گره‌گشایی از مردم در سیره امام رضا (ع) | چرا کمک به دیگران از برترین عبادت‌هاست؟

شهرآرانیوز؛ از جلوه‌های الهام‌بخش و زیبای سبک زندگی امام‌رضا (ع)، گره‌گشایی از دیگران و توصیه مردم و شیعیان به این رفتار است؛ همان خصیصه‌ای که حضرت، هم به آن توصیه و هم خود عمل می‌کردند و باعث شد به امام رئوف و مهربان شهرت یابند. حضرت ثامن‌الحجج (ع) گره‌گشایی از دیگران در این دنیا را، سبب گره‌گشایی خدا از بندگان در قیامت معرفی می‌کنند. در بررسی چیستی و چرایی این توصیه با حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجواد بهشتی، خطیب مذهبی و کارشناس برنامه‌های معارفی صداوسیما، گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

همراهی معنادار نماز و زکات در قرآن

در قرآن کریم که کامل‌ترین کتاب آسمانی است، رابطه با مردم درکنار رابطه با خدا قرار گرفته است، امام‌رضا (ع) می‌فرمایند: «قرآن که می‌خوانید، به چینش موضوعات دقت کنید؛ اینها حکیمانه است. ببینید خدا چه موضوعاتی را درکنار هم قرار داده است.» سپس حضرت مثال می‌زنند که: «ببینید چقدر موضوع زکات درکنار نماز آمده است.» زکات یعنی ارتباط با گرفتاران و محرومان و نماز یعنی رابطه با خدا. اینها در ۲۸ آیه کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و پیامی مهم و زیبا را به مخاطب می‌رسانند.

گره‌گشایی، نعمت است

برخی افراد از اینکه درباره گرفتاری دیگران بشنوند، فراری هستند و برخی دیگر از این کار استقبال می‌کنند. حضرت سیدالشهدا (ع) که در روز‌های زیارت اربعین ایشان قرار داریم، فرمودند: «مراجعه گرفتاران به‌سوی شما از الطاف خدا به شماست؛ از آن خسته و ملول نشوید!» این نعمتی است که باید برای آن شکرگزار خدا باشیم. امام‌رضا (ع) با همین نگاه حتی تا روز‌های واپسین عمر وقتی برایشان غذا می‌بردند، قبل از آنکه خود میل کنند، به خدمتکاران و کنیزان و غلامان غذا می‌دادند یا خود، گرفتاری دیگران را رفع می‌کردند یا دیگران را برای رفع این گرفتاری‌ها، سفارش می‌کردند.

جلوه زیبای دین

اگر انسان از آنچه خدا به او بخشیده و روزی کرده است، انفاق کند، «تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» زندگی برای او و دیگران زیباتر می‌شود؛ برای همین هم احکامی مثل قربانی کردن، ایثار، مواسات، تقسیم شادی‌ها و دیگران را بر خود ترجیح دادن در آموزه‌های دینی روایی ما درکنار نماز آمده است. اینها زیبایی دین است. تعبیر مشهور حضرت زینب (س) که در مواجهه با مصائب کربلا فرمودند: «مَا رَأَیْتُ إِلَّا جَمِیلًا»، می‌تواند تفاسیر مختلف داشته باشد؛ مثل زیبایی ایثار و فداکاری، چنان‌که در زیارت اربعین می‌خوانیم: «حضرت سیدالشهدا (ع) جان و هستی و عزیزان خود را برای هدایت و آزادی ملت‌ها نثار کردند.» این صحنه که کسی حاضر باشد برای نجات آیندگان، هستی خود را ببخشد، در دیده عقلیه بنی‌هاشم (س)، یک زیبایی خاص و جاودان است.

جلوه عقلانیت

گره‌گشایی از کار دیگران و رسیدگی به کار خلق خدا، از جلوه‌های عقلانیت در انسان است. امام‌رضا (ع) می‌فرمایند: «عاقل کسی است که ۱۰ خصلت در او باشد؛ اولین آنها اینکه انتظار خیر از او می‌رود...» اگر چنین تصویری از ما در ذهن دیگران شکل گرفته باشد، برد کرده‌ایم. انسانی عاقل است که تا صحبت از کار خیر می‌شود، دیگران بگویند بروید سراغ فلانی، نه اینکه پنهان و ناپدید شود! باید خود را در معرض بگذاریم تا فکر، مشورت، آبرو و توانایی و استعداد‌های ما به کمک دیگران بیاید و از آنها گره‌گشایی کند.

معنای شیعه در نگاه حضرت ثامن‌الحجج (ع)

هم گره‌گشایی از خلق خدا، عبادت است و هم برپایی نماز؛ امام‌رضا (ع) در حدود چهار سالی که در ایران بودند، با شیعیان و غیرشیعیان دیدار‌های بسیاری داشتند. بنا بر گزارش‌های رسیده، در بیشتر این دیدار‌ها حضرت ثامن‌الحجج (ع) از شیعیان درباره رفتارشان با یکدیگر و حتی با غیرشیعیان می‌پرسیدند؛ اینکه آیا به دیدار یکدیگر می‌روید؟ آیا اگر کسی از شما درخواست پول قرض کند، به او پول قرض می‌دهید و... امام‌رضا (ع) این رفتار‌ها را مفهوم و معنای شیعه می‌دانستند. شیعیان واقعی، سلمان و ابوذر و امام‌حسن (ع) و امام‌حسین (ع) بودند که نسبت‌به بندگان خدا و گرفتاران، احساس و عاطفه داشتند و اقدام می‌کردند.

خوبی‌ها به خودمان برمی‌گردد

گره‌گشایی از دیگران و رفع هم‌وغم از آ‌ن‌ها، آثار و برکات متعدد فردی و اجتماعی دارد؛ اینکه قرآن می‌فرماید: «إنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ؛ اگر نیکی کنید، به خودتان نیکی می‌کنید.»، یعنی همان آثار فردی و اجتماعی احسان و گره‌گشایی؛ اگر روابط بین افراد، عاطفی و صمیمانه و همراه با مهرورزی باشد، اول از همه خودمان آثارش را درک می‌کنیم؛ مثل صدایی که در کوه انعماس می‌یابد و بازمی‌گردد. در حدیث می‌خوانیم: «اگر به پدر و مادرتان نیکی کنید، بچه‌هایتان به شما نیکی می‌کنند.» کمک ما به دیگران و گره‌گشایی از آنها حتما در این دنیا، حوادث و بلایا را از ما دور می‌کند. خداوند متعال، تدبیر‌های خوب را به ذهن ما می‌اندازد و آرامش بر زندگی ما حاکم می‌شود. در جامعه‌ای که همه در اندیشه یکدیگر هستند و غم هم را می‌خورند و موج مهرورزی غلبه دارد، آسیب‌ها و ناهجاری‌ها کاهش می‌یابد.