعالیت کج دارومریز تئاتر مشهد، اگرچه هنوز نتوانسته شور و رونق گذشته را به طور کامل به صحنه‌های نمایش بازگرداند، اما اجرای محدود برخی آثار نمایشی، بار دیگر کورسوی امید را در دل اهالی تئاتر و علاقه‌مندان این هنر زنده کرده است. 

در این روزها، نمایش «یوتانازی ۲» به کارگردانی محمد طهان، پس از موفقیت و اجرای یک ساله نمایش «یوتانازی ۱» که روی صحنه رفته بود و توانست توجه مخاطبان تئاتر را به خود جلب کند، به صحنه می‌رود.

همچنین نمایش «اوراد باد‌های وحشیِ سرکش» به کارگردانی علیرضا بازشاد، که قرار بود در زمستان سال گذشته روی صحنه برود، پس از وقفه‌ای چندماهه دوباره برای اجرا به تماشاخانه بازگشته است. آنچه می‌خوانید، گفت وگویی است با کارگردانان این دو اثر نمایشی؛ هنرمندانی که در روز‌های دشوار تئاتر، همچنان چراغ صحنه را روشن نگه داشته‌اند.

«یوتانازی ۲»؛ روایتی عاشقانه با ساختاری متفاوت

محمد طهان، کارگردان نمایش «یوتانازی ۲»، درباره این اثر نمایشی توضیح داد: این کار در ژانر درام و با محوریت یک داستان عاشقانه شکل گرفته است. در این نمایش قطعات موسیقی عاشقانه به صورت زنده اجرا می‌شود و همین موضوع فضای احساسی ویژه‌ای برای مخاطب ایجاد می‌کند.

این هنرمند حوزه هنر نمایشی در مشهد درباره ساختار داستانی «یوتانازی ۲» گفت: بخش قابل توجهی از نمایش با فلش بک همراه است و حدود ۷۰ درصد روایت به گذشته بازمی گردد تا مخاطب متوجه شود چه اتفاقاتی در نمایش «یوتانازی ۱» رخ داده است. پس از این بخش، روایت دوباره به زمان حال بازمی گردد و ادامه همان نقطه‌ای را دنبال می‌کند که مخاطب در ابتدای نمایش دیده است. 

او افزود: در این مرحله تغییر دکور کاملا مکانیکی و برقی در ابعاد گسترده رخ می‌دهد که برای نخستین بار در مشهد اجرا می‌شود. سپس روایت به آینده می‌رود؛ بخشی که حتی مخاطبان «یوتانازی ۱» آن را ندیده‌اند. در این قسمت، دکور، صحنه و طراحی لباس‌ها با حال وهوای «یوتانازی ۱» پیوند می‌خورند. 

کارگردان این اثر در پاسخ به این پرسش که آیا مخاطبانی که قسمت اول را ندیده‌اند می‌توانند با «یوتانازی ۲» ارتباط برقرار کنند، گفت: تماشای قسمت دوم بدون دیدن «یوتانازی ۱» کاملا امکان پذیر است و مشکلی برای درک داستان ایجاد نمی‌کند. با این حال قرار است «یوتانازی ۱» دوباره روی صحنه برود.

اولین اجرای تئاتر در مشهد پس از ماه‌ها تعطیلی

طهان با اشاره به شرایط اخیر تئاتر در مشهد بیان کرد: «یوتانازی ۲» نخستین نمایشی است که پس از چند ماه تعطیلی تئاتر در این شهر روی صحنه رفت. به گفته او، با توجه به استقبال از «یوتانازی ۱»، گروه اجرایی چند ماه در حالت آماده باش بوده‌اند تا بتوانند ادامه این پروژه را اجرا کنند.

او درباره روند تولید نمایش گفت: ایده اولیه کار از سوی او مطرح شده و متن توسط آرش خیرآبادی نوشته شده است. سپس بازنویسی متن، کارگردانی، طراحی صحنه و بخش‌هایی از طراحی لباس توسط خودم انجام شده است. از زمان تصمیم گیری برای تولید اثر تا آماده شدن آن برای اجرا، حدود بیست روز زمان صرف شده است.

کارگردان «یوتانازی ۲» با اشاره به استقبال مخاطبان از قسمت اول این مجموعه گفت: «یوتانازی ۱» در مجموع ۱۲۸ سئانس اجرا شد و رکورد تعداد اجرا در مشهد را ثبت کرد و حدود ۱۲ هزار و ۸۰۰ مخاطب داشت. او ابراز امیدواری کرد که قسمت دوم بتواند از نظر تعداد مخاطب حتی از قسمت اول پیشی بگیرد.

کمبود حمایت از تئاتر خصوصی در مشهد

طهان با اشاره به تأثیر تعطیلی‌ها بر تئاتر اشاره کرد و گفت: هرگونه وقفه در اجرای نمایش‌ها به شدت به جذب مخاطب آسیب می‌زند، زیرا تئاتر در سبد ضروری خانواده‌ها قرار ندارد و بیشتر به عنوان یک تفریح فرهنگی خاص شناخته می‌شود. این در حالی است که قیمت بلیت تئاتر حتی از برخی خوراکی‌های ساده کمتر است، اما نبود تداوم اجرا و تعطیلی‌های مکرر باعث می‌شود مخاطب ارتباط خود را با تئاتر از دست بدهد.

این کارگردان با انتقاد از نبود حمایت کافی از تئاتر خصوصی در مشهد گفت: بخش خصوصی به تنهایی نمی‌تواند بار این حوزه را به دوش بکشد و نیاز به حمایت نهاد‌های دولتی دارد. به گفته او، در حالی که برای تولید یک نمایش حداقل ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان هزینه صرف می‌شود، در بسیاری از موارد فروش حتی به ۲۰۰ میلیون تومان هم نمی‌رسد. 

طهان همچنین به نبود بستر مناسب تبلیغاتی برای تئاتر اشاره کرد و گفت: این موضوع باعث شده بسیاری از آثار نمایشی نتوانند به مخاطبان گسترده دست پیدا کنند. او در ادامه با اشاره به تفاوت شرایط تئاتر در مشهد و تهران گفت: در تهران به دلیل وجود بستر تبلیغاتی مناسب، مخاطبان بیشتری از اجرا‌های تئاتری مطلع می‌شوند. 

در حالی که در مشهد حتی نمایش‌های پرفروش در مقایسه با تهران تعداد مخاطبان کمتری دارند. طهان تأکید کرد: ادامه این شرایط می‌تواند باعث مهاجرت یا کنار رفتن برخی بازیگران و نویسندگان تئاتر از این شهر شود. او اظهار امیدواری کرد که با حمایت بیشتر از تئاتر خصوصی، امکان جذب مخاطبان جدید و تداوم فعالیت‌های نمایشی در مشهد فراهم شود.

آیین «زار» و بازخوانی یک بحران امنیتی

نمایش «اوراد باد‌های وحشی سرکش» که روایتی روان شناختی دارد قرار است بعد از وقفه طولانی مدت در اجرا، این شب‌ها در پردیس تازه تأسیس «آکتور» بر روی صحنه برود. علیرضا بازشاد درباره موضوع نمایش توضیح می‌دهد: «اوراد باد‌های وحشی سرکش» اثری با رویکرد روان شناختی است که به آیین‌های بومی جنوب کشور می‌پردازد؛ آیین‌هایی که گاه در مرز باور، خرافه و زیست اجتماعی قرار می‌گیرند و می‌توانند منشأ بحران‌های فردی و جمعی شوند.

محور اصلی نمایش، آیین «زار» است؛ آیینی که در بستر دهه ۶۰ و در پی یک قتل، به ماجرایی با ابعاد امنیتی گره می‌خورد. او تأکید می‌کند: نمایش، به صورت سربسته و غیرمستقیم، تلاش دارد لایه‌های روانی، اجتماعی و فرهنگی این واقعه را بررسی کند و هم زمان، به فضای بومی جنوب ایران وفادار بماند.

کارگردان «اوراد باد‌های وحشی سرکش» یکی از ویژگی‌های اثر را تلفیق عناصر متفاوت می‌داند. از موسیقی بومی جنوب گرفته تا ترکیب آن با موسیقی معاصر، همچنین کنار هم قرار دادن فرم‌های مختلف نمایشی. به گفته او، این انتخاب‌ها با هدف ایجاد تفکر در ذهن مخاطب و آشنایی بیشتر او با ظرفیت‌های فرهنگی و آیینی ایران صورت گرفته است؛ ظرفیت‌هایی که با وجود جذابیت بصری و محتوایی بالا، کمتر به آن‌ها پرداخته شده است.

ذائقه مخاطب یا مسئولیت هنرمند؟

بازشاد با اشاره به غلبه آثار صرفا گیشه محور در تئاتر و سینما می‌گوید: متأسفانه در سال‌های اخیر، توجه افراطی به ذائقه سطحی مخاطب باعث تولید آثار کم کیفیت شده است؛ آثاری که تنها هدفشان خنداندن و فروش بیشتر است. با این حال، گروه «اوراد باد‌های وحشی سرکش» تلاش کرده ضمن در نظر گرفتن جذابیت برای مخاطب عام، به نیاز‌های مخاطب حرفه‌ای تئاتر وفادار بماند. او معتقد است: مخاطب امروز، مخاطبی فهیم است و به خوبی تشخیص می‌دهد یک اثر در چه مسیری حرکت می‌کند. از نگاه او، احترام به شعور مخاطب و ایجاد تعادل میان جذابیت و اندیشه، مهم‌ترین مسئولیت هنرمند تئاتر است.

حال نگران کننده تئاتر مشهد

کارگردان «اوراد باد‌های وحشی سرکش» به وضعیت کنونی تئاتر مشهد اشاره می‌کند و می‌گوید: هنوز این نگاه وجود ندارد که تئاتر، شغل است و بخشی از هنرمندان از این مسیر امرار معاش می‌کنند. این نمایش، بدون تهیه کننده و با هزینه‌های شخصی به جشنواره استانی رسید و اکنون با همان شرایط سخت به اجرای عمومی رسیده است.

به گفته بازشاد، حال عمومی تئاتر مشهد خوب نیست و بخش بزرگی از این وضعیت، ناشی از عملکرد مدیرانی است که مسئولیت حمایت از نسل جوان و هنرمندان کمترشناخته شده را بر عهده دارند، اما به آن عمل نمی‌کنند. او تأکید می‌کند که تئاتر مشهد نیازمند تغییر نسل، تغییر فضا و بازنگری در ساختار مدیریتی است؛ چراکه ماندگاری برخی جایگاه‌ها و نبود گردش مدیریتی، یکی از جدی‌ترین آسیب‌های این حوزه به شمار می‌رود.