محبوبه عظیمزاده | شهرآرانیوز؛ هر بار که صحبت از بیماریهای کبد میشود، نام «کبد چرب» و «هپاتیت» بیش از هر بیماری دیگری به گوش میرسد، دو واژهای که گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. برخی تصور میکنند کبد چرب همان هپاتیت است یا در صورت پیشرفت، به هپاتیت تبدیل میشود، اما شواهد علمی تصویر دقیقتری از این دو بیماری میدهد. آنچه در ادامه میخوانید، مهمترین واقعیتهای علمی درباره تفاوتها، شباهتها و ارتباط کبد چرب و هپاتیت است.
بیماریای است که در آن، چربی در کبد تجمع پیدا میکند و با یک یا چند عامل خطر متابولیک مانند اضافهوزن، دیابت، اختلال چربی خون یا مقاومت به انسولین همراه است.
التهاب کبد است و میتواند در اثر عوامل مختلفی مانند ویروسها، مصرف برخی داروها، الکل یا بیماریهای خودایمنی ایجاد شود.
کبد چرب و هپاتیت، دو بیماری متفاوتاند، یکی با تجمع چربی در کبد شناخته میشود و دیگری با التهاب کبد. با این حال، این دو بیماری میتوانند همزمان در یک فرد وجود داشته باشند.
در میان انواع هپاتیت، هپاتیت B و C به دلیل قابلیت مزمن شدن و ایجاد آسیب طولانیمدت به کبد، از مهمترین انواع هپاتیت به شمار میروند. به همین دلیل، بیشتر مطالعاتی که ارتباط کبد چرب و هپاتیت را بررسی میکنند، بر این دو نوع تمرکز دارند.
«کبد چرب در صورت پیشرفت، به هپاتیت تبدیل میشود.»
این تصور درست نیست. کبد چرب به هیچیک از هپاتیتهای ویروسی تبدیل نمیشود، اما اگر پیشرفت کند، ممکن است به مرحلهای برسد که علاوه بر تجمع چربی، التهاب و آسیب سلولهای کبد نیز ایجاد شود. این وضعیت «استئاتوهپاتیت متابولیک» نام دارد، یعنی نوعی التهاب کبد که در اثر تجمع چربی و اختلالات متابولیک ایجاد میشود، نه در اثر عفونت ویروسی.
با حفظ وزن سالم، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم و کنترل بیماریهای متابولیک مانند دیابت، چربی خون و فشار خون قابل کنترل است
بسته به نوع هپاتیت، با واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشتی، پرهیز از تماس با خون و وسایل آلوده، روابط جنسی ایمن و در صورت ابتلا، تشخیص و درمان بهموقع قابل کنترل است
اگر فردی به هپاتیت مزمن B یا C مبتلا باشد و همزمان اضافهوزن، دیابت، فشار خون بالا یا چربی خون بالا نیز داشته باشد، احتمال همزمانی کبد چرب افزایش مییابد. وجود همزمان این دو بیماری میتواند خطر پیشرفت فیبروز، سیروز و سرطان کبد را بیشتر کند.
در افراد مبتلا به هپاتیت مزمن B یا C، درمان دارویی اهمیت زیادی دارد، اما اگر چاقی، کبد چرب یا مقاومت به انسولین کنترل نشود، خطر پیشرفت آسیب کبدی و فیبروز همچنان میتواند افزایش یابد. به همین دلیل، درمان هپاتیت باید همزمان با اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل متابولیک دنبال شود.
واکسن هپاتیت Bاز ابتلا به هپاتیت Bپیشگیری میکند، اما از کبد چرب پیشگیری نمیکند. پیشگیری از کبد چرب به اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل متابولیک بستگی دارد.
***
۳۰ درصد
حدود یکسوم بزرگسالان جهان (نزدیک به ۳۰درصد) به کبد چرب متابولیک مبتلا هستند. این بیماری شایعترین بیماری مزمن کبدی در جهان به شمار میرود.
۷۰ درصد
بیش از ۷۰درصد افراد مبتلا به چاقی در جهان به کبد چرب متابولیک مبتلا هستند.
۷۰ درصد
حدود ۵۵ تا ۷۰درصد افراد مبتلا به دیابت نوع۲ در جهان نیز به کبد چرب متابولیک مبتلا هستند.
۳۰ درصد
حدود ۲۰ تا ۳۰درصد مبتلایان به کبد چرب متابولیک در جهان به مرحله التهاب کبد میرسند.
۹۰ درصد
حدود ۸۰ تا ۹۰درصد موارد شایعترین نوع سرطان اولیه کبد، در افراد مبتلا به سیروز رخ میدهد.
۴۰ درصد
برآورد میشود حدود یکسوم تا ۴۰درصد افراد مبتلا به هپاتیت Bمزمن در جهان همزمان به کبد چرب نیز مبتلا باشند.
۲۴۰ میلیون نفر
حدود ۲۴۰میلیون نفر در جهان با هپاتیت Bمزمن زندگی میکنند.
۵۰ میلیون نفر
حدود ۵۰میلیون نفر در جهان با هپاتیت Cمزمن زندگی میکنند.
***
بسیاری از مبتلایان به کبد چرب یا هپاتیت مزمن B و C، بهویژه در مراحل اولیه، ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند یا حتی آنزیمهای کبدی طبیعی داشته باشند. به همین دلیل، اگر اضافهوزن، دیابت، چربی خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای کبدی دارید، تنها به طبیعی بودن آزمایش خون اکتفا نکنید و در صورت توصیه پزشک، بررسیهای تکمیلی را انجام دهید.
بسیاری از مکملها و فراوردههای گیاهی که با ادعای «پاکسازی» یا «سمزدایی کبد» عرضه میشوند، شواهد علمی کافی برای اثربخشی ندارند و برخی از آنها حتی میتوانند به کبد آسیب برسانند. پیش از مصرف هر نوع مکمل یا داروی گیاهی، بهویژه در صورت ابتلا به کبد چرب یا هپاتیت با پزشک مشورت کنید.
بر اساس یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۴، حدود ۳۳درصد از بزرگسالان ایرانی به کبد چرب متابولیک مبتلا هستند.
به دنبال اجرای برنامه واکسیناسیون همگانی، شیوع هپاتیت Bدر ایران نسبت به دهههای گذشته بهطور چشمگیری کاهش یافته است. امروزه شیوع این بیماری در جمعیت عمومی ایران حدود ۱ تا ۱.۵ درصد برآورد میشود.
شیوع هپاتیت Cدر جمعیت عمومی ایران کمتر از ۰.۵ درصد برآورد میشود، اما در گروههای پرخطر شیوع این بیماری بهمراتب بیشتر است.
بنا به گفتههای دکتر زهرا نهبندانی، رئیس گروه بیماریهای واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از ۱۱ هزار نفر بیمار شناساسی شده مبتلا به هپایتتB، حدود ۴۰درصد خانم هستند؛ و از ۲ هزار نفر بیمار شناسایی شده مبتلا به هپاتیت C، حدود ۱۰ درصد خانم هستند. همچنین شیوع هپاتیت Bدر جمعیت عمومی کمتر از ۲ درصد و هپاتیت Cکمتر از نیمدرصد است.
اطلاعات مربوط به جمعیت تحت پوشش دانشگاه مشهد است.
برای نوشتن این مطلب از اطلاعات و دادههای موجود در پایگاههای زیر استفاده شده است: