به گزارش شهرآرانیوز؛ جشنواره تئاتر فجر در تاریخ تئاتر ایران پس از انقلاب اسلامی، پیوسته معرف و مبلغ استعدادها و آثار نمایشی موفق بوده است و با وجود فراز و فرودهای پیدرپی تا چند سال پیش کماکان به اضافه چند رویداد دیگر یک جریان تپنده محسوب میشد که خون تازهای به رگهای نحیف تئاتر ایران تزریق میکرد و شاهد درخشش آثار، کارگردانان و بازیگرانی در این جشنواره بودیم که امروزه شاید هرچند سال یکبار در قالب اجرای عمومی به صحنه بروند و یا تنها خبری از برگزیده شدنشان در یک رویداد خارجی را شاهد باشیم و این چرخه که در نهایت منجر به ترک استعدادها از کشور میشود، ثمرهای جز لاغر شدن تئاتر ایران و در بطن آن، جشنواره تئاتر فجر نداشته و ندارد. جشنوارهای که چهلوچهار سال برگزار شده است و اکنون در مسیر چهلوپنجمین دوره است، در چندسال اخیر روندی نزولی را در پیش گرفته است و هر سال از حضور هنرمندان مطرح و داوران شناختهشده بیشتر از سال قبل محروم میشود.
چهلوچهارمین جشنواره تئاتر فجر، آخرین دورهای از برگزاری این رویداد است که به دبیری سید وحید فخرموسوی برگزار شد. رویدادی که انتصاب دبیر آن در فاصله سه ماهه با تاریخ برگزاری جشنواره اتفاق افتاد و فراخوانی که در آن در بخش صحنهای خبری از تولیدات تازه نبود و در نتیجه جشنواره صرفا فرصتی دوباره برای کسانی بود که در طول سال امکان اجرای عمومی نمایشهایشان را داشتند و عملا کاربری برای مستعدانی نداشت که آثاری آماده اجرا داشتند و آنها را از فرصت ارائه اثرشان در جشنواره محروم کرد.
از طرفی دیگر پارسال هم مانند دوره گذشته، فاقد بخش دانشجویی بود که این برنامهریزی بر نبود بستر و جریان مشخصی برای تئاتر تجربی و دانشگاهی مهر تایید زد. در نگاه بسیاری از عوامل برگزاری، مدیران فرهنگی و دبیران، جشنواره تئاتر فجر، محلی برای ارائه آثار تجربی و به طورکلی تجربهگرایی نیست؛ بر همین اساس پرسشی مطرح میشود که دقیقا کجا برای تجربهگرایی نسل جدید مناسب است و وجود دارد؟ عدهای دیگر نیز معتقدند که با برگزاری بخش دانشجویی جشنواره تئاتر فجر دیگر عزمی به ابقای جشنواره تئاتر دانشگاهی جزم نمیشود. باتوجه به شرایط موجود و آنطور که مشخص است، میلی در مدیران مربوطه و بهطور کلی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای برگزاری جشنواره تئاتر دانشگاهی وجود ندارد و شایعاتی مبنی بر ممانعت دستگاههای امنیتی نیز در راستای برگزاری این رویداد نیز وجود دارد. در شرایط فعلی که هیچ خون تازهای به چرخه تئاتر کشور از طریق جشنوارهها البته به استثنای جشنواره تئاتر کودک و نوجوان و جشنواره تئاتر عروسکی تهران- مبارک، تزریق نمیشود، تئاتر ما در پیشرفت خود در تمامی شاخهها دچار اختلال شده و همین رویکرد عامل اصلی اختلال در تئاتر ماست.
هر سال شاهد هستیم که معرفی دبیر این رویداد و فراخوان آن دیرتر از سال قبل اتفاق میافتد و این دیرکرد، ناشی از عوامل متعددی از جمله فرایند زمانبر اخذ استعلام دبیر، نبود تمایل افراد توانمند به حضور در این رویداد، نبود بودجه و ... است. اما این موضوع درس عبرتی برای سال بعد نمیشود که ادارهکل هنرهای نمایشی و یا در نگاه کلانتر معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از زمان قبلتری شروع به مقدمات انتخاب دبیر جشنواره کنند و این مسئله درگیر یک سیکل معیوب و اسلوب تکرار شونده است و هر سال نیز به وضع بدتری دچار میشود، بهطوری که دبیر حتی اگر رویکرد نگاهنو و یا فرصتبخشی به نسل جوان و شناختهنشده داشته باشد هم ناچار است در فراخوان جشنواره پیششرطی در نظر گیرد که آثار به اجرای عمومی رفته باشند و بعد در جشنواره شرکت کنند. در این مسئله مقصر مشخص است که متولیان تئاتر کشور هستند؛ متولی فرهنگی نگاه آیندهنگرانهای پس از اختتامیه دور قبلی به دور بعدی ندارد و از سویی دیگر مدیر احتمالی نمیداند که تا جشنواره فجر بعدی در کسوت خود باقی میماند یا نه.
مسئله دیگری که مطرح است، انتخاب دبیرهایی است که در نگاه جامعه تئاتری دارای اعتبار و شهرت نیستند و همین موضوع نیز ذوق و شوقی را در کارگردانان متبلور نمیکند که آثار خود را راهی این رویداد کنند و همین باعث میشود که کیفیت آثار نازلتر از قبل شود و مخاطبان نیز در برخورد با کنداکتور جشنواره رغبتی نسبت به تماشا نداشته باشند. در گذشته شاهد حضور افرادی مانند فرهاد مهندسپور، نادر برهانیمرند، سعید کشنفلاح، حسین مسافرآستانه، سعید اسدی و ... در قامت دبیر جشنواره تئاتر فجر بودیم و این موضوع سبب میشد که نسبت به آثار حاضر نیز میل به تماشا داشته باشیم و اعتبار دبیر نیز بتواند کارگردانان مطرح و هنرمندان پیشکسوت را راغب به حضور در جشنواره کند.
در اینکه در طول سالیان گذشته و بهطور کلی در تاریخ تئاتر ایران نسبت به تئاتر شهرستانها کمتوجهی و بیمهری شده است، هیچ شکی نیست و در اینکه تئاتر تهران همیشه از تمامی شهرهای دیگر ایران بیشتر در کانون توجه بوده است نیز جای هیچ تردیدی نیست و حضور آثاری از شهرهای مختلف ایران در تئاتر فجر اتفاقی فرخنده است، اما چند مسئله در بطن این موضوع وجود دارد که باید بررسی شود. اولین مسئله این است که حضور آثار از شهرستان باید با سنجش و غربالگری عمیقتری اتفاق افتد تا با حضور آثار قدرتمندتری نسبت به ادوار پیشین مواجه باشیم. دوم اینکه گروههای حاضر از شهرستانها باید فرصت و امکان حضور در تمام روزهای برگزاری جشنواره را داشته باشند تا علاوه بر تماشای آثار دیگر، از سمینارها و کارگاههای آموزشی جشنواره استفاده کنند که شاید تنها همین کارگاهها و سمینارها مجرایی برای بهروز شدن هنرمندان شهرستان باشد. از سویی دیگر حضور هنرمندان شهرستان در تمام روزهای برگزاری سبب شکلگیری گفتگو میان گروهها میشود. همچنین ابقای جلسات نقد و بررسی آثار مسئلهای مهم است که میتواند در سیاستهای دبیرخانه جشنواره قرار بگیرد.
اما چیزی که در چند دوره گذشته مشهود است و توسط بسیار از شرکتکنندگان بیان شده است، مسئله جانبداری داوران از آثار شهرستان در راستای سیاستگذاریهای جشنواره است. نمیتوان به دلیل حضور گروهی از شهرستان معیارهای سنجش را کنار گذاشت و نمایشی را که از تهران حاضر است فدای اثری ضعیفتر از لحاظ کیفی کرد. این موضوع چه از روی سیاستگذاری، ترحم، بها دادن به تئاتر شهرستان یا هر علت دیگری باشد، دلیل درستی برای تبعیض نیست.
در نهایت نکتهای که کاملا روشن و واضح است، نیاز به بازنگری سیاستهای جشنواره است و این مستلزم حضور فعالتر و پررنگتر نسل جوان در شورای سیاستگذاری این رویداد تئاتری است. زیرا حضور نسل جوان در سیاستگذاری، باعث آشنایی و شناخت نیازهای امروزه تئاتر میشود. ورای مسئله نسل جوان، برای برگرداندن این رویداد به دوران پرفروغ خود نیاز به آیندهنگری از فردای اختتامیه دوره قبل و پذیرش اشکلات دوره گذشته و تلاش برای آسیبشناسی و رفع آن است. باید اجازه داد تا نقدها به این رویداد مستقیما و به شکلی صریح بیان شود تا بتوان امیدی به ادامه مسیر داشت. در شرایط امروزه تئاتر، باید این رویداد را از هر زمانی جدیتر گرفت، چون امروزه این جشنواره بار سنگینی را در راستای پیشرفت این هنر و تزریق خون تازه به تئاتر ایران بر دوش میکشد اما در فاصله ۶ ماه مانده به برگزاری این رویداد و باتوجه به وضعیت کشور و لزوم آمادگی برای دعوت و حضور گروههای بین المللی در جشنواره (البته اگر قرار بر برگزاری بینالمللی این دوره باشد) هنوز خبری از معرفی دبیر و به دنبال آن انتشار فراخوان جشنواره نیست.
منبع: مهر