سمانه رضوانی | شهرآرانیوز؛ همه ما اُنسی عجیب با محرم، ماجرای کربلا و امامحسین (ع) داریم. حسینیهها، دستههای عزاداری و اشکهایی که هرسال جاری میشود، بخشی از هویت مذهبی ماست. درمیان این پیوند ناگسستنی، «زیارت عاشورا» جایگاهی ویژه دارد. زیارت، حدیثی قدسی است، از جانب خداوند بر پیامبر (ص) نازل شده، از امامباقر (ع) به ما رسیده است و خود ایشان به علقمهبنمحمد حضرمی تعلیم فرمودهاند. امامصادق (ع) نیز درباره آن فرمودهاند: «کسی که این زیارت را بخواند، خداوند زیارتش را میپذیرد و تلاشش را پاداش میدهد.»
«سلام» در لغت به معنای صلح و آرامش است. سلام بر امامحسین (ع) چند معنا دارد: نخست، اظهار محبت و دوستی؛ دوم، درخواست سلامتی برای امام (ع) از خداوند؛ سوم، اعلام تسلیم بودن دربرابر فرمان خدا و اولیای او؛ به همین دلیل، زیارت با سلام آغاز میشود؛ چون مخاطب، امام معصوم است نه خداوند. اما چرا امامحسین (ع) را «اباعبدالله» مینامند؟
این کنیه به معنای «پدر بندگان خداست.» ایشان در روز عاشورا اوج بندگی را به تصویر کشیدند؛ از برگزاری نماز ظهر درمیان تیرها و شمشیرها تا سجده شکر در آخرین لحظات زندگی؛ به همین دلیل، حضرت الگوی کامل عبودیت و «پدر بندگان راستین خدا» نامیده شدهاند. امامحسین (ع) از روز ولادت با این کنیه نامیده میشد.
«فرزند رسول خدا بودن» امامحسین (ع) فقط یک نسبت خانوادگی نیست. در قرآن کریم، در آیه مباهله (سوره آلعمران، آیه۶۱)، خداوند به پیامبر (ص) دستور میدهد که «پسرانمان» را بیاور. همه مفسران شیعه و سنی گفتهاند منظور از این «پسران»، امامحسن (ع) و امامحسین (ع) هستند.
همچنین پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «حسین از من است و من از حسینم؛ خدا دوست دارد کسی را که حسین، دوست بدارد.» واضح است که معنی این فراز، مبنای نسبت خانوادگی و خونی و نژادی نیست و در مکتب اسلام، جایگاه آورنده نیست. آوردن این نسبت یعنی وارث ارثیه حقیقی و باشکوه و باعظمت؛ آنها که رهبری الهی و امامت توحیدیشان جز یقین ثابت، اخلاص، شرافت، صبر و صفا و... جایگاه دیگری ندارد.
«خِیَرَه اللَّهِ» یعنی «برگزیده خدا». یعنی خداوند از میان همه انسانها، امامحسین (ع) را برای مسئولیت بزرگ امامت و شهادت، انتخاب کرده است.
«امیرالمؤمنین» به معنای «فرمانروای مؤمنان» است. این لقب را پیامبر اسلام (ص) به حضرت علی (ع) داده بود. «سیدالوصیین» یعنی «سرور جانشینان.» جانشین، کسی است که پس از پیامبر (ص)، مسئولیت هدایت امت را برعهده دارد. امامحسین (ع) فرزند چنین پدر بزرگواری است. این نسبت فقط نسبی نیست، بلکه همان شجاعت امیرالمؤمنین (ع) در میدان صفین و جمل، در کربلا در چهره حسین (ع) دیده میشود. همان علم و دانش علی (ع) که فرمود: «از من بپرسید پیش از آنکه مرا از دست دهید»، در گفتار و رفتار امامحسین (ع) در روز عاشورا نمایان است.
«سیده نساءالعالمین» یعنی «بانوی زنان جهانیان.» حضرت فاطمهزهرا (س)، دختر پیامبر (ص) و همسر امام علی (ع) و مادر امامحسن و امامحسین (ع) است. خداوند در آیه تطهیر (سوره احزاب، آیه۳۳)، او و همسر و فرزندانش را «اهلبیت» نامید. شاید نکته این فراز این باشد که شخصیت بزرگ امامحسین (ع) در دامن حضرت زهرا (س) پرورش یافته است. در ماجرای حضرت عیسی (ع)، خدای متعال میفرماید: «چون مریم صدیقه پاکدامن بود، قابلیت داشت که عیسی در دامن او پرورش پیدا کند.»
اینطور نیست که هر دامنی، شایسته پرورش هر فرزندی باشد. اگر نسلی بخواهد پاک باشد، باید از ریشهها پاک باشد. اما مهمترین فراز این بخش، «یا ثارَاللَّهِ» است. «ثار» یعنی «خونخواه.» در فرهنگ عرب، به کسی که خونش ریخته شده و هنوز خونخواهی از او نشده است، «ثار» میگویند.
«ثارالله» یعنی خونی که خداوند، خود خونخواه آن است. یعنی جنایت کربلا چنان بزرگ است که هیچ کسی جز خدا نمیتواند انتقام آن را بگیرد. این وعده الهی در زیارت عاشورا آمده است و با قیام حضرت مهدی (عج) تحقق پیدا میکند.
در این فراز، ما فقط به امامحسین (ع) سلام نمیدهیم، بلکه به همه کسانی که در کربلا به شهادت رسیدند و در جوار حرم ایشان آرام گرفتهاند، درود میفرستیم: حبیببنمظاهر، حربنیزید ریاحی، قاسمبنالحسن (ع) و دیگر یاران باوفای امام (ع). «عَظُمَتِالرَّزِیَّه» یعنی «مصیبت تو بزرگ و سنگین شد.» این حادثه بسیار عظیم است و مانند ندارد. فاجعه کربلا چنان تکاندهنده است که نهتنها بر ما که بر همه اهل زمین و حتی بر اهل آسمانها سنگین آمده است.
به فرموده رسول خدا (ص): «به یقین شهادت حسین، حرارتی در دل مؤمنان ایجاد خواهد کرد که هرگز خاموش نمیشود.» امامصادق (ع) نیز در روایت مفصلی خطاب به زراره فرمودند: «ای زراره! آسمان چهل روز با خون بر حسین (ع) گریست و زمین چهل روز با سیاهی گریست و خورشید چهل روز، با کسوف و سرخی گریست و همانا کوهها پارهپاره شدند و ازهـم فروپاشیدند و دریاها متلاطم شدند و فرشتگان چهل روز بر حسین گریستند...»