تهدید سلامت جامعه با سونامی گرانی مواد غذایی

به گزارش شهرآرانیوز؛ درد دهک‌های محروم حالا به طبقه متوسط جامعه هم رسیده است. ایجاد سکته و شوک تورمی، بیش از پیش معیشت مردم را در فشار قرار داده است. افزایش قیمت مواد پروتئینی، لبنیات و دیگر خوراکی‌های ضروری، دست مردم را از تهیه موادغذایی اصلی و مفید، کوتاه کرده است. به گواه آمار‌های رسمی و اظهارنظر‌های مسئولان نظام اقتصاد و سلامت، اگر در گذشته‌ای نه چندان دور مضیقه مالی به دهک‌های محروم جامعه مربوط می‌شد و مردم ناچار بودند از خوردوخوراکشان بزنند و سفره شان را کوچک‌تر کنند، حالا طبقه متوسط هم در مضیقه‌اند.

داده‌های مرکز آمار ایران، نشان می‌دهد که در یک سال اخیر برخی اقلام مهم سفره خانوارها، بیش از ۱۰۰درصد افزایش قیمت یافته است. هرچند مسئولان حوزه اقتصادی بار‌ها و بار‌ها از تلاششان برای کاهش قیمت‌ها حرف زده‌اند و دولت، سیاست‌های متفاوتی برای مقابله با تورم اجرا کرده است، بازار خرید برای مردم، همچنان سنگین است.

حذف تدریجی خوراکی‌های اساسی از سبد غذایی، زنگ خطری برای سلامت عمومی جامعه است؛ خطری که پیامد‌های آن در درازمدت به شکل سوءتغذیه، افزایش بیماری‌های مزمن و تحمیل هزینه‌های سنگین درمان، بروز خواهد کرد. تبعات این بحران صرفا به سفره‌های خالی امروز محدود نمی‌ماند و نسل‌های آینده را نیز با چالش‌های جدی روبه رو می‌کند.

تبعات حذف برخی مواد غذایی بر سلامت

نقل یک نفر، دو نفر نیست؛ حالا خیلی‌ها نگران سفره‌هایی هستند که روزبه روز کوچک‌تر می‌شود. سرپرستان خانواری که تعریف می‌کنند از خرید لباس و تفریح می‌شود گذشت، اما از غذا و شکم نه؛ آن‌هایی که قید خرید گوشت و میوه و تنقلات را زده‌اند و حالا دلواپس خالی ماندن سفره شان از قالبی پنیر و شاید پیاله‌ای ماست هستند.

خیلی وقت‌ها به غیر از این ها، چیزی ندارند که به بچه‌ها و اهل خانه تعارف کنند. تأثیر متغیر‌های کلان اقتصادی بر قیمت موادغذایی، همواره مورد بحث کارشناسان بوده است. نوسانات قیمت موادغذایی و تورم، به شدت امروز و آینده خانواده‌های کم درآمد را تحت تأثیر می‌گذارد.

هرچه پیش‌تر می‌رویم، مرور روایت، تلخ‌تر می‌شود. خلوت شدن فروشگاه‌های پروتئینی در سال‌های اخیر، بیشتر از قبل به چشم می‌آید. کسی هم چیزی اگر نگوید، سکوت را آمار‌ها می‌شکند. طبق همین داده ها، سرانه مصرف گوشت قرمز از حدود دوازده کیلوگرم در سال۱۳۹۰ به پنج تا شش کیلوگرم در سال جاری رسیده است. این حکایت، تنها به مصرف گوشت محدود نمی‌شود. افزایش قیمت لبنیات شامل شیر، پنیر و ماست و حتی گران شدن اقلام اساسی دیگر نظیر حبوبات و میوه‌ها و سبزیجات، دست مردم را از موادغذایی موردنیاز کوتاه کرده است؛ یعنی اینکه موادغذایی ارزان قیمت را جایگزین آن کرده‌اند و غذا‌های مفید کمتری می‌خورند.

خانواده‌های زیادی هستند که ادعا می‌کنند تقریبا مصرف گوشت را از سفره غذایی خود حذف کرده‌اند، درحالی که متخصصان علم تغذیه می‌گویند: تغییر در الگوی استفاده از خوراکی‌های ضروری، در درازمدت آسیب زاست؛ مسئله‌ای که از آن به عنوان «ناامنی غذایی» یاد می‌کنند.

ایجاد چرخه معیوب بین مسائل اقتصادی و سلامت جسمی، اولین نکته‌ای است که متخصصان و کارشناسان علوم تغذیه به آن اشاره می‌کنند.

سارا موحد، دکتری تخصصی علوم تغذیه دارد. او‌ می‌گوید: تورم، باعث می‌شود گروه‌های اصلی غذایی مانند پروتئین‌ها و لبنیات کمتر مصرف شوند، درحالی که باارزش‌ترین گروه‌های غذایی هستند.

وی یادآوری می‌کند: افزایش هزینه میوه‌ها و لبنیات، رفته رفته حذف غذایی این مواد را به همراه دارد؛ اتفاقی که درقالب جایگزینی پروتئین‌های حیوانی با پروتئین‌های گیاهی و حتی حذف کامل استفاده از آن‌ها با جایگزینی کربوهیدرات ها، خود را نشان می‌دهد و‌ می‌تواند در ماه‌ها و سال‌های آینده، حامل انواع واقسام بیماری باشد و خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن مانند دیابت و فشارخون را افزایش دهد. به ادعای او، تغییر در الگوی استفاده از خوراکی‌های ضروری در کوتاه مدت یا درازمدت، آسیب زاست و بیشتر از همه، گریبان گیر گروه‌هایی مانند نوزادان، کودکان، نوجوانان، مادران باردار و شیرده و سالمندان می‌شود.

موحد توضیح می‌دهد: احتمال اینکه کودکان متولدشده از مادرانی که سوءتغذیه دارند، در دهه های۳۰، ۴۰ و ۵۰ زندگی شان مبتلا به بیماری‌های مزمن نظیر بیماری‌های قلبی، عروقی، دیابت، فشارخون، سرطان و... شوند، بیشتر از بقیه است. علاوه بر این ها، کمبود مواد موردنیاز در بدن، تأثیرات روحی و روانی دارد و بر کلیت زندگی آن‌ها اثر می‌گذارد.

او با پیش کشیدن وضعیت اقتصادی به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار می‌گوید: این موضوع باعث شده است بخشی از دهک‌های جامعه که قابل توجه هم هستند، پروتئین‌های موردنیاز خود را از طریق مصرف پروتئین‌های گیاهی، سویا و... تأمین کنند؛ به دلیل حذف مصرف پروتئین‌های حیوانی که اسید‌های آمینه موردنیاز بدن را تأمین می‌کنند، بیماری‌های پوکی استخوان، دیابت و برخی بیماری‌های مزمن گوارشی که ریشه در کمبود مواد مغذی دارد، آن‌ها را تهدید می‌کند که اگر تدبیری به موقع برای اصلاح این رویه اندیشیده نشود، دولت و وزارت بهداشت، باید هزینه چندبرابری برای درمان این بیماری‌ها در میان سالی و سالمندی متحمل شوند، آن هم برای درمانی که صددرصدی نیست.

او علاوه بر اینکه از تضعیف سیستم ایمنی سالمندان به دلیل کمبود آهن، روی و ویتامین‌های موردنیاز نیز نام می‌برد که ابتلا به بیماری‌ها را افزایش می‌دهد، تأکید می‌کند: کمبود آهن بر تمرکز ذهنی کودکان و یادگیری آن‌ها تأثیر می‌گذارد و همین عامل، باعث ضعف تحصیلی در مدرسه می‌شود، درحالی که گاهی اوقات تصور خانواده‌ها بر این است که فرزندان کم هوشی دارند و‌ نمی‌دانند مشکل از جای دیگر است.

کودکان؛ زیر چتر امنیت غذایی

دولت برای پیشگیری از مسائل جانبی در حوزه سلامت، سیاست‌های متفاوتی برای رفاه و توانمندسازی دهک‌های پایین درآمدی جامعه در پیش گرفته است. پرداخت نقدی (یارانه) یکی از متداول‌ترین برنامه‌های حمایتی است که به حساب سرپرستان خانوار واریز می‌شود. به این‌ها اضافه کنید طرح کالابرگ الکترونیکی را که با پوشش دهک‌های اول درآمدی شروع شد، اما به تدریج به دهک‌های بالاتر جامعه نیز تعلق یافت.

براساس آمار‌های اعلام شده، میزان کالری مصرفی مردم از سال۱۳۹۱ تا ۱۳۹۹ کاهش یافته بود و برای جبران این امر، تدوین بسته کلان در حوزه امنیت غذایی اجرا شد. طرح حمایت از مادران شیرده و باردار یا همان «یسنا»، به این خاطر اجرایی شد و به دنبال آن طرح‌های دیگر هم.

برگردیم به دوره گذشته؛ دولت سیزدهم براساس اصول ۳، ۲۱ و ۴۳ قانون اساسی و ماده۲۴ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، در حمایت از مادران باردار و دارای فرزند زیر دو سال (شیرخوار)، طرحی را برای کودکان زیر پنج سال اجرا کرده است که در دولت جدید با قوت بیشتری ادامه دارد. این طرح برای ارتقای امنیت غذایی کودکان است و خانوار‌های دهک درآمدی یک تا ۷، مشمول آن می‌شوند. متولی اصلی طرح، وزارت بهداشت است و وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی، آن‌ها را همراهی می‌کند. هدف از اجرای طرح، بیشتر کمک به رشد کودکان است تا مشمول تغذیه مضاعف شوند.

محمدرضا ولیان، مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان رضوی، گفته هایش را با یک داده آماری شروع می‌کند و‌ می‌گوید: بیش از ۲۴هزار کودک در استان مشمول طرح امنیت غذایی هستند که کودکان دچار سوءتغذیه بین ۵ تا ۵۹ماه را شامل می‌شود.

او ادامه می‌دهد: بهورزان و کارشناسان تغذیه، کودکان را در شبکه‌های بهداشت شهر‌ها و روستا‌ها بررسی می‌کنند و هر کودکی که دچار اختلال در رشد باشد، کدملی اش را دانشگاه‌های علوم پزشکی استخراج می‌کنند و دراختیار ستاد مرکزی وزارت بهداشت قرار می‌دهند. کدملی این کودکان برای حمایت در اختیار وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی قرار می‌گیرد.

این وزارتخانه از نظر دهک بندی اقتصادی، این کودکان را دسته بندی می‌کند، اگر کودکی جزو دهک‌های اول تا هفتم باشد، مشمول این طرح می‌شود و هر ماه دهک‌های یک تا ۵، یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و دهک‌های ۶ و ۷، مبلغ ۸۰۰هزار تومان دریافت می‌کنند که به حساب سرپرستان خانوار واریز می‌شود؛ البته طرحی هم برای دیگر کودکان شیرخوار اجرا می‌شود که در قالب آن، به خانواده‌های دهک‌های یک تا ۳، مبلغ ۶۵۰هزار تومان و برای دهک‌های ۴ و ۵، ۵۰۰ هزار تومان تعلق می‌گیرد.

طرح‌های حمایتی امنیت غذایی

دانشگاه علوم پزشکی مشهد، یکی دیگر از متولیان طرح ارتقای امنیت غذایی است. دکتر زهرا اباصلتی، مدیرگروه تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی، به نمایندگی از این مجموعه، حرف می‌زند و‌ می‌گوید: دسترسی به غذای سالم و مناسب برای همه افراد و به ویژه اقشار آسیب پذیر جامعه، یکی از اولویت‌های مهم محسوب می‌شود و دولت برای حمایت از خانواده‌های دهک‌های پایین، حمایت‌هایی را درنظر گرفته است.

به گفته او، طرح کالابرگ، طرح ارتقای امنیت غذایی کودکان و طرح حمایت از مادران باردار و شیرخوار، طرح‌هایی هستند که هرکدام به فراخور سیاست هایشان، بسته‌های مختلف حمایتی را به گروه‌های خاص اختصاص می‌دهند. این موضوع، ارتباطی با یارانه شان ندارد. سبد‌ها به صورت ماهیانه تأمین می‌شود تا از بروز مشکلات تغذیه‌ای جلوگیری شود.

اباصلتی، البته بلافاصله گوشزد می‌کند که کالابرگ‌ها باید فقط برای تهیه اقلام غذایی مصرف شوند و مسیر‌های غیرقانونی برای سوءاستفاده از آن‌ها بسته شود. متأسفانه برخی خانواده‌ها به جای استفاده از موادغذایی، آن را صرف خرید مواد شوینده و بهداشتی می‌کنند. این موضوع، نیاز به آگاهی بخشی درمورد نیاز‌های حیاتی بدن دارد.

مدیرگروه تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تأکید می‌کند: دسترسی به غذای سالم، یکی از ملزومات اساسی برای پیشگیری از سوءتغذیه به شمار می‌آید. مصرف اقلام غذایی مغذی مانند حبوبات، برنج و تخم مرغ، باید به عنوان بخشی از سبد غذایی خانواده لحاظ شود و خانواده‌ها باید از اثربخشی شان آگاه شوند و از همین حالا به بهبود تغذیه خود فکر کنند؛ چراکه غفلت از آن، هزینه سنگین درمان را به دنبال خواهد داشت و غفلت از این موضوع، عقلانی نیست؛ چون عدم تغذیه سالم، پرداخت هزینه سرسام آور درمان را در آینده به دنبال خواهد داشت.

او یادآوری می‌کند: تغییر در الگوی استفاده از خوراکی‌های ضروری، در کوتاه مدت یا درازمدت، بیشتر به گروه‌های آسیب پذیر مانند نوزادان، کودکان، نوجوانان، مادران باردار و شیرده و سالمندان آسیب می‌رساند؛ به عنوان مثال روی رشد کودکان و نوجوانان تأثیر می‌گذارد و در یک نسل دیده می‌شود که درصد کودکان کوتاه قد در جامعه، بیشتر شده است یا در زنان باردار، شاهد تأثیر منفی در زمینه وزن گیری جنین خواهیم بود.

اباصلتی ادامه می‌دهد: سوءتغذیه و حذف مواد خوراکی اساسی از تغذیه سالمندان، پیامد‌های زیادی برای زندگی آن‌ها دارد؛ از ضعف در اسکلت و پوکی استخوان به دلیل کمبود کلسیم و کاهش قدرت و توجه و تمرکز ذهنی گرفته تا تضعیف سیستم ایمنی سالمندان، به دلیل کمبود آهن، روی و ویتامین‌های دیگر.

او می‌گوید: وزارت بهداشت تمام تولد‌ها را رصد می‌کند و برای هر کودک، کارت سلامتی صادر می‌شود که در آن، شاخص‌هایی همچون قد، وزن، دور سر و... ثبت می‌شود؛ با بررسی هایی، این کودکان ارزیابی می‌شوند و کودکانی که استاندارد‌های لازم را ندارند، در لیست حمایت قرار می‌گیرند؛ البته در ابتدا مشخص می‌شود که این پایین بودن استاندارد‌ها از بیماری است یا از کمبود مواد غذایی.

به گفته او، بیش از ۲۰هزار کودک زیر پنج سال نیازمند حمایت معیشتی در خراسان رضوی، زیر پوشش برنامه مراقبتی و حمایتی دولت قرار گرفتند و از این تعداد، ۱۷هزارو۸۴۸کودک دارای اختلالات تغذیه‌ای و نیازمند حمایت معیشتی از مناطق زیرپوشش دانشگاه علوم پزشکی هستند که کارشناسان تغذیه و مراقبان سلامت، آن‌ها را شناسایی کرده‌اند.

در این طرح، کودکان شش ماهه تا پنجاه ونه ماهه که در مراکز بهداشت دارای پرونده سلامت هستند، پایش می‌شوند و کودکان دارای مشکلات و اختلالات تغذیه‌ای، شناسایی و به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی معرفی می‌شوند.

مدیرگروه تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تصریح می‌کند: در اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی براساس دهک بندی یکم تا هفتم درآمدی، سبد غذایی مطلوب کودکان، تعریف شده است که از طریق کالابرگ الکترونیکی اختصاص می‌یابد. خانواده‌ها می‌توانند با مراجعه به فروشگاه‌های مجری کالابرگ الکترونیکی، شانزده قلم غذایی ضروری و تعریف شده در سبد غذایی مطلوب یک کودک، نظیر میوه ها، سبزیجات، گوشت، حبوبات، لبنیات، مغزیجات و مواد پروتئینی را تهیه کنند.

باتوجه به اهمیت سن رشد کودکان، اباصلتی تأکید می‌کند: تلاش می‌کنیم تمام کودکان نیازمند به حمایت و مراقبت تغذیه‌ای، برای دریافت خدمات شناسایی شوند. کارشناسان تغذیه و مراقبان سلامت درکنار خانواده‌ها بر وضعیت بهبود سوءتغذیه کودکان، نظارت دارند و مادران نیز ملزم به حضور در کلاس‌های آموزشی و همکاری در مراقبت‌های ویژه کودک هستند.

به گفته او، وزارت بهداشت سرفصل‌هایی را برای کودکانی که دچار اختلال رشد هستند، در برنامه هایش گنجانده است. این آموزش‌ها و مشاوره‌ها برعهده کارشناسان تغذیه است تا مکمل‌های رایگان را دراختیار کودکان گفته شده قرار دهند و راهنمایی شان کنند.

با همه این گزارش‌ها و حرف‌هایی که متولیان حوزه‌های مختلف می‌زنند، سونامی گرانی، سفره خیلی از شهروندان را از موادغذایی، خالی کرده است. برخی اقشار جامعه با نقص‌های تغذیه‌ای جدی، مواجهند و نگران سفره‌هایی هستند که از ماست و پنیر هم خالی شده‌اند!