از بروکراسی اداری تا وضعیت اسف‌بار جاده‌های استان | مشکلات حوزه ترانزیت، دستورکار نشست «یکشنبه‌های اقتصادی»

به گزارش شهرآرانیوز، چهل‌ودومین نشست از سلسله جلسات «یکشنبه‌های اقتصادی استاندار خراسان رضوی» با تک دستورکار رسیدگی به چالش‌ها و مطالبات شرکت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و ترانزیت بین‌المللی، صبح امروز (یکشنبه یکم شهریور ۱۴۰۵) با حضور غلامحسین مظفری استاندار خراسان رضوی، محمدرضا توکلی‌زاده رئیس اتاق بازرگانی استان و جمعی از مدیران دستگاه‌های اقتصادی و اجرایی برگزار شد.

بروکراسی اداری، بلای جان شرکت‌های ترانزیتی

مسئله حمل‌ونقل از آن جهت اهمیت دارد که جایگاه ژئوپلتیک کشورمان را بهتر درک کنیم. براساس آخرین آمار‌های رسمی، ترانزیت سالیانه ایران حدوداً ۱۷ میلیون تن است و فاصله زیادی با ۸۸۰ میلیون تن ترانزیت سالیانه روسیه، ۳۰۰ میلیون تن مبادله کالای سالیانه چین و حتی ۶۰ میلیون تن ترکیه، گرجستان و ازبکستان دارد. با این حال به اذعان گزارش رسمی سازمان بازرگانی جهانی (World Trade Organization)، یکی از نقاط تلاقی کریدور‌های مهم تجارت جهانی در ایران قرار دارد و روشن است که اگر این ظرفیت در کشورمان فعال شود، می‌تواند یکی از اصلی‌تری راه‌های ارزآوری برای کشور باشد.

با تمرکز بر این موضوع، فعالان حوزه ترانزیت جاده‌ای و ریلی در این جلسه از سنگ‌هایی گفتند که در مسیر پیشرفتشان قرار دارد. دین‌محمد فیض‌محمدی، فعال حوزه حمل‌ونقل در سخنانی از چالش رفت‌وبرگشت‌های غیرضروری رانندگان خراسانی به تهران گلایه کرد و گفت: در حال حاضر بیش از ۳۵۰ شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی فقط در استان ما فعال هستند که بسیاری از آنها برای تشکیل پرونده برای رانندگانشان هربار مجبورند به تهران مراجعه کنند. چرا؟ چون قرار است یک شخص حقیقی مجوز بگیرد از کشور خارج شده و دوباره بازگردد. این شرایط، اداره گذرنامه، وزارت امور خارجه و تأییدات امنیتی آن محدود به تشخیص ادارات مستقر در مرکز اعلام شده درحالی که می‌توان این اختیارات را به استان تفویض و از حجم عظیم تردد‌های غیرضرور جلوگیری کرد.

مسیر پیشرفت، خطرناک و پر پیچ‌وخم

گلایه از وضعیت جاده‌های استان، یکی دیگر از مسائل و مطالباتی بود که فعالان حوزه حمل‌ونقل و ترانزیت در این جلسه مطرح کردند. جواد رخشانی عضو هیئت مدیره انجمن حمل ونقل بین المللی خراسان رضوی گفت: یکی از دلایل اصلی برای بالارفتن غیرمنطقی هزینه ترانزیت در کشور، افزایش روزافزون حق توقف رانندگان و هزینه دمورال در بنادر است. دلیلش هم این است که کیفیت جاده‌های استان به‌غایت ضعیف است و بار عمدتاً به‌دلیل عوارض سنگین جاده‌ای دچار آسیب می‌شود.

وی بیان کرد: در شرایطی که بیش از ۳۰ میلیون زائر در هر سال به مشهدالرضا (ع) مشرف می‌شوند و خراسان رضوی یکی از معدود استان‌های کشور است که همزمان سه پایانه مرزی دارد، دردناک است که اعلام کنیم حتی یک محور جاده‌ای کاملاً استاندارد در استان ما وجود ندارد. همین الان، جاده خواف به تایباد، جاده تربت جام به تایباد، جاده لطف آباد و جاده سرخس که مسیر‌های اصلی دسترسی به پایانه‌های مرزی هستند، همگی در وضعیت دوبانده، رفت و برگشت و با کیفیت بسیار نازل دراختیار رانندگان ترانزیت قرار دارد و همین موضوع مخاطرات موجود را دوچندان کرده است.

خراسان رضوی، میزبان ۸۰ درصد ترانزیت ریلی شرق کشور

جلسه امروز اگرچه متمرکز بر دغدغه‌ها و مطالبات بود، اما از اظهارات برخی افراد، نکات مثبت و نشانه‌های پیشرفت هم نمایان بود. مصطفی نصیری، مدیرکل راه‌آهن خراسان رضوی در این نشست تصریح کرد: از ابتدای سال تاکنون یک میلیون تن صادرات ریلی از شرق کشور داشته‌ایم که ۸۰۰ هزار تن از آن از خراسان رضوی بارگیری شده است. در واقع ما چهارسال متوالی است که هربار رکورد صادرات در سال گذشته را می‌شکنیم و امسال هم ۱۰ درصد نسبت به سال گذشته پیشرفت داشته‌ایم.

وی تأکید کرد: البته هنوز مشکلاتی هم وجود دارد. ازجمله اینکه مثلاً واگن‌ها در برخی پایانه‌های ریلی ازجمله ایستگاه شهید مطهری، بیش از ۸ برابر زمانی را که به ترانزیت می‌گذرانند، مجبورند معطل بمانند تا فرآیند بارگیری صورت بگیرد. علاوه بر این امروزه فقط ۴۰ درصد از صادرات ما با واگن‌های ایرانی صورت می‌گیرد و مابقی در پایانه‌های مرزی جابجا شده و توسط خطوط ریلی کشور‌های دیگر دوباره بارگیری می‌شود.

یکشنبه داغ برای ترانزیت خراسان رضوی

از چالش جاده‌ها، مراجعات غیرضرور شرکت‌ها به پایتخت و برخی مشکلات صنفی خاص که بگذریم، فصل مشترک دغدغه همه فعالان حوزه ترانزیت و حمل‌ونقل ناظر بر مدیریت چندپاره و بروکراسی اداری پیچیده‌ای بود که در پایانه‌های مرزی وجود دارد. تقریباً بدون استثنا همه از مدیریت جزیره‌ای دستگاه‌های متولی گفتند؛ از اینکه از مرزبانی و نهاد‌های امنیتی گرفته تا فرمانداری‌ها، وزارت راه، وزارت اقتصاد، وزارت صمت، مدیریت منطقه آزاد و گمرک، هرکس بخشی از روال اداری صدور مجوز تردد را برعهده گرفته و همین موضوع، «گذر از پایانه» را به پیچیده‌ترین و فرسایشی‌ترین بخش از مسیر ترانزیت تبدیل کرده است.

بحث که به اینجا رسید، نماینده عالی دولت در استان میکروفون خود را روشن کرد تا حرف آخر را بزند. پیشنهاد ابتکاری و جدید مظفری این بود که نمایندگانی از شرکت‌های ترانزیتی استان یک هفته مأموریت دارند تا گمرک را تحت نظارت نیرو‌های دولتی، اما با اختیار و ابتکارعمل خود اداره کنند. پس از آن، تجربیاتی که از اجرای آزمایشی این طرح موقت کسب می‌شود، ابتدا در دو همایش محلی در دوغارون و سرخس جمع‌بندی خواهد شد و در ادامه، فهرستی از آن در یک گردهمایی رسمی به میزبانی استانداری خراسان رضوی قرائت خواهد شد. نتیجه، دستورالعمل واحدی خواهد بود که استانداری برای اجرای دائمی به پایانه‌ها ابلاغ خواهد کرد.

طرح ویژه استاندار خراسان رضوی با استقبال شگفت‌انگیز حاضران مواجه شد. پیشنهاد مظفری آن‌قدر ساختارشکنانه بود که برای لحظاتی فضای رسمی جلسه درهم شکست و حاضران آشکارا به تشویق او پرداختند. چهره‌های هیجان‌زده فعالان حوزه حمل‌ونقل در انتهای جلسه نشان می‌داد که شاید نشست امروز نقطه عطفی در وضعیت طاقت‌فرسای پایانه‌های مرزی استان در سال‌های اخیر باشد. البته هنوز هیچکس نمی‌داند چه خواهد شد، اما همه امیدوارند که ابتکار نماینده عالی دولت در استان، پایان‌بخش «مصیبت بازرگانان استان» در پایانه‌های مرزی باشد.