گفت‌و‌گو با زهرا قبادی، مدرس و هنرمند سفال و سرامیک | سفال باید روح و هویت داشته باشد

به گزارش شهرآرانیوز؛ هنر سفال و سرامیک هر دو به ساخت اشیا از خاک مربوط می‌شوند، اما از نظر مواد و کاربرد تفاوت دارند. سفال بیشتر با خاک رس طبیعی ساخته می‌شود و به عنوان یکی از هنر‌های دستی قدیمی برای ساخت ظروف و اشیای سنتی به کار می‌رود.

درمقابل، سرامیک مفهوم گسترده تری دارد و علاوه بر سفال، انواعی مانند چینی و کاشی را شامل می‌شود، بنابراین می‌توان گفت سفالگری بخشی از هنر سرامیک محسوب می‌شود. زهرا قبادی، مدرس و هنرمند سفال و سرامیک مشهدی، با اشاره به مسیر ورود خود به هنر سفالگری از سال۱۳۹۷ در گفت‌و‌گو با شهرآرا، این هنر را هنری با پیشینه قوی می‌داند که تا به امروز توانسته است در دل جامعه امروزی، حرفی برای گفتن داشته باشد.

پیوند هنر سفالگری با روحیه زنان

او درباره مسیر هنری اش توضیح می‌دهد: در دوران کارشناسی، رشته مهندسی مواد و متالورژی صنعتی تحصیل می‌کردم و برای کارآموزی به یک کارگاه چینی رفتم. همان جا جذب فضای کار شدم؛ چون احساس کردم سفال و سرامیک نقطه اتصال هنر، صنعت و علم است. همین علاقه باعث شد در مقطع ارشد، گرایش مهندسی سرامیک را انتخاب کنم.

این هنرمند با بیان اینکه بسیاری از بخش‌های سفالگری با روحیه و ظرافت زنانه سازگار است، می‌گوید: بخش‌هایی مانند چرخ کاری و ریخته گری شاید به نیروی فیزیکی بیشتری نیاز داشته باشد، اما ظرافت در پرداخت، لعاب کاری و ترکیب رنگ، بیشتر به حوصله، دقت و حس هنری وابسته است؛ ویژگی‌هایی که بانوان در آن بسیار توانمند هستند.

وی می‌افزاید: کارشناسان روان شناسی، سفالگری را بسیار توصیه می‌کنند؛ چون فرد را در لحظه حال نگه می‌دارد و نوعی آرامش و تمرکز ایجاد می‌کند. بسیاری از هنرجویان، این هنر را نوعی تراپی و درمان روحی می‌دانند.

الهام از هویت مشهد و رنگ‌های ایرانی

هنرمند مشهدی درباره تأثیر هویت خراسان و مشهد بر آثارش می‌گوید: در کارهایمان تلاش می‌کنیم از رنگ‌های سنتی ایرانی مانند فیروزه‌ای، لاجوردی، سبز و صورتی ایرانی استفاده کنیم و نقاشی‌های روی لعاب و حال وهوای کاشی هفت رنگ را در آثار حفظ کنیم. فضای سفال و سرامیک مشهد بیشتر به سمت هنر کاشی و نقاشی روی لعاب رفته است و ما نیز سعی می‌کنیم این هویت را در آثارمان نگه داریم. هدف ما این است که ضمن حفظ اصالت سنتی، آثار را با فرم‌ها و سلیقه‌های امروزی ترکیب کنیم تا برای نسل جدید نیز جذاب باشد.

ترکیب ایده‌های سنتی با طراحی مدرن

او درباره روند شکل گیری آثار هنری خود می‌گوید: معمولا ایده‌های سنتی را با فرم‌ها و رنگ‌های مدرن ترکیب می‌کنیم؛ برای مثال، در طراحی برخی چراغ‌ها و آباژور‌ها از وسایل قدیمی و سنتی الهام گرفته‌ایم و سپس با طراحی جدید و رنگ‌های امروزی، آن‌ها را بازآفرینی کرده‌ایم.

قبادی می‌افزاید: برای رسیدن به طرح نهایی، علاوه بر بررسی بازار و سلیقه مخاطبان، از طراحان سه بعدی و گرافیست‌ها نیز کمک می‌گیریم تا محصولی تولید شود که هم اصالت ایرانی داشته باشد و هم برای مخاطب امروز جذاب باشد.

مدرس سفالگری درباره ویژگی‌های یک اثر سفالی موفق می‌گوید: به نظر من، یک قطعه سفالی باید چشم نواز باشد و رنگ و طرح آن حس خوبی به مخاطب منتقل کند. رنگ‌های ایرانی روح دارند و مخاطب ایرانی با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند. اگر سفال بیش از حد به سمت فرم‌ها و رنگ‌های مدرن و اروپایی برود، بخشی از هویت خود را از دست می‌دهد. ما تلاش می‌کنیم ضمن حفظ کیفیت فنی و زیبایی بصری، آثاری خلق کنیم که نمادی از هنر و فرهنگ ایرانی باشند.

کاهش کیفیت، در سایه تولیدات سطحی

قبادی با اشاره به وضعیت امروز سفالگری سنتی می‌گوید: سفالگری ایرانی در گذشته به فراز‌های بزرگی رسیده بود، اما امروز به دلیل افزایش تولیدات سطحی و صدور آسان مجوزها، کیفیت برخی آثار کاهش یافته است.

متأسفانه بسیاری از کار‌ها بدون پشتوانه علمی، هنری و ایده پردازی تولید می‌شوند و گاهی حتی کپی ضعیفی از نمونه‌های خارجی هستند. البته هنوز هنرمندانی حضور دارند که با عشق و دانش در این مسیر، فعالیت و برای حفظ هویت هنر ایرانی تلاش می‌کنند.

ضرورت حفظ هویت ایرانی در بازار امروز

هنرمند شهرمان با اشاره به استقبال بازار از محصولات سفالی می‌گوید: امروز سفال و سرامیک، همچنان مخاطب خود را دارند و فروش آن‌ها در بازار ادامه دارد، اما مسئله مهم حفظ هویت ایرانی در آثار است. او می‌افزاید: باید آثاری تولید شود که سال‌ها بعد نیز ارزش هنری و فرهنگی داشته باشند و بتوانند نماینده‌ای از هنر ایرانی در داخل و حتی بازار‌های صادراتی باشند.

تأکید بر بنیه علمی در سفالگری سنتی

مدرس و هنرمند سفالگر مشهدی، با اشاره به وضعیت امروز سفالگری می‌گوید: بسیاری از آثار تولیدشده در بازار از زیبایی بصری برخوردارند و فروش هم دارند، اما از نظر علمی و فنی، بنیه لازم را ندارند. به گفته او، نبود دانش تخصصی در حوزه بدنه و لعاب، باعث شده است برخی تولیدکنندگان صرفا از مواد آماده استفاده کنند؛ موادی که در مواقعی، از نظر استحکام و کیفیت ایراد دارند.

تقسیم بندی علمی سفال و سرامیک

قبادی درباره تقسیم بندی این هنر توضیح می‌دهد: از نظر علمی، ما دو دسته کلی داریم؛ سرامیک‌های سنتی و سرامیک‌های پیشرفته. سفال و سرامیک‌های رایج در کارگاه ها، در گروه سنتی قرار می‌گیرند.

او تأکید می‌کند: سنتی بودن به معنای نبود پژوهش علمی نیست و همچنان، مقالات تخصصی متعددی درباره لعاب‌ها و بدنه‌های سرامیکی منتشر می‌شود، حتی کارخانه‌های بزرگ نیز به طور مستمر درحال بهبود کیفیت بدنه ها، افزایش استحکام و تولید محصولات سبک‌تر و به روزتر هستند.

تفاوت کار کارگاهی و کارخانه‌ای

این مدرس سفالگری درباره تفاوت تولید کارگاهی و کارخانه‌ای می‌گوید: در کارخانه‌ها معمولا دمای پخت بیشتر است، درحالی که در کارگاه‌ها حداکثر دمای پخت حدود ۱۱۰۰درجه سانتی گراد است؛ کارخانه‌ها از دما‌های ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰درجه استفاده می‌کنند. در کارخانه ها، مهندسان بر تمام مراحل تولید نظارت دارند و اگر محصولی ایراد داشته باشد، از رده خارج می‌شود. اما در برخی کارگاه‌ها به دلیل نبود نظارت کافی، گاهی عیوب با لعاب، نقاشی یا برچسب، پوشانده و کیفیت فدای عرضه محصول می‌شود.

قبادی با اشاره به روش‌های مختلف شکل دهی در سفالگری می‌گوید: به طورکلی چند روش اصلی داریم: کار با چرخ، روش دستی و قالب گیری. در روش قالب گیری، تکرارپذیری وجود دارد و می‌توان تعداد زیادی قطعه مشابه تولید کرد، اما در کار با چرخ، هر اثر ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد خود را دارد. حتی در گذشته نیز فرم اولیه با چرخ، ساخته و سپس از آن قالب گیری می‌شده و همه محصولات صرفا با چرخ، تولید نمی‌شده است.

انتقاد از روند صدور مجوز صنایع دستی

هنرمند مشهدی با انتقاد از روند صدور مجوز صنایع دستی بیان می‌کند: اکنون برخی افراد شاغل در دستگاه‌های دولتی، حتی اگر تخصص و توانمندی لازم را داشته باشند، امکان دریافت مجوز صنایع دستی را ندارند.

او این موضوع را غیرمنطقی توصیف می‌کند و می‌گوید: ممکن است فردی معلم یا بازنشسته باشد و توانایی و تحصیلات مرتبط هم داشته باشد، اما صرفا به دلیل حقوق بگیر بودن نتواند مجوز بگیرد، درحالی که فردی بدون تخصص و شغل دولتی، بتواند مجوز دریافت کند. این مسئله باعث حذف بخشی از نیرو‌های توانمند، مفید و تحصیل کرده از چرخه رسمی تولید صنایع دستی می‌شود. قبادی ابراز امیدواری می‌کند با بازنگری در این روند، امکان فعالیت رسمی برای همه هنرمندان دارای شرایط فراهم شود.