آئین «صلا» سنتی از دوران صفویه تا به امروز در حرم مطهر امام رضا(ع) برای اعلام آغاز ماه محرم

به گزارش شهرآرانیوز، آئین‌های آغاز ماه محرم در حرم مطهر امام رضا (ع) از جمله سنت‌های ریشه‌دار و آیینی این بارگاه مقدس به شمار می‌روند که قدمت برخی از آنها به دوران صفویه بازمی‌گردد. این مراسم‌ها همچنان اصالت و هویت تاریخی خود را حفظ کرده و هر ساله همزمان با فرارسیدن ماه محرم، جلوه‌ای از ارادت زائران و مجاوران به ساحت حضرت اباعبدالله الحسین (ع) را به نمایش می‌گذارند. در این میان، آیین‌هایی همچون تعویض پوش و پرچم، «اذن عزا» و «آیین صلا» به‌عنوان بخش‌های اصلی آغاز سوگواری حسینی در حرم رضوی برگزار می‌شود که هر یک نمادی از پیوند معنوی مردم با فرهنگ عزاداری و سنت‌های دیرینه این آستان مقدس هستند.

محمد توکلی فریمانی از خدام حرم مطهر امام رضا(ع) که سالیان سال در آیین «صلا» حضور دارد در گفت‌و‌گو با شهرآرانیوز، ابتدا درباره آیین‌های آغاز ماه محرم در حرم مطهر امام رضا(ع) اظهار کرد: آیین‌ها و سنت‌های مرسوم در حرم مطهر امام رضا (ع) ریشه‌ای تاریخی دارند و بسیاری از آنها به دوران صفویه بازمی‌گردند. هرچند این مراسم‌ها در طول زمان متناسب با شرایط روز دچار تغییراتی شده‌اند، اما اصل و هویت آنها همچنان حفظ شده است.

تعویض پوش و پرچم؛ مقدمه ورود به ماه عزای حسینی

وی با اشاره به آئین تعویض پوش و پرچم حرم مطهر در آستانه ماه محرم و آئین صلا گفت: این مراسم در واقع مقدمه ورود به ایام سوگواری حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است. در گذشته مردم مشهد بر اساس یک سنت دیرینه، به‌صورت فردی در کنار پنجره فولاد لباس مشکی بر تن می‌کردند و از محضر امام رضا (ع) برای عزاداری سیدالشهدا (ع) اذن می‌گرفتند.

توکلی فریمانی افزود: این سنت برگرفته از فرهنگ ارادت به اهل‌بیت (ع) و باور مردم به کسب اجازه معنوی از امام رضا (ع) برای ورود به مراسم عزاداری ماه محرم است.

همنوایی مداحان بر فراز ۱۲ گلدسته حرم در آئین صلا

خادم حرم مطهر رضوی درباره آیین صلا توضیح داد: صبح نخستین روز ماه محرم، جمعی از مداحان و خادمان منتخب حرم مطهر بر فراز ۱۲ گلدسته حرم رضوی حضور پیدا می‌کنند و با اجرای اشعار آیینی، فرارسیدن ماه عزای حسینی را اعلام می‌کنند.

وی ادامه داد: این ۱۲ گلدسته شامل شش گلدسته در حرم مطهر، دو گلدسته در مسجد گوهرشاد، دو گلدسته در صحن جمهوری اسلامی و دو گلدسته در صحن انقلاب اسلامی است. مداحان حاضر در این مراسم از میان خادمانی انتخاب می‌شوند که از نظر صوت، قرائت و هماهنگی لازم برای اجرای این آیین برخوردار باشند.

به گفته توکلی فریمانی، خادمان و مداحان چند روز پیش از مراسم تمرین‌های لازم را انجام می‌دهند و در قالب گروه‌های مشخص سازماندهی می‌شوند. در هر گلدسته یک مداح پیشکسوت به عنوان تک‌خوان و دیگر افراد به عنوان همخوان حضور دارند.

اشعار محتشم کاشانی؛ محور اصلی آیین صلا

وی با بیان اینکه اشعار مورد استفاده در این مراسم عمدتاً از سروده‌های محتشم کاشانی است، گفت: آیین با ندای «المؤمنون و المؤمنات، المسلمون و المسلمات» آغاز می‌شود و سپس اشعار محتشم کاشانی با نوایی حزن‌انگیز توسط مداحان اجرا می‌شود.

وی افزود: هدف از این همنوایی، اعلام عمومی فرارسیدن ماه محرم و آغاز ایام سوگواری حضرت سیدالشهدا (ع) به زائران و مجاوران بارگاه رضوی است. صدای این مراسم از طریق بلندگو‌های حرم در تمامی صحن‌ها، رواق‌ها و ورودی‌های حرم مطهر پخش می‌شود.

پیشینه تاریخی آیین از دوران صفویه

این خادم حرم مطهر امام رضا(ع) درباره پیشینه این سنت اظهار کرد: آئین اذن عزا از دوران صفویه در حرم امام رضا (ع) رواج داشته است. در گذشته پشت‌بام‌های حرم مطهر برای عموم مردم قابل دسترس بود و علاقه‌مندان، شاعران و مداحان در صبح نخستین روز محرم بر بام‌ها و گلدسته‌ها گرد هم می‌آمدند و این مراسم را به‌صورت جمعی برگزار می‌کردند.

وی گفت: با گذشت زمان و به دلیل ضرورت‌های ایمنی و امنیتی، امکان حضور عمومی در این بخش‌ها محدود شد و اکنون این آیین توسط خادمان منتخب و آموزش‌دیده حرم مطهر برگزار می‌شود.

فلسفه آیین؛ اعلام رسمی آغاز عزاداری حسینی

توکلی فریمانی فلسفه اصلی این آئین را اعلام رسمی آغاز ماه محرم دانست و تصریح کرد: مداحان با صدایی رسا به زائران و مجاوران اعلام می‌کنند که ماه محرم و ایام عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین (ع) فرا رسیده است.

وی خاطرنشان کرد: مشابه این سنت در برخی مناطق کشور از جمله یزد نیز وجود داشته و در گذشته با شیوه‌های مختلف، فرارسیدن ماه محرم و آغاز عزاداری حسینی به مردم اطلاع‌رسانی می‌شد تا خود را برای حضور در مراسم سوگواری آماده کنند.

وی در پایان تأکید کرد: آیین اذن عزا یکی از جلوه‌های ماندگار فرهنگ دینی و آیینی حرم رضوی است که همچنان با حفظ اصالت تاریخی خود، هر ساله در آغاز ماه محرم برگزار می‌شود.